Ν. 5303/2026, Άρθρο 41, ΦΕΚ 81 Α΄/22.5.2026 — αρχική δημοσίευση. https://api.et.gr/apiLAW/1/2026/5303/pdf Άρθρο 41 — Έναρξη ισχύος Έναρξη ισχύος 1. Τα μέρη Α’, Β’ και Γ’ εφαρμόζονται στις κληρονομικές σχέσεις προσώπων, των οποίων ο θάνατος επέρχεται τη 16η Σεπτεμβρίου 2026 ή μεταγενέστερα. 2. Το μέρος Δ’ ισχύει από τη δημοσίευση του παρόντος στην Εφημερίδα της Κυβερνήσεως. ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3263Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Παράρτημα Πίνακας Αντιστοίχισης Υφιστάμενες διατάξεις του Αστικού Κώδικα (π.δ. 456/1984, Α΄ 164) Προτεινόμενες διατάξεις Άρθρο 1710 Έννοια Κατά το θάνατο του προσώπου η περιου- σία του ως σύνολο (κληρονομία) περιέρ- χεται από το νόμο ή από διαθήκη σε ένα ή περισσότερα πρόσωπα (κληρονόμοι). Η κληρονομική διαδοχή από το νόμο επέρχε- ται όταν δεν υπάρχει διαθήκη, ή όταν η δια- δοχή από διαθήκη ματαιωθεί ολικά ή με- ρικά. Άρθρο 1710 Έννοια Κατά τον θάνατο του προσώπου η περιουσία του ως σύνολο (κληρο- νομία) περιέρχεται από τον νόμο ή από διάταξη τελευταίας βούλησης (διαθήκη, κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου) σε ένα ή περισσό- τερα πρόσωπα (κληρονόμοι). Η κληρονομική διαδοχή από τον νόμο επέρχεται όταν δεν υπάρχει διάταξη τελευταίας βούλησης ή ό- ταν η διαδοχή από αυτή ματαιω- θεί ολικά ή μερικά. Άρθρο 1711 Κληρονόμος μπορεί να γίνει εκείνος που κατά το χρόνο της επαγωγής βρίσκεται στη ζωή ή έχει τουλάχιστον συλληφθεί Κληρονό- μος μπορεί να γίνει και το τέκνο που γεννή- θηκε ύστερα από μεταθανάτια τεχνητή γο- νιμοποίηση. Χρόνος της επαγωγής είναι ο χρόνος θανά- του του κληρονομουμένου." Άρθρο 1711 Ύπαρξη κληρονόμου Κληρονόμος μπορεί να γίνει ό- ποιος κατά τον χρόνο της επαγω- γής βρίσκεται στη ζωή ή έχει του- λάχιστον συλληφθεί. Κληρονόμος μπορεί να γίνει και το τέκνο που γεννήθηκε ύστερα από μεταθανά- τια τεχνητή γονιμοποίηση. Χρόνος της επαγωγής είναι ο χρόνος θα- νάτου του κληρονομουμένου. Άρθρο 1712 Περιεχόμενο διαθήκης Άρθρο 1712 Εγκατάσταση κληρονόμου 44 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263264 Ο κληρονομούμενος μπορεί να εγκαταστή- σει κληρονόμο με διάταξη τελευταίας βού- λησης. Ο κληρονομούμενος μπορεί να ε- γκαταστήσει κληρονόμο με διά- ταξη τελευταίας βούλησης. Άρθρο 1713 Ο κληρονόμος μπορεί με διαθήκη, χωρίς να εγκαταστήσει σ` αυτήν κληρονόμο, να απο- κλείσει από την εξ αδιαθέτου διαδοχή ορι- σμένο συγγενή ή το σύζυγο, με την επιφύ- λαξη των διατάξεων για τη νόμιμη μοίρα. Άρθρο 1713 Αποκλεισμός από την εξ αδιαθέ- του διαδοχή Ο κληρονομούμενος μπορεί με διαθήκη, χωρίς να εγκαταστήσει κληρονόμο, να αποκλείσει από την εξ αδιαθέτου διαδοχή ορισμένο συγγενή ή τον σύζυγο, με την επι- φύλαξη των διατάξεων για τη νό- μιμη μοίρα. Άρθρο 1714 Ο κληρονομούμενος μπορεί με διαθήκη να προσπορίσει σε κάποιον περιουσιακή ωφέ- λεια, χωρίς να τον εγκαταστήσει κληρονόμο (κληροδοσία). Άρθρο 1714 Κληροδοσία Ο κληρονομούμενος μπορεί με διάταξη τελευταίας βούλησης να προσπορίσει σε κάποιον περιου- σιακή ωφέλεια, χωρίς να τον εγκα- ταστήσει κληρονόμο (κληροδο- σία). Άρθρο 1715 Ο κληρονομούμενος μπορεί με διαθήκη να υποχρεώσει τον κληρονόμο ή τον κλη- ροδόχο σε παροχή, χωρίς να προσπορίσει σε άλλον δικαίωμα σ` αυτή την παροχή (τρό- πος). Άρθρο 1715 Τρόπος Ο κληρονομούμενος μπορεί με διάταξη τελευταίας βούλησης να υποχρεώσει τον κληρονόμο ή τον κληροδόχο σε παροχή, χωρίς να προσπορίσει σε άλλον δικαίωμα σε αυτή την παροχή (τρόπος). Άρθρο 1716 Αυτοπρόσωπη σύνταξη Άρθρο 1716 Αυτοπρόσωπη σύνταξη Η διαθήκη συντάσσεται μόνο αυ- τοπροσώπως και μόνο κατά τις 45 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3265Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Η διαθήκη συντάσσεται μόνο αυτοπροσώ- πως και μόνο κατά τις διατυπώσεις που ορί- ζονται στο νόμο. διατυπώσεις που ορίζονται στον νόμο. Άρθρο 1717 Συνδιαθήκη Περισσότερα πρόσωπα δεν μπορούν να συ- ντάξουν διαθήκη με την ίδια πράξη Άρθρο 1717 Σύνταξη διαθήκης από περισσο- τέρους Η σύνταξη διαθήκης από περισσο- τέρους με την ίδια πράξη μπορεί να ισχύσει ως κληρονομική σύμ- βαση αιτία θανάτου, εφόσον συ- ντρέχουν οι προϋποθέσεις της τε- λευταίας διαφορετικά είναι ά- κυρη. Άρθρο 1718 Διαθήκη, για τη σύνταξη της οποίας δεν τη- ρήθηκαν οι διατάξεις των άρθρων 1719 έως 1757, είναι άκυρη, εφόσον ο νόμος δεν ορίζει διαφορετικά. Άρθρο 1718 Ακυρότητα διαθήκης Διαθήκη, για τη σύνταξη της ο- ποίας δεν τηρήθηκαν οι διατάξεις των άρθρων 1719 έως 1751, είναι άκυρη εφόσον ο νόμος δεν ορίζει διαφορετικά. 46 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263266 Άρθρο 1719. Ανίκανοι. Ανίκανοι να συντάσσουν διαθήκη είναι: 1. οι ανήλικοι 2. όσοι βρίσκονται σε δικαστική συμπαράσταση με πλήρη στέρηση της δι- καιοπρακτικής τους ικανότητας ή με ρητή στέρηση της ικανότητας να συντάσσουν δια- θήκη 3. Όσοι κατά το χρόνο της σύνταξης της διαθήκης δεν έχουν συνείδηση των πρά- ξεών τους ή βρίσκονται σε ψυχική ή διανοη- τική διαταραχή που περιορίζει αποφασι- στικά τη λειτουργία της βούλησής τους. Η α- νικανότητα των συμπαραστατουμένων αρ- χίζει από τη στιγμή που υποβλήθηκε η αί- τηση ή συντάχθηκε η πράξη για την αυτε- πάγγελτη εισαγωγή της υπόθεσης προς συ- ζήτηση, με βάση τις οποίες διατάχθηκε η υ- ποβολή στη δικαστική συμπαράσταση". Άρθρο 1719 Ανίκανοι Ανίκανοι να συντάσσουν διαθήκη είναι: 1. οι ανήλικοι που δεν έχουν συμπληρώσει το δέκατο έκτο έτος· 2. όσοι βρίσκονται σε δικαστική συμπαράσταση με πλήρη στέρηση της δικαιοπρακτικής τους ικανότη- τας ή με ρητή στέρηση της ικανό- τητας να συντάσσουν διαθήκη· 3. όσοι κατά τον χρόνο σύνταξης της διαθήκης δεν έχουν συνείδηση των πράξεών τους ή βρίσκονται σε ψυχική ή διανοητική διαταραχή που περιορίζει αποφασιστικά τη λειτουργία της βούλησής τους. Η ανικανότητα των συμπαραστα- τουμένων αρχίζει από τη στιγμή που υποβλήθηκε η αίτηση ή συ- ντάχθηκε η πράξη για την αυτε- πάγγελτη εισαγωγή της υπόθεσης προς συζήτηση, με βάση τις οποίες διατάχθηκε η υποβολή στη δικα- στική συμπαράσταση. 47 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3267Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Άρθρο 1720 Αν ο συμπαραστατούμενος, από τον οποίο αφαιρέθηκε (ή: έχει αφαιρεθεί) ρητά η ικα- νότητα να συντάσσει διαθήκη, συνέταξε διαθήκη προτού καταστεί τελεσίδικη η από- φαση που τον υπέβαλε στη δικαστική συ- μπαράσταση, η μεταγενέστερη τελεσιδικία της απόφασης δεν επιδρά στο κύρος της διαθήκης, αν ο διαθέτης πεθάνει πριν από την τελεσιδικία. Το ίδιο ισχύει, αν το πρό- σωπο του προηγούμενου εδαφίου συνέταξε διαθήκη μετά την υποβολή της αίτησης για άρση της δικαστικής συμπαρά- στασης ή την έκδοση της πράξης με την ο- ποία εισάγεται αυτεπαγγέλτως η υπόθεση της άρσης στο δικαστήριο και η άρση έγινε σύμφωνα με την αίτηση ή την πράξη". Άρθρο 1720 Διαθήκη συμπαραστατουμένου Αν ο συμπαραστατούμενος, από τον οποίον είχε αφαιρεθεί ρητά η ικανότητα να συντάσσει διαθήκη, συνέταξε διαθήκη προτού κατα- στεί τελεσίδικη η απόφαση που τον υπέβαλε σε δικαστική συμπα- ράσταση, η μεταγενέστερη τελεσι- δικία της απόφασης δεν επιδρά στο κύρος της διαθήκης, αν ο δια- θέτης απεβίωσε πριν από την τε- λεσιδικία. Αν ο συμπαραστατού- μενος συνέταξε διαθήκη μετά την υποβολή της αίτησης για άρση της δικαστικής συμπαράστασης ή την έκδοση της πράξης, με την οποία εισάγεται αυτεπαγγέλτως η υπό- θεση της άρσης στο δικαστήριο, και απεβίωσε πριν από την τελεσι- δικία της απόφασης με την οποία το δικαστήριο προέβη στην άρση της συμπαράστασης, θεωρείται ότι ήταν ικανός προς σύνταξη δια- θήκης. 48 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263268 Άρθρο 1721 Ιδιόγραφη διαθήκη Η Ιδιόγραφη διαθήκη γράφεται ολόκληρη με το χέρι του διαθέτη, χρονολογείται και υ- πογράφεται απ` αυτόν. Από τη χρονολογία πρέπει να προκύπτει η ημέρα, ο μήνας και το έτος. Η Ιδιόγραφη διαθήκη δεν υποβάλ- λεται σε κανέναν άλλο τύπο. Ψευδής ή εσφαλμένη χρονολογία δεν επά- γεται μόνη της ακυρότητα της ιδιόγραφης διαθήκης. Απλές προσθήκες σε περιθώριο ή σε υστε- ρόγραφο υπογράφονται από το διαθέτη, διαφορετικά θεωρούνται σαν να μην έ- χουν γραφεί. Διαγραφές, παρεγγραφές, ξύσματα ή άλλα τέτοια εξωτερικά ελαττώ- ματα βεβαιώνονται από το δικαστήριο που δημοσίευσε τη διαθήκη και μπορούν, κατά την κρίση του δικαστηρίου, να επιφέρουν ολικά ή μερικά την ακυρότητα της διαθήκης. Άρθρο 1721 Ιδιόγραφη διαθήκη Η ιδιόγραφη διαθήκη γράφεται ο- λόκληρη με το χέρι του διαθέτη, χρονολογείται και υπογράφεται από αυτόν. Από τη χρονολογία πρέπει να προκύπτουν η ημέρα, ο μήνας και το έτος. Η ιδιόγραφη διαθήκη δεν υποβάλ- λεται σε κανέναν άλλο τύπο. Ψευδής, εσφαλμένη ή ελλιπής χρονολογία δεν επάγεται μόνη της ακυρότητα της ιδιόγραφης διαθή- κης. Απλές προσθήκες σε περιθώριο ή σε υστερόγραφο υπογράφονται από τον διαθέτη, διαφορετικά θε- ωρούνται σαν να μην έχουν γρα- φεί. Διαγραφές, παρεγγραφές, ξύ- σματα ή άλλα τέτοια εξωτερικά ε- λαττώματα περιγράφονται από τον συμβολαιογράφο που δημοσί- ευσε τη διαθήκη και μπορούν να επιφέρουν ολικά ή μερικά την ακυ- ρότητα της διαθήκης. Άρθρο 1722 Κατάθεση ιδιόγραφης Η Ιδιόγραφη διαθήκη μπορεί να κατατεθεί από το διαθέτη σε συμβολαιογράφο για φύλαξη κατά τις κοινές διατάξεις για την κα- τάθεση των εγγράφων. Άρθρο 1722 Κατάθεση ιδιόγραφης Η ιδιόγραφη διαθήκη μπορεί να κατατεθεί από τον διαθέτη αυτο- προσώπως σε συμβολαιογράφο για φύλαξη κατά τις κοινές διατά- ξεις για την κατάθεση των εγγρά- φων. 49 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3269Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Άρθρο 1723 Ανίκανος για ιδιόγραφη Όποιος δεν είναι ικανός να διαβάζει χειρό- γραφα δεν μπορεί να συντάξει Ιδιόγραφη διαθήκη. Άρθρο 1723 Ανίκανος για ιδιόγραφη Ο ανήλικος και όποιος δεν είναι ι- κανός να διαβάζει χειρόγραφα δεν μπορούν να συντάξουν ιδιόγραφη διαθήκη. Άρθρο 1724 Ιδιόγραφη διαθήκη από πρό- σωπα που περιθάλπονται σε φο- ρείς παροχής υπηρεσιών υγείας ή κοινωνικής φροντίδας Ιδιόγραφη διαθήκη, η οποία κα- ταρτίζεται από πρόσωπα που πε- ριθάλπονται σε φορείς παροχής υ- πηρεσιών υγείας ή κοινωνικής φροντίδας κατά τη διάρκεια της περίθαλψής τους ή εντός τριών (3) μηνών από τη διακοπή της για ο- ποιονδήποτε λόγο, είναι άκυρη κατά το μέρος που με αυτήν εγκα- θίστανται κληρονόμοι νομικά ή φυσικά πρόσωπα που συνδέονται με τους φορείς αυτούς καθώς και συγγενείς προσώπων αυτών σε ευθεία γραμμή απεριόριστα ή έως τον τρίτο βαθμό σε πλάγια γραμμή εξ αίματος ή εξ αγχιστείας ή ο σύ- ζυγος, εκτός αν πρόκειται για πρό- σωπα που θα περιλαμβάνονταν στους εξ αδιαθέτου κληρονόμους. Άρθρο 1724 Δημόσια διαθήκη Η δημόσια διαθήκη συντάσσεται με δή- λωση από το διαθέτη της τελευταίας του βούλησης ενώπιον συμβολαιογράφου ενώ Άρθρο 1725 Δημόσια διαθήκη Η δημόσια διαθήκη συντάσσεται με δήλωση από τον διαθέτη της τελευταίας του βούλησης ενώπιον 50 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263270 είναι παρόντες τρεις μάρτυρες ή δεύτερος συμβολαιογράφος και ένας μάρτυρας, και κατά τις διατάξεις των άρθρων 1725 έως 1737. συμβολαιογράφου, ενώ είναι πα- ρόντες δύο (2) μάρτυρες ή δεύτε- ρος συμβολαιογράφος και ένας (1) μάρτυρας κατά τις διατάξεις των άρθρων 1726 έως 1738. Άρθρο 1725 Πρόσωπα που συμπράτουν Ως συμβολαιογράφος ή μάρτυρας δεν μπο- ρεί να συμπράξει για τη σύνταξη διαθή- κης: 1. ο σύζυγος ή αυτός που διατέλεσε σύζυγος του διαθέτη, 2. ο συγγενής του διαθέτη σε ευθεία γραμμή ή έως και τον τρίτο βαθμό σε πλάγια γραμμή εξ αίματος ή εξ Αγχιστείας. Άρθρο 1726 Κώλυμα συμμετοχής συζύγου ή συγγενούς ως συμβολαιογράφου ή μάρτυρα Ως συμβολαιογράφος ή μάρτυρας δεν μπορεί να συμπράξει για τη σύνταξη διαθήκης: 1. ο σύζυγος ή αυτός που διετέλεσε σύζυγος του διαθέτη· 2. ο συγγενής του δια- θέτη σε ευθεία γραμμή ή έως και τον τρίτο βαθμό σε πλάγια γραμμή εξ αίματος ή εξ αγχιστείας. Άρθρο 1726 Ως συμβολαιογράφος ή μάρτυρας δεν μπο- ρεί να συμπράξει για τη σύνταξη διαθήκης ο τιμώμενος με αυτήν ή αυτός που διορίζεται με αυτήν εκετλεστής, ή οποιος βρίσκεται προς κάπιο τιμώμενο ή διοριζόμενο ως εκτε- λεστή στη διαθήκη σε κάποια από τις σχέ- σεις που αναφέρονται στο προηγούμενο άρθρο. Η σύμπραξη προσώπου που αποκλείεται κατά την προηγούμενη παράγραφο συνεπά- γεται μόνο την ακυρότητα της διάταξης υ- πέρ του τιμώμενου προσώπου ή υπέρ του ε- κτελεστή. Άρθρο 1727 Κώλυμα συμμετοχής του τιμωμέ- νου, του εκτελεστή ή συγγενούς τους ως συμβολαιογράφου ή μάρτυρα Ως συμβολαιογράφος ή μάρτυρας δεν μπορεί να συμπράξει για τη σύνταξη διαθήκης ο τιμώμενος με αυτή ή εκείνος που διορίζεται με αυτή εκτελεστής, ή όποιος βρίσκε- ται προς κάποιον τιμώμενο ή διο- ριζόμενο ως εκτελεστή στη δια- θήκη σε κάποια από τις σχέσεις που αναφέρονται στο άρθρο 1726. Η σύμπραξη προσώπου που απο- κλείεται κατά την παρ. 1 συνεπά- γεται μόνο την ακυρότητα της διά- ταξης υπέρ του τιμώμενου προσώ- που ή υπέρ του εκτελεστή. 51 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3271Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Άρθρο 1727 Ως δεύτερος συμβολαιογράφος ή μάρτυρας δεν μπορεί να συμπράξει στη σύνταξη της διαθήκης όποιος διατελεί προς το συμβο- λαιογράφο που συντάσσει τη διαθήκη σε κάποια σχέση απ' αυτές που αναφέρονται στο άρθρο 1725. Οι μάρτυρες και ο δεύτερος συμβολαιογρά- φος δεν πρέπει να έχουν μεταξύ τους κά- ποια σχέση απ' αυτές που αναφέρονται στο άρθρο 1725, η παράβαση όμως της διάτα- ξης της παραγράφου αυτής δεν επιφέρει α- κυρότητα της διαθήκης Άρθρο 1728 Μη σύμπραξη ως δεύτερου συμ- βολαιογράφου ή μάρτυρα Ως δεύτερος συμβολαιογράφος ή μάρτυρας δεν μπορεί να συμπρά- ξει στη σύνταξη της διαθήκης ό- ποιος διατελεί προς τον συμβολαι- ογράφο που συντάσσει τη δια- θήκη σε κάποια σχέση από αυτές που αναφέρονται στο άρθρο 1726. Οι μάρτυρες και ο δεύτερος συμ- βολαιογράφος δεν πρέπει να έ- χουν μεταξύ τους κάποια σχέση από αυτές που αναφέρονται στο άρθρο 1726· η παράβαση όμως της παραγράφου αυτής δεν επιφέ- ρει ακυρότητα της διαθήκης. Άρθρο 1728 Ως μάρτυρες για σύνταξη διαθήκης δεν μπο- ρούν να συμπράττουν :1. όποιοι δεν έχουν καθόλου όραση ή ακοή 2. οι γραφείς ή οι υ- πηρέτες του συμβολαιογράφου 3. οι ανήλι- κοι 4. οι γυναίκες. Δεν πρέπει να προσλαμβάνονται ως μάρτυ- ρες για σύνταξη της διαθήκης οι αλλοδαποί και όσοι δεν έχουν την ικανότητα να μαρτυ- ρούν σε συμβόλαια, εφόσον διαρκεί αυτή η ανικανότητα, η παράβαση όμως της διάτα- ξης της παραγράφου αυτής δεν επιφέρει α- κυρότητα της διαθήκης. Άρθρο 1729 Αδυναμία σύμπραξης ως μάρ- τυρα σε διαθήκη Ως μάρτυρες για σύνταξη διαθή- κης δεν μπορούν να συμπράττουν: 1. όποιοι δεν έχουν καθόλου ό- ραση ή ακοή· 2. συνεργάτες ή υ- πάλληλοι του συμβολαιογράφου· 3. οι ανήλικοι που δεν έχουν συ- μπληρώσει το δέκατο έκτο έτος · 4. όποιοι δεν γνωρίζουν την ελληνική γλώσσα. Άρθρο 1729 Συμβολαιογράφος που αγνοεί το διαθέτη ή τους μάρτυρες Άρθρο 1730 Συμβολαιογράφος που αγνοεί τον διαθέτη ή τους μάρτυρες 52 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263272 Ο διαθέτης και οι μάρτυρες πρέπει να είναι γνωστοί στο συμβολαιογράφο που συντάσ- σει τη διαθήκη. Αν ο διαθέτης, σύμφωνα με τη βεβαίωση του συμβολαιογράφου, δεν είναι γνωστός σ’ αυτόν, οι μάρτυρες πρέπει να βεβαιώσουν την ταυτότητα του διαθέτη. Αν για τη σύνταξη της διαθήκης συμπράττει και άλλος συμβολαιογράφος, αρκεί ο διαθέ- της να είναι γνωστός σ’ αυτόν. Μόνη η απόδειξη ότι ο συμβολαιογράφος α- γνοούσε στην πραγματικότητα το διαθέτη ή τους μάρτυρες, ή ότι οι μάρτυρες αγνοού- σαν το διαθέτη, ή ότι δεν βεβαίωσαν την ταυτότητα του, δεν επιφέρει ακυρότητα της διαθήκης. Ο διαθέτης και οι μάρτυρες πρέπει να είναι γνωστοί στον συμβολαιο- γράφο που συντάσσει τη διαθήκη. Αν ο διαθέτης, σύμφωνα με τη βε- βαίωση του συμβολαιογράφου, δεν είναι γνωστός σε αυτόν, οι μάρτυρες πρέπει να βεβαιώσουν την ταυτότητα του διαθέτη. Αν για τη σύνταξη της διαθήκης συ- μπράττει και άλλος συμβολαιο- γράφος, αρκεί ο διαθέτης να είναι γνωστός σε αυτόν. Μόνη η απόδειξη ότι ο συμβολαι- ογράφος αγνοούσε τον διαθέτη ή τους μάρτυρες ή ότι οι μάρτυρες αγνοούσαν τον διαθέτη ή ότι δεν βεβαίωσαν την ταυτότητά του, δεν επιφέρει ακυρότητα της διαθήκης. Άρθρο 1730 Δήλωση της θέλησης του διαθέτη Ο διαθέτης δηλώνει προφορικά την τελευ- ταία του βούληση ενώπιον του συμβολαιο- γράφου και των λοιπών προσώπων που συ- μπράττουν. Ο διαθέτης μπορεί να υπαγο- ρεύει από σχέδιο ή να κάνει χρήση σημειώ- σεων. Τα πρόσωπα που συμπράττουν κατά τη σύ- νταξη της διαθήκης πρέπει να είναι παρόντα σε όλη τη διάρκεια της πράξης. Απαγορεύεται η παρουσία κατά τη σύνταξη της διαθήκης οποιουδήποτε άλλου εκτός από το διαθέτη και τα πρόσωπα που συ- μπράττουν. Άρθρο 1731 Δήλωση της βούλησης του δια- θέτη Ο διαθέτης δηλώνει προφορικά την τελευταία του βούληση ενώ- πιον του συμβολαιογράφου και των λοιπών προσώπων που συ- μπράττουν. Ο διαθέτης μπορεί να υπαγορεύει από σχέδιο ή να κάνει χρήση σημειώσεων. Σε περίπτωση σοβαρής αναπηρίας λόγου, ο δια- θέτης μπορεί να χρησιμοποιεί μη- χανικά ή ηλεκτρονικά μέσα που ε- πιτρέπουν τη φωνητική απόδοση της τελευταίας του βούλησης ή να προσλαμβάνει διερμηνέα σύμ- φωνα με τα οριζόμενα στο άρθρο 1738. 53 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3273Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Τα πρόσωπα που συμπράττουν κατά τη σύνταξη της διαθήκης πρέπει να είναι παρόντα σε όλη τη διάρκεια της πράξης. Απαγορεύεται η παρουσία κατά τη σύνταξη της διαθήκης οποιουδή- ποτε άλλου, πέρα από τον διαθέτη και τα πρόσωπα που συμπράτ- τουν. Άρθρο 1731 Όρκιση μαρτύρων Οι μάρτυρες ορκίζονται ενώπιον του συμβο- λαιογράφου και του διαθέτη ότι θα τηρή- σουν μυστικές τις διατάξεις της διαθήκης έως τη δημοσίευση της. Η παράβαση της διάταξης αυτής δεν επιφέρει ακυρότητα της διαθήκης. Άρθρο 1732 Όρκιση μαρτύρων Οι μάρτυρες ορκίζονται ενώπιον του συμβολαιογράφου και του διαθέτη ότι θα τηρήσουν μυστικές τις διατάξεις της διαθήκης έως τη δημοσίευσή της. Η παράβαση της διάταξης αυτής δεν επιφέρει ακυ- ρότητα της διαθήκης. Άρθρο 1732 Πράξη για τη δημόσια διαθήκη Για τη διαθήκη συντάσσεται πράξη, που πρέπει να περιέχει:1. την ημέρα, το μήνα, το έτος και τον τόπο της σύνταξης της. 2. τον προσδιορισμό του διαθέτη, ώστε να μη γεννιέται αμφιβολία για την ταυτότητα του 3. το όνομα και επώνυμο του συμβολαι- ογράφου και των λοιπών προσώπων που συμπράττουν καθώς επίσης, χωρίς όμως Άρθρο 1733 Πράξη για τη δημόσια διαθήκη Για τη διαθήκη συντάσσεται πράξη που πρέπει να περιέχει: 1. την ημέρα, τον μήνα, το έτος και τον τόπο της σύνταξής της· 2. τον προσδιορισμό του διαθέτη, ώστε να μη γεννάται αμφιβολία για την ταυτότητά του· 3. το όνομα και ε- πώνυμο του συμβολαιογράφου 54 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263274 ποινή ακυρότητας, την έδρα του συμβολαι- ογράφου και το επάγγελμα και την κατοικία των λοιπών προσώπων που συμπράττουν 4. τη δήλωση της τελευταίας βούλησης του διαθέτη και τη μνεία ότι τηρήθηκαν όσα προβλέπονται στο άρθρο 1730. Η πράξη πρέπει να μνημονεύει ότι τηρήθη- καν όσα προβλέπονται στα άρθρα 1729 και 1731 η παράλειψη όμως τη διατύπωσης της παραγράφου αυτής δεν επιφέρει ακυρό- τητα της διαθήκης. και των λοιπών προσώπων που συμπράττουν καθώς επίσης, χωρίς ποινή ακυρότητας, την έδρα του συμβολαιογράφου και το επάγ- γελμα και την κατοικία των λοιπών προσώπων που συμπράττουν· 4. τη δήλωση της τελευταίας βούλη- σης του διαθέτη και τη μνεία ότι τηρήθηκαν όσα προβλέπονται στο άρθρο 1731. Η πράξη πρέπει να μνημονεύει ε- πίσης ότι τηρήθηκαν όσα προβλέ- πονται στα άρθρα 1730 και 1732· η παράλειψη της διατύπωσης της παραγράφου αυτής δεν επιφέρει ακυρότητα της διαθήκης. Άρθρο 1733 Ανάγνωση και υπογραφή της πράξης Η πράξη πρέπει να διαβαστεί στο διαθέτη, ενώ ακούουν τα πρόσωπα που συμπράτ- τουν, και να βεβαιωθεί σ’ αυτήν ότι αυτό έ- γινε. Η πράξη πρέπει να υπογραφεί από το δια- θέτη και τα πρόσωπα που συμπράττουν. Πράξεις με περισσότερα φύλλα πρέπει να υ- πογράφονται και στο τέλος κάθε φύλλου. Αν ο διαθέτης δηλώσει ότι δεν μπορεί να υπο- γράψει, η υπογραφή του αναπληρώνεται από τη βεβαίωση της δήλωσης αυτής στην πράξη. Άρθρο 1734 Ανάγνωση και υπογραφή της πράξης Η πράξη πρέπει να διαβασθεί στον διαθέτη, ενώ ακούουν τα πρό- σωπα που συμπράττουν, και να βεβαιωθεί αυτό στην πράξη. Η πράξη πρέπει να υπογραφεί από τον διαθέτη και από τα πρόσωπα που συμπράττουν. Πράξεις με πε- ρισσότερα φύλλα πρέπει να υπο- γράφονται και στο τέλος κάθε φύλλου. Αν ο διαθέτης δηλώσει ότι δεν μπορεί να υπογράψει, η υ- πογραφή του αναπληρώνεται από τη βεβαίωση της δήλωσης αυτής στην πράξη. Άρθρο 1734 Άλλες διατυπώσεις Οι γενικές διατάξεις για τα συμβολαιογρα- φικά έγγραφα εφαρμόζονται και στη Άρθρο 1735 Άλλες διατυπώσεις Οι γενικές διατάξεις για τα συμβο- λαιογραφικά έγγραφα 55 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3275Τεύχος A’ 81/22.05.2026 δημόσια διαθήκη, εφόσον δεν ορίζεται δια- φορετικά. εφαρμόζονται και στη δημόσια διαθήκη, εφόσον δεν ορίζεται δια- φορετικά. Άρθρο 1735 Διαθέτης κωφός Αν ο διαθέτης δηλώσει ότι είναι κωφός, πρέ- πει επιπλέον να δοθεί σ’ αυτόν η πράξη για να τη διαβάσει και να βεβαιωθεί στην πράξη ότι αυτό έγινε. Άρθρο 1736 Σύνταξη διαθήκης από κωφό Αν ο διαθέτης δηλώσει ότι είναι κωφός, πρέπει επιπλέον να δοθεί σε αυτόν η πράξη για να τη διαβά- σει και να βεβαιωθεί στην πράξη ότι αυτό έγινε. Άρθρο 1736 Αν ο διαθέτης δηλώσει ότι είναι κωφός και δεν μπορεί να διαβάζει χειρόγραφα, η δια- θήκη συντάσσεται ενώπιον πέντε μαρτύρων ή δεύτερου συμβολαιογράφου και τριών μαρτύρων. Άρθρο 1737 Διαθέτης κωφός που δεν γνωρί- ζει ανάγνωση Αν ο διαθέτης δηλώσει ότι είναι κωφός και δεν μπορεί να διαβάζει, η διαθήκη συντάσσεται ενώπιον τριών (3) μαρτύρων ή δεύτερου συμβολαιογράφου και δύο (2) μαρτύρων. Άρθρο 1737 Διαθέτης που αγνοεί την ελληνική γλώσσα Αν ο διαθέτης κατά την πεποίθηση του συμ- βολαιογράφου αγνοεί την ελληνική γλώσσα ή αν ο διαθέτης δηλώσει ότι αγνοεί τα ελλη- νικά, προσλαμβάνεται διερμηνέας. Ως προς το διερμηνέα εφαρμόζονται αναλό- γως οι διατάξεις των άρθρων 1725 έως 1728 για τους μάρτυρες. Ο διερμηνέας πρέπει να ορκιστεί ότι θα διερμηνεύσει πιστά τη θέληση του διαθέτη και να μεταφράσει την πράξη, πριν από την υπογραφή στη γλώσσα που εκφράζεται ο διαθέτης, ενώ οι άλλοι θα ακούουν. Ο διερμηνέας πρέπει να είναι της εκλογής του διαθέτη και να ορκιστεί ότι θα τηρήσει Άρθρο 1738 Διαθέτης που αγνοεί την ελλη- νική γλώσσα Αν ο συμβολαιογράφος διαπιστώ- σει ότι ο διαθέτης αγνοεί την ελλη- νική γλώσσα ή αν ο διαθέτης δη- λώσει ότι αγνοεί τα ελληνικά, προσλαμβάνεται διερμηνέας. Ως προς τον διερμηνέα εφαρμόζονται αναλόγως τα άρθρα 1726 έως 1729 για τους μάρτυρες. Ο διερμηνέας ορκίζεται ότι θα διερμηνεύσει πιστά τη βούληση του διαθέτη, και μεταφράζει την πράξη, πριν από την υπογραφή της, στη γλώσσα στην οποία 56 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263276 μυστικές τις διατάξεις της διαθήκης έως τη δημοσίευσης της η παράβαση όμως αυτή δεν επιφέρει ακυρότητα της διαθήκης. Η πράξη πρέπει, εκτός από όσα ορίζονται στα άρθρα 1732 και 1733, να περιέχει το ό- νομα και το επώνυμο του διερμηνέα και τη βεβαίωση ότι τηρήθηκαν όσα ορίζονται στις παραγράφους 1 και 2 του άρθρου αυτού, και να υπογραφεί και από το διερμηνέα. Πρέπει επίσης, χωρίς όμως ποινή ακυρότη- τας της διαθήκης, να περιέχει ότι τηρήθηκαν όσα ορίζονται στην παράγραφο 3 του άρ- θρου αυτού. εκφράζεται ο διαθέτης, ενώ οι άλ- λοι ακούουν. Ο διερμηνέας είναι της εκλογής του διαθέτη και ορκίζεται ότι θα τηρήσει μυστικές τις διατάξεις της διαθήκης έως τη δημοσίευσή της· η παράβαση όμως αυτή δεν επι- φέρει ακυρότητα της διαθήκης. Η πράξη, πέρα από όσα ορίζονται στα άρθρα 1733 και 1734, περιέχει το όνομα και το επώνυμο του διερ- μηνέα και τη βεβαίωση ότι τηρή- θηκαν όσα ορίζονται στις παρ. 1 και 2, και υπογράφεται και από τον διερμηνέα. Περιέχει, επίσης, χωρίς όμως ποινή ακυρότητας της διαθήκης, ότι τηρήθηκαν όσα ορί- ζονται στην παρ. 3. Άρθρο 1738 Μυστική διαθήκη Για την κατάρτιση μυστικής διαθήκης, ο δια- θέτης εγχειρίζει στο συμβολαιογράφο, ενώ είναι παρόντες τρεις μάρτυρες ή δεύτερος συμβολαιογράφος και ένας μάρτυρας, έγ- γραφο δηλώνοντας προφορικά ότι περιέχει την τελευταία του βούληση. Άρθρο 1739 Μυστική διαθήκη Για την κατάρτιση μυστικής διαθή- κης ο διαθέτης εγχειρίζει στον συμβολαιογράφο, ενώ είναι παρό- ντες δύο (2) μάρτυρες ή δεύτερος συμβολαιογράφος και ένας (1) μάρτυρας, έγγραφο δηλώνοντας προφορικά ότι περιέχει την τελευ- ταία του βούληση. Άρθρο 1739 Οι διατάξεις των άρθρων 1725 έως 1729 για το συμβολαιογράφο και τα λοιπά πρόσωπα που συμπράττουν εφαρμόζονται και στη μυ- στική διαθήκη. Άρθρο 1740 Ανάλογη εφαρμογή διατάξεων στη μυστική διαθήκη Τα άρθρα 1726 έως 1730 για τον συμβολαιογράφο και τα λοιπά πρόσωπα που συμπράττουν ε- φαρμόζονται και στη μυστική δια- θήκη. 57 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3277Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Άρθρο 1740 Το έγγραφο που εγχειρίζεται Το έγγραφο που εγχειρίζεται, γραμμένο από το διαθέτη ή από άλλο πρόσωπο, πρέπει, με την επιφύλαξη της περίπτωσης του άρθρου 1744, να φέρει την υπογραφή του διαθέτη. Αν είναι γραμμένο ολικά ή μερικά από άλ- λον, πρέπει να φέρει την υπογραφή του δια- θέτη και σε κάθε ημίφυλλο. Η διάταξη του άρθρου 1721 παρ. 4 εφαρμό- ζεται και εδώ. Άρθρο 1741 Το έγγραφο που εγχειρίζεται Το έγγραφο που εγχειρίζεται γραμμένο από τον διαθέτη ή από άλλο πρόσωπο ή με μηχανικά μέσα, με την επιφύλαξη της περί- πτωσης του άρθρου 1745, φέρει την υπογραφή του διαθέτη. Αν εί- ναι γραμμένο ολικά ή μερικά από άλλον ή με μηχανικά μέσα, φέρει την υπογραφή του διαθέτη και σε κάθε ημίφυλλο. Η παρ. 4 του άρ- θρου 1721 εφαρμόζεται και εδώ. Άρθρο 1741 Σφράγιση Το έγγραφο που εγχειρίζεται ή το περικά- λυμμα του, αν δεν είναι σφραγισμένο έτσι που να μην μπορεί να ανοιχτεί χωρίς ρήξη ή βλάβη του σφραγίσματος, πρέπει να σφρα- γιστεί με τέτοιο τρόπο μπροστά στο διαθέτη και στα πρόσωπα που συμπράττουν. Άρθρο 1742 Σφράγιση Το έγγραφο που εγχειρίζεται ή το περικάλυμμά του, αν δεν είναι σφραγισμένο έτσι που να μην μπορεί να ανοιχθεί χωρίς ρήξη ή βλάβη του σφραγίσματος, πρέπει να σφραγισθεί με τέτοιον τρόπο μπροστά στον διαθέτη και στα πρόσωπα που συμπράττουν. Άρθρο 1742 Σημείωση στο έγγραφο Στο έγγραφο που είναι σφραγισμένο ή που σφραγίζεται κατά το προηγούμενο άρθρο, ή στο περικάλυμα του, ο συμβολαιογράφος πρέπει να σημειώσει το όνομα και το επώ- νυμο του διαθέτη και τη χρονολογία της εγ- χείρισης και η σημείωση αυτή πρέπει να υ- πογραφεί από το διαθέτη και τα πρόσωπα που συμπράττουν. Αν ο διαθέτης δηλώσει ότι δεν μπορεί να υπογράψει, η υπογραφή του αναπληρώνεται από τη βεβαίωση της δήλωσης αυτής στη σημείωση. Άρθρο 1743 Σημείωση στο έγγραφο Στο έγγραφο που είναι σφραγι- σμένο ή που σφραγίζεται κατά το άρθρο 1742, ή στο περικάλυμμά του, ο συμβολαιογράφος πρέπει να σημειώσει το όνομα και το ε- πώνυμο του διαθέτη και τη χρονο- λογία της εγχείρισης, και η σημεί- ωση αυτή πρέπει να υπογραφεί από τον διαθέτη και τα πρόσωπα που συμπράττουν. Αν ο διαθέτης δηλώσει ότι δεν μπορεί να 58 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263278 Η διάταξη του άρθρου 1730 παρ. 2 εφαρμό- ζεται και σ' αυτή την περίπτωση. υπογράψει, η υπογραφή του ανα- πληρώνεται από τη βεβαίωση της δήλωσης αυτής στη σημείωση. Η παρ. 2 του άρθρου 1731 εφαρ- μόζεται και σε αυτή την περί- πτωση. Άρθρο 1743 Πράξη για τη μυστική διαθήκη Για την κατάρτιση της μυστικής διαθήκης πρέπει να συνταχθεί πράξη. Στην πράξη αυτή εφαρμόζονται αναλόγως οι διατάξεις των άρθρων 1732 παρ. 1 άριθ. 1, 2, 3, 1733, 1734 και 1735. Στην πράξη πρέπει να βεβαιώνεται επίσης ότι τηρήθηκαν όσα ορίζονται στα άρθρα 1730 παρ. 2, 1738, 1741 και 1742. Ο συμβολαιογράφος πρέπει να σημειώνει στο εγγραφο που του εγχειρίστηκε ή στο πε- ρικάλυμα του και στον αριθμό της πράξης και να προσαρτήσει στην πράξη, η παρά- βαση όμως των διατάξεων της παραγράφου αυτής δεν επιφέρει ακυρότητα της διαθή- κης. Άρθρο 1744 Πράξη για τη μυστική διαθήκη Για την κατάρτιση της μυστικής διαθήκης πρέπει να συνταχθεί πράξη. Στην πράξη αυτή εφαρμόζονται α- ναλόγως τα άρθρα 1733 παρ. 1 α- ριθ. 1, 2, 3, 1734, 1735 και 1736. Στην πράξη πρέπει να βεβαιώνε- ται επίσης ότι τηρήθηκαν όσα ορί- ζονται στα άρθρα 1731 παρ. 2, 1739, 1742 και 1743. Ο συμβολαιογράφος πρέπει να σημειώνει στο έγγραφο που του εγχειρίσθηκε ή στο περικάλυμμά του τον αριθμό της πράξης και να τα προσαρτά στην πράξη· η παρά- βαση όμως της παραγράφου αυ- τής δεν επιφέρει ακυρότητα της διαθήκης. Άρθρο 1744 Διαθέτης που δεν μπόρεσε να υπογράψει Αν ο διαθέτης δηλώσει ότι μπορεί να διαβά- ζει χειρόγραφα, αλλά δεν μπορεί να γράψει ή ότι δεν μπόρεσε να θέσει την υπογραφή του στο έγγραφο που περιέχει την τελευταία του βούληση, πρέπει επιπλέον να δηλώσει ενώπιον του συμβολαιογράφου και των Άρθρο 1745 Διαθέτης που δεν μπόρεσε να υ- πογράψει Αν ο διαθέτης δηλώσει ότι μπορεί να διαβάζει χειρόγραφα, αλλά δεν μπορεί να γράψει, ή ότι δεν μπό- ρεσε να θέσει την υπογραφή του στο έγγραφο που περιέχει την 59 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3279Τεύχος A’ 81/22.05.2026 προσώπων που συμπράττουν ότι το διά- βασε και να διευκρινίσει την αιτία που τον εμπόδισε να υπογράψει. Όλα αυτά πρέπει να βεβαιωθούν στην πράξη. τελευταία του βούληση, πρέπει ε- πιπλέον να δηλώσει ενώπιον του συμβολαιογράφου και των προ- σώπων που συμπράττουν ότι το διάβασε και να διευκρινίσει την αιτία που τον εμπόδισε να υπο- γράψει. Όλα αυτά πρέπει να βε- βαιωθούν στην πράξη. Άρθρο 1745 Διαθέτης με σοβαρή αναπηρία λόγου Όποιος κατά την πεποίθηση του συμβολαιο- γράφου έχει σοβαρή αναπηρία λόγου ή από άλλο λόγο εμποδίζεται να μιλάει, μπορεί να συντάξει μυστική διαθήκη. Για τον σκοπό αυτόν πρέπει να γράψει επάνω στο έγ- γραφο που εγχειρίζεται ή επάνω στο περι- κάλυμμα που το περιέχει, ιδιοχείρως τη δή- λωση ότι το έγγραφο είναι η διαθήκη του, και αν το έγγραφο γράφηκε από άλλον, και ότι το διάβασε ο διαθέτης. Αυτή η δήλωση πρέπει να γραφεί από τον διαθέτη ενώπιον του συμβολαιογράφου και των λοιπών προσώπων που συμπράττουν και να βεβαιωθεί αυτό στην πράξη. Άρθρο 1746 Διαθέτης με σοβαρή αναπηρία λόγου Όποιος, κατά τη διαπίστωση του συμβολαιογράφου, έχει σοβαρή αναπηρία λόγου ή από άλλη αιτία εμποδίζεται να μιλάει, μπορεί να συντάξει μυστική διαθήκη. Για τον σκοπό αυτό πρέπει να γράψει ε- πάνω στο έγγραφο που εγχειρίζε- ται ή στο περικάλυμμά του, ιδιο- χείρως τη δήλωση ότι το έγγραφο είναι η διαθήκη του και, αν το έγ- γραφο γράφηκε από άλλον, ότι το διάβασε ο διαθέτης. Αυτή η δήλωση πρέπει να γραφεί από τον διαθέτη ενώπιον του συμ- βολαιογράφου και των λοιπών προσώπων που συμπράττουν και να βεβαιωθεί αυτό στην πράξη. Άρθρο 1746 Διαθέτης που αγνοεί την ελληνική γλώσσα Αν ο διαθέτης κατά την πεποίθηση του συμ- βολαιογράφου αγνοεί την ελληνική γλώσσα ή δηλώσει ότι αγνοεί τα ελληνικά, εφαρμό- ζονται αναλόγως και στη μυστική διαθήκη οι διατάξεις του άρθρου 1737. Άρθρο 1747 Διαθέτης που αγνοεί την ελλη- νική γλώσσα Αν ο συμβολαιογράφος διαπιστώ- σει ότι ο διαθέτης αγνοεί την ελλη- νική γλώσσα ή αν ο διαθέτης δη- λώσει ότι αγνοεί τα ελληνικά, 60 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263280 εφαρμόζεται αναλόγως και στη μυστική διαθήκη το άρθρο 1738. Άρθρο 1747 Μυστική που ισχύει ως ιδιόγραφη Μυστική διαθήκη άκυρη ισχύει ως ιδιό- γραφη, αν είναι έγκυρη ως ιδιόγραφη. Άρθρο 1748 Μυστική που ισχύει ως ιδιό- γραφη Άκυρη μυστική διαθήκη ισχύει ως ιδιόγραφη, αν είναι έγκυρη ως ι- διόγραφη. Άρθρο 1748 Ανίκανος για μυστική Όποιος δεν είναι ικανός να διαβάζει δεν μπορεί να συντάξει μυστική διαθήκη. Άρθρο 1749 Ανίκανος για μυστική διαθήκη Ο ανήλικος και όποιος δεν είναι ι- κανός να διαβάζει δεν μπορούν να συντάξουν μυστική διαθήκη. Άρθρο 1749 Διαθήκη σε πλοίο Όποιος βρίσκεται σε ελληνικό πλοίο κατά τη διάρκεια θαλασσινού ταξιδιού μπορεί να συντάξει διαθήκη με προφορική δήλωση που γίνεται: σε πολεμικά πλοία ενώπιον του προϊσταμένου της οικονομικής υπηρεσίας και αν δεν υπάρχει ή εμποδίζεται ενώπιον του κυβερνήτη ή αυτού που τον αναπληρώ- νει, στα λοιπά πλοία η δήλωση γίνεται ενώ- πιον του πλοιάρχου και αν δεν υπάρχει ή ε- μποδίζεται, ενώπιον του αναπληρωτή του Άρθρο 1750 Στα πολεμικά πλοία η διαθήκη του προϊστα- μένου της οικονομικής υπηρεσίας μπορεί να συνταχθεί κατά τις περιστάσεις που αναφέ- ρονται στο προηγούμενο άρθρο ενώπιον του κυβερνήτη ή αυτού που τον αναπληρώ- νει, η διαθήκη του κυβερνήτη, αν δεν υπάρ- χει προϊστάμενος της οικονομικής 61 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3281Τεύχος A’ 81/22.05.2026 υπηρεσίας ή αυτός κωλύεται, ενώπιον εκεί- νου που έρχεται μετά τον κυβερνήτη, κατά την τάξη της υπηρεσίας. Στα εμπορικά πλοία η διαθήκη του πλοιάρχου μπορεί να συντα- χθεί κατά τις ίδιες περιστάσεις ενώπιον εκεί- νου που έρχεται ύστερα από αυτόν στην τάξη της υπηρεσίας. Άρθρο 1751 Η διαθήκη, κατά τη διάρκεια του θαλασσι- νού ταξιδιού συντάσσεται πάντοτε ενώπιον δύο μαρτύρων. Για την κατάργηση της δια- θήκης πρέπει να συνταχθεί έγγραφο. Στο έγ- γραφο γίνεται μνεία της τυχόν έλλειψης ή του κωλύματος εκείνου που είναι αρμόδιος να συντάξει τη διαθήκη πριν από εκείνον που τη συντάσσει, η παράβαση όμως της διατύπωσης αυτής δεν επιφέρει ακυρότητα της διαθήκης. Η υπογραφή του ενός από τους μάρτυρες είναι απαραίτητη, αν ο άλλος μάρτυρας δεν μπορεί να υπογράψει από ά- γνοια ή άλλο κώλυμα, αυτό μνημονεύεται καθώς και η αιτία του. Κατά τα λοιπά εφαρμόζονται αναλόγως και στην παρούσα διαθήκη οι διατάξεις των άρ- θρων 1725 έως 1737. Άρθρο 1752 Οι διατάξεις για διαθήκη κατά τη διάρκεια θαλασσινού ταξιδιού δεν εφαρμόζονται, αν το πλοίο βρίσκεται μέσα σε ελληνικό λιμάνι, στο οποίο υπάρχει συμβολαιογράφος, εκτός αν σύμφωνα με βεβαίωση στη διαθήκη ε- κείνου που τη συντάσσει, ο διαθέτης δεν μπορεί να αποβιβαστεί. Άρθρο 1753 Διαθήκη σε εκστρατεία 62 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263282 Οι στρατιωτικοί και γενικά όσοι κατά τις δια- τάξεις της στρατιωτικής ποινικής νομοθε- σίας υπάγονται στην αρμοδιότητα των στρατοδικείων σε εκστρατεία μπορούν σε περίπτωση εκστρατείας, αποκλεισμού ή πο- λιορκίας ή αιχμαλωσίας, να δηλώσουν την τελευταία τους βούληση προφορικά ενώ- πιον αξιωματικού με την παρουσία άλλου α- ξιωματικού ή με την παρουσία δύο μαρτύ- ρων. Αν πρόκειται για τραυματίες ή ασθε- νείς, τον αξιωματικό που συντάσσει τη δια- θήκη μπορεί να αντικαταστήσει διευθυντής νοσοκομείου που λειτουργεί με έγκριση του Κράτους. Για τα πρόσωπα που συμπράττουν εφαρμό- ζονται αναλόγως οι διατάξεις των άρθρων 1725 έως 1728. Άρθρο 1754 Για την κατάρτιση της διαθήκης κατά το προηγούμενο άρθρο συντάσσεται έγγραφο. Το έγγραφο, που φέρει και τη χρονολογία της σύνταξης του διαβάζεται στο διαθέτη, ενώ ακούουν τα πρόσωπα που συμπράτ- τουν και βεβαιώνεται ότι αυτό έγινε το έγ- γραφο υπογράφεται από το διαθέτη, απ’ αυτόν που συντάσσει τη διαθήκη και από τα λοιπά πρόσωπα που συμπράττουν. Αν ο διαθέτης δηλώσει ότι δεν μπορεί να γράψει, η υπογραφή του αναπληρώνεται με τη βε- βαίωση της δήλωσης αυτής στο έγγραφο. Η υπογραφή του ενός από τους μάρτυρες εί- ναι απαραίτητη αν ο άλλος μάρτυρας δηλώ- σει ότι δεν μπορεί να γράψει, η υπογραφή του αναπληρώνεται με τη βεβαίωση της δή- λωσης αυτής στο έγγραφο. Αυτή η διαθήκη δεν υπόκεινται σε καμία άλλη διατύπωση. Άρθρο 1755 63 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3283Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Όσοι βρίσκονται σε πολεμικό πλοίο που με- τέχει σε εκστρατεία, μπορούν να συντάξουν διαθήκη και κατά τις διατάξεις για διαθήκη σε εκστρατεία. Άρθρο 1756 Διατάξεις υπέρ αξιωματικών του πλοίου Διατάξεις υπέρ αξιωματικών του πλοίου που δεν είναι συγγενείς ή αγχιστείς του δια- θέτη, είναι άκυρες εφόσον περιέχονται σε διαθήκη που συντάχθηκε κατά τη διάρκεια του θαλασσινού ταξιδιού. Το ίδιο ισχύει και αν τέτοιες διατάξεις πε- ριέρχονται σε διαθήκη ιδιόγραφη που συ- ντάχθηκε κάτω από τις ίδιες περιστάσεις. Άρθρο 1757 Διαθήκη αυτού που βρίσκεται σε αποκλει- σμό Όποιος διαμένει σε τόπο, που εξαιτίας επι- δημίας ή άλλων εκτάκτων περιστάσεων εί- ναι αποκλεισμένος με τέτοιο τρόπο, ώστε να είναι αδύνατη ή σημαντικά δύσκολη η σύ- νταξη διαθήκης δημόσιας ή μυστικής κατά τις συνήθεις διατυπώσεις, μπορεί να συντά- ξει διαθήκη ενώπιον συμβολαιογράφου, ει- ρηνοδίκη, δημάρχου, δημαρχικού προέ- δρου, προϊσταμένου κοινότητας, αστυνό- μου, διευθυντή νοσοκομείου ή λοιμοκαθαρ- τηρίου ή υγειονόμου στη σύνταξη της ο- ποίας τηρούνται κατά τα λοιπά οι διατάξεις για τη διαθήκη κατά τη διάρκεια θαλασσι- νού ταξιδιού. Σ’ αυτή τη διαθήκη μπορούν να είναι μάρτυ- ρες και γυναίκες ακόμη και ανήλικοι, που 64 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263284 έχουν όμως συμπληρώσει το δέκατο έκτο έ- τος. Άρθρο 1758 Χρονικό όριο ισχύος έκτακτης διαθήκης Διαθήκη που έχει συνταχθεί κατά τα άρθρα 1749 έως 1757 (έκτακτη διαθήκη) θεωρείται ότι δεν έχει συνταχθεί, αν πέρασαν τρεις μή- νες, αφότου έπαψαν για το διαθέτη οι περι- στάσεις οι οποίες δικαιολογούν τη σύνταξη της και ο διαθέτης ζει ακόμη. Η έναρξη και η διαδρομή της προθεσμίας α- ναστέλλονται, εφόσον ο διαθέτης δεν είναι σε κατάσταση να συντάξει διαθήκη δημόσια ή μυστική με τις συνήθεις διατυπώσεις. Άρθρο 1751 Ισχύς των διαθηκών σε έκτακτες περιστάσεις Διαθήκη που έχει συνταχθεί σύμ- φωνα με το άρθρο 1750 καθίστα- ται ανίσχυρη μετά την παρέλευση τριών (3) μηνών από τη σύνταξή της, εφόσον ο διαθέτης είναι α- κόμη εν ζωή. Η προθεσμία αναστέλλεται για όσο διάστημα ο διαθέτης αδυνα- τεί να συντάξει διαθήκη με κά- ποιον από τους τύπους των άρ- θρων 1721 έως 1749. Αν ο διαθέτης πριν από την παρέ- λευση της προθεσμίας βρεθεί πάλι κάτω από τις ίδιες περιστά- σεις, η προθεσμία διακόπτεται. Η προθεσμία που διακόπηκε αρχίζει και πάλι μετά την παρέλευση των έκτακτων περιστάσεων. Αν ο διαθέτης κηρυχθεί άφαντος μετά τη λήξη της προθεσμίας, η διαθήκη παραμένει σε ισχύ εφό- σον η προθεσμία δεν είχε λήξει κατά τον χρόνο έναρξης της αφά- νειας. Άρθρο 1759 Αν στην περίπτωση της έκτακτης διαθήκης ο διαθέτης, πριν από την παρέλευση της προ- θεσμίας του προηγουμένου άρθρου, βρεθεί πάλι κάτω από τις ίδιες περιστάσεις, η προ- θεσμία διακόπτεται, έτσι ώστε μετά την πα- ρέλευση τους αρχίζει να τρέχει πάλι ολό- κληρη η προθεσμία. 65 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3285Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Άρθρο 1760 Εκείνος που συντάσσει έκτακτη διαθήκη υ- πενθυμίζει στο διαθέτη ότι η ισχύς της διαρ- κεί τρεις μήνες και γίνεται σχετική μνεία στην πράξη. Η παράλειψη της όμως δεν επι- φέρει ακυρότητα της διαθήκης. Άρθρο 1761 Παράδοση έκτακτης Εκείνος που έχει συντάξει έκτακτη διαθήκη την παραδίνει σε συμβολαιογράφο στην Ελ- λάδα ή σε ελληνική προξενική αρχή στο εξω- τερικό. Εκείνος που παραδίνει τη διαθήκη οφείλει συγχρόνως να γνωστοποιήσει στο συμβο- λαιογράφο ή στην προξενική αρχή τον τυχόν θάνατο του διαθέτη και κάθε άλλη γνωστή σ' αυτόν πληροφορία για τον τόπο της τε- λευταίας κατοικίας ή διαμονής του διαθέτη σχετική μνεία γίνεται στην πράξη της παρά- δοσης. Για την παράδοση της διαθήκης συντάσσε- ται σε απλό χαρτί πράξη που υπογράφεται απ' αυτόν που παραλαμβάνει και απ' αυτόν που παραδίνει τη διαθήκη. Αντίγραφο της πράξης αυτής έχει υποχρέ- ωση ο συμβολαιογράφος ή η προξενική αρχή που παρέλαβε τη διαθήκη να στείλει χωρίς υπαίτια καθυστέρηση στο υπουργείο δικαιοσύνης. Η διαθήκη που παραδόθηκε φυλάσσεται από το συμβολαιογράφο ή την προξενική αρχή και δημοσιεύεται μετά το θάνατο του διαθέτη. Η μη τήρηση όσων ορίζονται στο άρθρο αυτό δεν επιφέρει ακυρότητα της διαθήκης. Άρθρο 1752 Παράδοση έκτακτης διαθήκης Εκείνος που έχει καταγράψει την τελευταία βούληση του διαθέτη ο- φείλει να παραδώσει την έκτακτη διαθήκη σε συμβολαιογράφο στην Ελλάδα ή σε ελληνική προξενική αρχή στο εξωτερικό. Εκείνος που παραδίδει τη διαθήκη οφείλει συγχρόνως να γνωστοποι- ήσει στον συμβολαιογράφο ή την προξενική αρχή τον τυχόν θάνατο του διαθέτη και κάθε άλλη γνωστή σε αυτόν πληροφορία για τον τόπο της τελευταίας κατοικίας ή διαμονής του διαθέτη· σχετική μνεία γίνεται στην πράξη της πα- ράδοσης. Για την παράδοση της διαθήκης συντάσσεται πράξη, η οποία υπο- γράφεται από αυτόν που παρα- λαμβάνει και από αυτόν που πα- ραδίδει τη διαθήκη. Ο συμβολαιο- γράφος ή η προξενική αρχή που παρέλαβε τη διαθήκη έχει υπο- χρέωση να στείλει αντίγραφο της πράξης αυτής στο Υπουργείο Δι- καιοσύνης χωρίς υπαίτια καθυστέ- ρηση. 66 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263286 Η διαθήκη που παραδόθηκε φυ- λάσσεται από τον συμβολαιο- γράφο ή την προξενική αρχή και δημοσιεύεται μετά τον θάνατο του διαθέτη. Η μη τήρηση όσων ορίζονται στο άρθρο αυτό δεν επιφέρει ακυρό- τητα της διαθήκης Άρθρο 1762 Εκείνος που έχει συντάξει διαθήκη στις πε- ριπτώσεις εκστρατείας, αποκλεισμού, πο- λιορκίας ή αιχμαλωσίας οφείλει επιπλέον να γνωστοποιήσει χωρίς υπαίτια καθυστέ- ρηση τη σύνταξη της με αναφορά προς την άμεσα προϊστάμενη στρατιωτική αρχή. Για τη σύνταξη διαθήκης κατά τη διάρκεια θαλασσινού ταξιδιού γίνεται μνεια στο ημε- ρολόγιο του πλοίου. Η μη τήρηση όσων ορίζονται στο άρθρο αυτό δεν επιφέρει ακυρότητα της διαθήκης. Άρθρο 1763 Ανάκληση διαθήκης Κάθε διαθήκη μπορεί να ανακληθεί:1. με σχετική δήλωση σε μεταγενέστερη διαθήκη αν αυτή η μεταγενέστερη ανακληθεί, η δια- θήκη ενεργεί σαν αν μην είχε καταργηθεί 2. με δήλωση που γίνεται ενώπιον συμβολαιο- γράφου με την παρουσία τριών μαρτύρων και με τις λοιπές διατυπώσεις των συμβο- λαιογράφων εγγράφων. Αν αυτή η δήλωση ανακληθεί με όμοιο τρόπο, η διαθήκη ενερ- γεί σαν να μην είχε ανακληθεί. Άρθρο 1753 Ανάκληση διαθήκης Κάθε διαθήκη μπορεί να ανακλη- θεί: 1. με σχετική δήλωση σε μετα- γενέστερη διαθήκη· αν η μεταγε- νέστερη ανακληθεί, η προγενέ- στερη διαθήκη ενεργεί σαν να μην είχε καταργηθεί· 2. με δήλωση που γίνεται ενώπιον συμβολαιο- γράφου με την παρουσία δύο (2) μαρτύρων και με τις λοιπές διατυ- πώσεις των συμβολαιογραφικών εγγράφων. Αν αυτή η δήλωση α- νακληθεί, η διαθήκη ενεργεί σαν να μην είχε ανακληθεί. 67 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3287Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Άρθρο 1764 Μεταγενέστερη διαθήκη καταργεί με το πε- ριεχόμενο της την προηγούμενη μόνο κατά το μέρος του εναντιώνεται σ' αυτήν. Αν η μεταγενέστερη ανακληθεί η προηγού- μενη ενεργεί σαν να μην είχε καταργηθεί. Άρθρο 1754 Σιωπηρή ανάκληση Μεταγενέστερη διαθήκη καταργεί με το περιεχόμενό της την προγε- νέστερη, μόνο κατά το μέρος που αντίκειται σε αυτήν. Αν η μεταγενέστερη ανακληθεί, η προγενέστερη ενεργεί σαν να μην είχε καταργηθεί. Άρθρο 1765 Ανάκληση ιδιόγραφης Ιδιόγραφη διαθήκη μπορεί να ανακληθεί και αν ο διαθέτης με πρόθεση ανάκλησης καταστρέψει το έγγραφο της ή επιχειρήσει σ' αυτό μεταβολές, με τις οποίες συνήθως εκφράζεται η βούληση για ανάκληση έγγρα- φης δήλωσης. Αν ο διαθέτης κατέστρεψε το έγγραφο της διαθήκης ή το μετέβαλε με τον τρόπο που σημειώθηκε, τεκμαίρεται ότι είχε σκοπό να ανακαλέσει τη διαθήκη. Άρθρο 1755 Ανάκληση ιδιόγραφης Ιδιόγραφη διαθήκη μπορεί να α- νακληθεί και αν ο διαθέτης με πρόθεση ανάκλησης καταστρέψει το έγγραφό της ή επιχειρήσει σε αυτό μεταβολές, με τις οποίες συ- νήθως εκφράζεται η βούληση για ανάκληση έγγραφης δήλωσης. Αν ο διαθέτης κατέστρεψε το έγ- γραφο της διαθήκης ή το μετέ- βαλε με τον τρόπο που σημειώ- θηκε , τεκμαίρεται ότι είχε σκοπό να ανακαλέσει τη διαθήκη. Άρθρο 1766 Ανάκληση μυστικής Διαθήκη μυστική θεωρείται ότι έχει ανακλη- θεί, αν ο διαθέτης αναλάβει το έγγραφο που περιέχει την τελευταία βούληση του και που είχε εγχειριστεί στο συμβολαιογράφο και σφραγιστεί. Αυτή η διάταξη εφαρμόζεται και αν το έγ- γραφο αυτό θεωρηθεί ότι έχει ισχύ ίδιόγρα- φης διαθήκης. Ο διαθέτης μπορεί να ενεργήσει οποτεδή- ποτε την ανάληψη. Η απόδοση του εγγρά- φου μπορεί να γινει μόνο προσωπικά στο Άρθρο 1756 Ανάκληση μυστικής Μυστική διαθήκη θεωρείται ότι έ- χει ανακληθεί, αν ο διαθέτης ανα- λάβει το έγγραφο που περιέχει την τελευταία βούλησή του και είχε εγχειρισθεί στον συμβολαιο- γράφο και σφραγισθεί. Αν θεωρηθεί ότι το έγγραφο αυτό έχει ισχύ ιδιόγραφης διαθήκης, η ανάληψη δεν θεωρείται ανάκλησή της. 68 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263288 διαθέτη. Για την απόδοση συντάσσεται πράξη κατά τις κοινές διατάξεις κάτω από την πράξη της κατάρτισης της μυστικής δια- θήκης. Ο διαθέτης μπορεί να ενεργήσει ο- ποτεδήποτε την ανάληψη. Η από- δοση του εγγράφου μπορεί να γί- νει μόνο προσωπικά στον διαθέτη. Για την απόδοση συντάσσεται πράξη κατά τις κοινές διατάξεις, κάτω από την πράξη της κατάρτι- σης της μυστικής διαθήκης. Άρθρο 1767 Ιδιόγραφη διαθήκη που έχει κατατεθεί στο συμβολαιογράφο για φύλαξη μπορεί να α- ναληφθεί με τον τρόπο που προβλέπεται στο προηγούμενο άρθρο. Η ανάληψη όμως δεν θεωρείται ανάκληση της. Άρθρο 1757 Ανάληψη κατατεθείσας για φύ- λαξη ιδιόγραφης διαθήκης Ιδιόγραφη διαθήκη που έχει κατα- τεθεί στον συμβολαιογράφο για φύλαξη μπορεί να αναληφθεί με τον τρόπο που προβλέπεται στο άρθρο 1756. Η ανάληψη όμως δεν θεωρείται ανάκλησή της. Άρθρο 1768 Άλλοι όροι για την ανάκληση Οι διατάξεις των άρθρων 1716 έως 1720 ε- φαρμόζονται αναλόγως και στην ανάκληση διαθήκης Άρθρο 1758 Άλλοι όροι για την ανάκληση Τα άρθρα 1716 έως 1720 εφαρμό- ζονται αναλόγως και στην ανά- κληση διαθήκης. Άρθρο 1769 Δημοσίευση διαθήκης 1. Συμβολαιογράφος, στον οποίο υπάρχει διαθήκη, οφείλει, χωρίς υπαίτια καθυστέ- ρηση, μόλις πληροφορηθεί τον θάνατο του διαθέτη, να δημοσιεύσει τη διαθήκη στην ειδική ηλεκτρονική πλατφόρμα δημοσίευ- σης διαθηκών «Μητρώο Διαθηκών», που τηρείται από τους συμβολαιογραφικούς συλλόγους της χώρας. Άρθρο 1759 Δημοσίευση διαθήκης Συμβολαιογράφος, στον οποίο υ- πάρχει διαθήκη, οφείλει, χωρίς υ- παίτια καθυστέρηση, μόλις πληρο- φορηθεί τον θάνατο του διαθέτη, να δημοσιεύσει τη διαθήκη στην ειδική ηλεκτρονική πλατφόρμα δημοσίευσης διαθηκών «Μητρώο Διαθηκών», που τηρείται από τους 69 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3289Τεύχος A’ 81/22.05.2026 2. Όποιος κατέχει ιδιόγραφη διαθήκη οφεί- λει, χωρίς υπαίτια καθυστέρηση, μόλις πλη- ροφορηθεί τον θάνατο του διαθέτη, να την εμφανίσει για δημοσίευση σε συμβολαιο- γράφο. 3. Για τη δημοσίευση διαθήκης ο συμβολαι- ογράφος συντάσσει πρακτικό, στο οποίο κα- ταχωρίζονται ολόκληρη η διαθήκη και η βε- βαίωση για την ύπαρξη ή ανυπαρξία των ε- ξωτερικών ελαττωμάτων της παρ. 4 του άρ- θρου 1721. 4. Ο συμβολαιογράφος φυλάσσει στο αρ- χείο του τα πρωτότυπα των διαθηκών που δημοσίευσε. συμβολαιογραφικούς συλλόγους της χώρας. Όποιος κατέχει ιδιόγραφη δια- θήκη οφείλει, χωρίς υπαίτια καθυ- στέρηση, μόλις πληροφορηθεί τον θάνατο του διαθέτη, να την εμφα- νίσει για δημοσίευση σε συμβο- λαιογράφο. Για τη δημοσίευση διαθήκης ο συμβολαιογράφος συντάσσει πρακτικό, στο οποίο καταχωρίζε- ται ολόκληρη η διαθήκη με περι- γραφή των τυχόν εξωτερικών ε- λαττωμάτων της. Το κύρος της δια- θήκης κρίνεται από το δικαστήριο. Ο συμβολαιογράφος φυλάσσει στο αρχείο του τα πρωτότυπα των διαθηκών που δημοσίευσε. Άρθρα 1770 έως 1772 [Κατηργημένα] 70 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263290 Άρθρο 1773 Δημοσίευση από προξενική αρχή Προξενική αρχή, στην οποία υπάρχει δια- θήκη, οφείλει, μόλις πληροφορηθεί τον θά- νατο του διαθέτη, να τη δημοσιεύσει σύμ- φωνα με όσα ορίζονται στο άρθρο 1769, συ- ντάσσοντας πρακτικό, στο οποίο καταχωρί- ζεται ολόκληρη η διαθήκη και το οποίο υπο- γράφεται από τον προϊστάμενο της προξενι- κής αρχής και τον γραμματέα και σε κάθε άλλη περίπτωση να τη δημοσιεύσει στο προξενικό γραφείο ενώπιον δύο (2) μαρτύ- ρων και του γραμματέα του προξενείου, αν υπάρχει. Το πρακτικό υπογράφεται από τον προϊστάμενο της προξενικής αρχής, τον γραμματέα και τους μάρτυρες. Το πρωτό- τυπο των διαθηκών με το τυχόν περικά- λυμμα, αφού θεωρηθούν από τον προϊστά- μενο της προξενικής αρχής κατά το άρθρο 1769, προσαρτώνται στο πρακτικό και φυ- λάσσονται στα αρχεία του προξενείου. Αντί- γραφο του πρακτικού αποστέλλεται από την προξενική αρχή προς καταχώριση στο Μη- τρώο Διαθηκών. Άρθρο 1760 Δημοσίευση από προξενική αρχή Προξενική αρχή, στην οποία υπάρ- χει διαθήκη, οφείλει, μόλις πληρο- φορηθεί τον θάνατο του διαθέτη, να τη δημοσιεύσει σύμφωνα με όσα ορίζονται στο άρθρο 1759, συντάσσοντας πρακτικό, στο ο- ποίο καταχωρίζεται ολόκληρη η διαθήκη και το οποίο υπογράφε- ται από τον προϊστάμενο και έναν υπάλληλο της προξενικής αρχής . Το πρωτότυπο της διαθήκης με το τυχόν περικάλυμμα, αφού θεωρη- θεί από τον προϊστάμενο της προ- ξενικής αρχής κατά το άρθρο 1759, προσαρτάται στο πρακτικό και φυ- λάσσεται στα αρχεία της προξενι- κής αρχής. Άρθρο 1774 [Κατηργημένο]. Άρθρο 1775 Αν αυτός που κατέχει την ιδιόγραφη δια- θήκη διαμένει στο εξωτερικό, μπορεί να την εμφανίσει για δημοσίευση και στον προϊ- στάμενο της προξενικής αρχής, οπότε εφαρ- μόζονται οι διατάξεις του άρθρου 1773. Σχετικά με την παράδοση στον προϊστάμενο της προξενικής αρχής της διαθήκης για δη- μοσίευση συντάσσεται πράξη που την Άρθρο 1761 Δημοσίευση ιδιόγραφης διαθή- κης επί διαμονής του κατόχου στο εξωτερικό Αν αυτός που κατέχει την ιδιό- γραφη διαθήκη διαμένει στο εξω- τερικό, μπορεί να την εμφανίσει για δημοσίευση και στον προϊστά- μενο της προξενικής αρχής, οπότε εφαρμόζεται το άρθρο 1760. 71 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3291Τεύχος A’ 81/22.05.2026 υπογράφουν αυτός που έλαβε και αυτός που παρέδωσε τη διαθήκη. Σχετικά με την παράδοση στον προϊστάμενο της προξενικής αρ- χής της διαθήκης για δημοσίευση συντάσσεται πράξη, την οποία υ- πογράφουν αυτός που έλαβε και αυτός που παρέδωσε τη διαθήκη. Άρθρο 1776 Κήρυξη κύριας [Κατηργημένο] Άρθρο 1762 Κήρυξη ιδιόγραφης διαθήκης ως κυρίας Ιδιόγραφη διαθήκη, η οποία έχει δημοσιευθεί, μπορεί να κηρυχθεί κυρία από οποιονδήποτε έχει έν- νομο συμφέρον. Άρθρο 1777 Ιδιόγραφη διαθήκη που δημοσιεύτηκε και κηρύχθηκε κύρια τεκμαίρεται γνήσια, αν επί πέντε χρόνια από τη δημοσίευση της δεν αμφισβητήθηκε η γνησιότητα της σε δίκη α- νάμεσα σε κάποιον απ' αυτούς που αντλούν δικαιώματα απ' αυτήν και κάποιον απ' αυ- τούς που βλάπτονται από την ύπαρξη της. Άρθρο 1763 Παραγωγή έννομων αποτελε- σμάτων ιδιόγραφης διαθήκης Δημοσιευθείσα ιδιόγραφη δια- θήκη, η οποία είχε κατατεθεί προς φύλαξη από τον διαθέτη κατά το άρθρο 1722, παράγει τα έννομα α- ποτελέσματά της πριν από την κή- ρυξή της ως κυρίας. Αν δεν είχε κα- τατεθεί προς φύλαξη, παράγει τα έννομα αποτελέσματά της πριν από την κήρυξή της ως κυρίας μόνο αν με αυτήν τιμώνται και κα- τιόντες ή σύζυγος. Σε οποιαδή- ποτε άλλη περίπτωση, πρέπει να κηρυχθεί κυρία, για να παραγάγει τα έννομα αποτελέσματά της. Το ί- διο ισχύει και αν η διαθήκη δημο- σιεύθηκε μετά την πάροδο δύο (2) 72 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263292 ετών από τον θάνατο του κληρο- νομουμένου, ανεξάρτητα από την ιδιότητα του τιμωμένου Άρθρο 1778 Βιβλία δημοσιεύσεων Οι προξενικές αρχές τηρούν βιβλίο των δια- θηκών που δημοσιεύονται, το οποίο δύνα- ται να τηρείται και σε ηλεκτρονική μορφή. Άρθρο 1764 Τεκμήριο γνησιότητας κυρίας διαθήκης Ιδιόγραφη διαθήκη που δημοσι- εύθηκε και κηρύχθηκε κυρία τεκ- μαίρεται γνήσια, αν επί πέντε (5) έτη από τη δημοσίευσή της δεν αμφισβητήθηκε η γνησιότητά της σε δίκη ανάμεσα σε πρόσωπα που αντλούν δικαιώματα από αυτήν ή που βλάπτονται από την ύπαρξή της. Άρθρο 1779 Η μη τήρηση των διατάξεων των άρθρων 1769 έως 1778 δεν επιφέρει ακυρότητα της διαθήκης. Άρθρο 1781 Διάταξη υπέρ αόριστου προσώπου. Είναι άκυρη η διάταξη της διαθήκης υπέρ προσώπου τόσο αορίστου ώστε ο προσδιο- ρισμός του να είναι αδύνατος. Άρθρο 1766 Διάταξη υπέρ αόριστου προσώ- που Είναι άκυρη η διάταξη της διαθή- κης υπέρ προσώπου τόσο αορί- στου, ώστε ο προσδιορισμός του να είναι αδύνατος. Άρθρο 1782 Διάταξη εξαιτίας απειλής ή δόλου Η διάταξη της διαθήκης είναι ακυρώσιμη, αν είναι προϊόν απειλής που ασκήθηκε παρά- νομα ή αντίθετα προς τα χρηστά ήθη. Η διά- ταξη είναι επίσης ακυρώσιμη, αν είναι Άρθρο 1767 Διάταξη εξαιτίας απειλής ή δό- λου Η διάταξη της διαθήκης είναι ακυ- ρώσιμη, αν είναι προϊόν απειλής που ασκήθηκε παράνομα ή αντί- θετα προς τα χρηστά ήθη. 73 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3293Τεύχος A’ 81/22.05.2026 προϊόν απάτης, χωρίς την οποία ο διαθέτης δεν θα διατύπωνε τη διάταξη. Η διάταξη είναι επίσης ακυρώ- σιμη, αν είναι προϊόν απάτης, χω- ρίς την οποία ο διαθέτης δεν θα διατύπωνε τη διάταξη. Άρθρο 1783 Διάταξη από πλάνη Η διάταξη της διαθήκης είναι ακυρώσιμη, αν ο διαθέτης βρισκόταν σε πλάνη ως προς την ταυτότητα είτε που τιμωμένου που ήθελε είτε του αντικειμένου που ήθελε να αφήσει. Η εσφαλμένη ονομασία ή περιγραφή προ- σώπου ή αντικειμένου δεν παραβλάπτει το κύρος της διάταξης . Άρθρο 1768 Διάταξη από πλάνη περί την ταυ- τότητα Η διάταξη της διαθήκης είναι ακυ- ρώσιμη, αν ο διαθέτης βρισκόταν σε πλάνη περί την ταυτότητα του τιμωμένου ή του αντικειμένου που ήθελε να αφήσει. Η εσφαλ- μένη ονομασία ή περιγραφή προ- σώπου ή αντικειμένου δεν παρα- βλάπτει το κύρος της διάταξης. Άρθρο 1784 Η διάταξη της διαθήκης είναι ακυρώσιμη, αν υπήρξε αποτέλεσμα πλάνης από αίτια που μνημονεύονται στη διαθήκη και ανάγονται στο παρελθόν, το παρόν ή το μέλλον, χωρίς τα οποία ο διαθέτης δεν θα διατύπωνε τη διάταξη. Άρθρο 1769 Διάταξη από πλάνη περί τα αίτια που μνημονεύονται στη διαθήκη Η διάταξη της διαθήκης είναι ακυ- ρώσιμη, αν υπήρξε αποτέλεσμα πλάνης από αίτια που μνημονεύο- νται στη διαθήκη και ανάγονται στο παρελθόν, το παρόν ή το μέλ- λον, χωρίς τα οποία ο διαθέτης δεν θα διατύπωνε τη διάταξη. Άρθρο 1785 Διάταξη υπέρ του συζύγου Η διάταξη σε διαθήκη του κληρονομουμέ- νου υπερ του συζύγου του, σε περίπτωση αμφιβολίας είναι ακυρώσιμη, αν ο μεταξύ τους γάμος είναι άκυρος ή λύθηκε όσο ζούσε ο διαθέτης ή αν ο διαθέτης, έχοντας Άρθρο 1770 Διάταξη υπέρ του συζύγου ή του συντρόφου με σύμφωνο συμβί- ωσης Η διάταξη σε διαθήκη του κληρο- νομουμένου υπέρ του συζύγου του σε περίπτωση αμφιβολίας 74 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263294 βάσιμο λόγο διαζυγίου, είχε ασκήσει την α- γωγή διαζυγίου κατά του συζύγου του. είναι ακυρώσιμη, αν ο μεταξύ τους γάμος είναι άκυρος ή λύθηκε όσο ζούσε ο διαθέτης, ή αν ο διαθέτης έχοντας βάσιμο λόγο διαζυγίου είχε ασκήσει την αγωγή διαζυγίου κατά του συζύγου του, ή είχε συ- ναφθεί η συμφωνία για τη συναι- νετική λύση του γάμου, ή είχε υπο- βληθεί η κοινή ψηφιακή δήλωση κατά το άρθρο 1441. Το ίδιο ισχύει και αν είχε υπογραφεί η συναινε- τική ή η μονομερής πράξη για τη λύση του συμφώνου συμβίωσης. Άρθρο 1786 Παράλειψη μεριδούχου Η διαθήκη είναι ακυρώσιμη, αν ο διαθέτης παρέλειψε το μεριδούχο που υπήρχε κατά το θάνατο του και η ύπαρξη του κατά την σύ- νταξη της διαθήκης δεν του είναι γνωστή ή που γεννήθηκε ή έγινε μεριδούχος μετά τη σύνταξη της. Η ακύρωση αποκλείεται, όταν αποδεικνύε- ται ότι ο διαθέτης θα προχωρούσε στη σύ- νταξη της διαθήκης και αν γνώριζε την πραγ- ματική κατάσταση που υπήρχε ή επήλθε. Άρθρο 1771 Παράλειψη μεριδούχου Αν ο διαθέτης στη διαθήκη του πα- ρέλειψε τον μεριδούχο που υ- πήρχε κατά τον θάνατό του και η ύπαρξή του κατά τη σύνταξη της διαθήκης δεν του ήταν γνωστή, ή που γεννήθηκε ή έγινε μεριδούχος μετά τη σύνταξή της, η διαθήκη εί- ναι ακυρώσιμη κατά το μέτρο που περιορίζει την εξ αδιαθέτου με- ρίδα του παραλειφθέντος μερι- δούχου. Η ακύρωση αποκλείεται όταν απο- δεικνύεται ότι ο διαθέτης θα προ- έβαινε στη σύνταξη της διαθήκης και αν γνώριζε την πραγματική κα- τάσταση που υπήρχε ή επήλθε. 75 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3295Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Άρθρο 1787 Ποιος ζητεί την ακύρωση Την ακύρωση της διάταξης της διαθήκης στις περιπτώσεις των άρθρων 1782 έως 1785 μπορεί να ζητήσει μόνο εκείνος που ω- φελείται άμεσα από την ακύρωση της και στην περίπτωση του προηγούμενου άρθρου μόνο ο μεριδούχος που παραλείφθηκε. Η διάταξη του άρθρου 145 δεν εφαρμόζεται στην ακύρωση διάταξης της διαθήκης. Άρθρο 1772 Ποιος ζητεί την ακύρωση Την ακύρωση της διάταξης της διαθήκης στις περιπτώσεις των άρθρων 1767 έως 1771 μπορεί να ζητήσει μόνο εκείνος που ωφελεί- ται άμεσα από την ακύρωσή της, και στην περίπτωση του άρθρου 1771 μόνο ο μεριδούχος που πα- ραλείφθηκε. Το άρθρο 145 δεν ε- φαρμόζεται στην ακύρωση διάτα- ξης της διαθήκης. Άρθρο 1788 Παραγραφή Το δικαίωμα για ακύρωση διάταξης τελευ- ταίας βούλησης παραγράφεται μετά δύο έτη από τη δημοσίευση της διαθήκης. Άρθρο 1773 Αποσβεστική προθεσμία Το δικαίωμα για ακύρωση διάτα- ξης τελευταίας βούλησης αποσβή- νεται δύο (2) έτη μετά τη δημοσί- ευση της διαθήκης. Άρθρο 1789 Εξάρτηση διάταξης από τη γνώμη άλλου Ο διαθέτης δεν μπορεί να εξαρτήσει την ι- σχύ διάταξης τελευταίας βούλησης από τη γνώμη άλλου. Δεν μπορεί επίσης να αναθέ- σει σε άλλον τον προσδιορισμό, είτε του τι- μώμενου προσώπου, είτε του πράγματος που καταλείπεται. Άρθρο 1774 Εξάρτηση διάταξης από τη γνώμη άλλου Ο διαθέτης δεν μπορεί να εξαρτή- σει την ισχύ διάταξης τελευταίας βούλησης από τη γνώμη άλλου. Δεν μπορεί επίσης να αναθέσει σε άλλον τον προσδιορισμό είτε του τιμώμενου προσώπου είτε του πράγματος που καταλείπεται. Άρθρο 1790 Διάταξη υπέρ «συγγενών» κλπ. Άρθρο 1775 Διάταξη υπέρ «συγγενών» Αν ο διαθέτης χωρίς ειδικότερο προσδιορισμό μνημόνευσε στη διαθήκη τους «εξ αδιαθέτου» ή 76 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263296 Αν ο διαθέτης χωρίς ειδικότερο προσδιορι- σμό μνημόνευσε στην διαθήκη τους «εξ α- διαθέτου» ή τους «νόμιμους» κληρονόμους του ή τους "συγγενείς" τους σε περίπτωση αμφιβολίας θεωρείται ότι έχουν τιμηθεί ε- κείνοι που καλούνται εξ αδιαθέτου κατά το χρόνο της επαγωγής, κατά την αναλογία της μερίδας τους. τους «νόμιμους» κληρονόμους του ή τους «συγγενείς» του, σε πε- ρίπτωση αμφιβολίας θεωρείται ότι έχουν τιμηθεί εκείνοι που κα- λούνται εξ αδιαθέτου κατά τον χρόνο της επαγωγής, κατά την α- ναλογία της μερίδας τους. Άρθρο 1791 Διάταξη υπέρ του κατιόντος Αν ο διαθέτης μνημόνευσε στη διαθήκη του τον κατιόντα του, σε περίπτωση αμφιβο- λίας, αν αυτός εκπέσει από οποιοδήποτε λόγο, τη θέση του παίρνουν οι δικοί του κα- τιόντες εφόσον θα καλούνταν εξ αδιαθέτου. Άρθρο 1776 Διάταξη υπέρ κατιόντος Αν ο διαθέτης μνημόνευσε στη διαθήκη του κατιόντα του, σε πε- ρίπτωση αμφιβολίας, αν αυτός εκ- πέσει από οποιονδήποτε λόγο, τη θέση του παίρνουν οι δικοί του κα- τιόντες, εφόσον θα καλούνταν εξ αδιαθέτου. Άρθρο 1792 Διάταξη για τους φτωχούς Όσα καταλείπονται στους φτωχούς χωρίς ει- δικότερο προσδιορισμό σε περίπτωση αμφι- βολίας, θεωρείται ότι έχουν καταλειφθεί στο πτωχοκομείο του δήμου ή της κοινότη- τας, όπου ο διαθέτης είχε την τελευταία κα- τοικία ή διαμονή του. Αν δεν υπάρχει πτωχοκομείο, περιέρχονται σε άλλο αγαθοεργό κατάστημα που βρίσκε- ται εκεί. Αν ούτε τέτοιο κατάστημα υπάρχει, περιέρχονται στο ταμείο του δήμου ή της κοινότητας και ξοδεύονται για τους φτω- χούς. Άρθρο 1777 Διάταξη για τους φτωχούς ή από- ρους Όσα καταλείπονται στους φτω- χούς ή απόρους χωρίς ειδικότερο προσδιορισμό, σε περίπτωση αμ- φιβολίας, θεωρείται ότι έχουν κα- ταλειφθεί στον δήμο, στον οποίο ο διαθέτης είχε την τελευταία κατοι- κία ή διαμονή του και, αν αυτή δεν βρισκόταν στην Ελλάδα, θεωρεί- ται ότι έχουν καταλειφθεί στο Δη- μόσιο και ξοδεύονται για τους φτωχούς ή απόρους. Άρθρο 1793 Αμφιβολία ως προς τον τιμώμενο 77 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3297Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Αν ο προσδιορισμός του τιμωμένου από το διαθέτη αρμόζει σε περισσότερα πρόσωπα και δεν μπορεί να εξακριβωθεί σε ποιο απ'αυτά απέβλεπε, θεωρείται ότι όλα αυτά τα πρόσωπα έχουν τιμηθεί κατά ίσα μέρη. Άρθρο 1778 Αμφιβολία ως προς τον τιμώ- μενο Αν ο προσδιορισμός του τιμωμέ- νου από τον διαθέτη αρμόζει σε περισσότερα πρόσωπα και δεν μπορεί να εξακριβωθεί σε ποιο από αυτά απέβλεπε, θεωρείται ότι όλα αυτά τα πρόσωπα έχουν τιμη- θεί κατά ίσα μέρη. Άρθρο 1794 Αίρεση ακατάληπτη Οι ακατάληπτες αιρέσεις που έχουν προστε- θεί σε διάταξη τελευταίας βούλησης θεω- ρούνται σαν να μην έχουν γραφεί. Άρθρο 1779 Αίρεση ακατάληπτη Οι ακατάληπτες αιρέσεις που έ- χουν προστεθεί σε διάταξη τελευ- ταίας βούλησης θεωρούνται σαν να μην έχουν γραφεί. Άρθρο 1795 Αίρεση αγαμίας Η αίρεση αγαμίας που προστίθεται σε διά- ταξη, τελευταίας βούλησης, θεωρείται σαν να μην έχει γραφεί. Είναι όμως ισχυρή η αί- ρεση της χηρείας σε διάταξη του ενός συζύ- γου υπέρ του άλλου. Άρθρο 1780 Παράνομη ή ανήθικη αίρεση, αί- ρεση αγαμίας ή χηρείας Παράνομη ή ανήθικη αίρεση που προστίθεται σε διάταξη τελευ- ταίας βούλησης, καθώς και αίρεση αγαμίας ή χηρείας, θεωρείται σαν να μην έχουν γραφεί. Άρθρο 1796 Διάταξη δελεαστική Η κατάλειψη με διάταξη τελευταίας βούλη- σης υπό την αίρεση της αμοιβαίας ελευθε- ριότητας σε διαθήκη από τον κληρονόμο ή τον κληροδόχο είναι άκυρη. Άρθρο 1781 Διάταξη δελεαστική Η κατάλειψη με διάταξη τελευ- ταίας βούλησης υπό την αίρεση της αμοιβαίας ελευθεριότητας σε διαθήκη από τον κληρονόμο ή τον κληροδόχο είναι άκυρη. 78 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263298 Άρθρο 1797 Αίρεση αναβλητική Η διάταξη διαθήκης που εξαρτάται από ανα- βλητική αίρεση, σε περίπτωση αμφιβολίας ισχύει μόνο αν ο τιμώμενος με τη διάταξη αυτή ζει όταν πληρωθεί η αίρεση. Άρθρο 1782 Αίρεση αναβλητική Η διάταξη διαθήκης που εξαρτά- ται από αναβλητική αίρεση, σε πε- ρίπτωση αμφιβολίας, ισχύει μόνο αν ο τιμώμενος με τη διάταξη αυτή ζει όταν πληρωθεί η αίρεση. Άρθρο 1798 Αίρεση που επιβάλλει παράλειψη Αν με διάταξη, τελευταίας βούλησης έχει καταλειφθεί οτιδήποτε με την αίρεση ότι ο τιμώμενος θα παραλείψει κάτι ή θα εξακο- λουθήσει να κάνει κάτι μέσα σε απροσδιόρι- στο χρονικό διάστημα, σε περίπτωση αμφι- βολίας θεωρείται ότι η διάταξη έχει τεθεί με διαλυτική αίρεση αντίθετου περιεχομένου. Άρθρο 1783 Αίρεση που επιβάλλει παρά- λειψη Αν με διάταξη τελευταίας βούλη- σης έχει καταλειφθεί οτιδήποτε με την αίρεση ότι ο τιμώμενος θα πα- ραλείψει ορισμένη ενέργεια ή θα εξακολουθήσει να την επιχειρεί για απροσδιόριστο χρονικό διά- στημα, σε περίπτωση αμφιβολίας, θεωρείται ότι η διάταξη έχει τεθεί με διαλυτική αίρεση αντίθετου πε- ριεχομένου. Άρθρο 1799 Αίρεση που θεωρείται ότι έχει πληρωθεί Αν απαιτείται να συμπράξει τρίτος για να πληρωθεί η αίρεση με την οποία έχει γραφεί ο τιμώμενος και ο τρίτος αρνείται να συ- μπράξει, η αίρεση, σε περίπτωση αμφιβο- λίας, θεωρείται ότι έχει πληρωθεί. Άρθρο 1784 Αίρεση που θεωρείται ότι έχει πληρωθεί Αν απαιτείται να συμπράξει τρίτος για να πληρωθεί η αίρεση, με την οποία έχει γραφεί ο τιμώμενος, και ο τρίτος αρνείται να συμπρά- ξει, η αίρεση, σε περίπτωση αμφι- βολίας, θεωρείται ότι έχει πληρω- θεί. 'Αρθρο 1800 Ιδιότητα του τιμωμένου Άρθρο 1785 Ιδιότητα του τιμωμένου 79 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3299Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Αν ο διαθέτης άφησε στον τιμώμενο ολό- κληρη την περιουσία του ή ποσοστό της, ο τιμώμενος θεωρείται ότι έχει εγκατασταθεί ως κληρονόμος, ακόμη και αν δεν ονομά- στηκε κληρονόμος. Αν έχουν αφεθεί μόνο ειδικά αντικείμενα στον τιμώμενο, σε περίπτωση αμφιβολίας θεωρείται κληροδόχος ακόμη και αν ονομά- στηκε κληρονόμος. Αν ο διαθέτης άφησε στον τιμώ- μενο ολόκληρη την περιουσία, θε- ωρείται ότι ο τιμώμενος έχει εγκα- τασταθεί ως κληρονόμος, ακόμη και αν δεν ονομάστηκε κληρονό- μος. Το ίδιο ισχύει σε περίπτωση αμφιβολίας αν ο διαθέτης του ά- φησε ή ποσοστό ειδικά αντικεί- μενα τα οποία, λαμβανομένης υ- πόψη της αξίας της κληρονομίας, αντιπροσωπεύουν σημαντικό τμήμα αυτής. Αν έχουν αφεθεί μόνο ειδικά αντι- κείμενα στον τιμώμενο, σε περί- πτωση αμφιβολίας και λαμβανο- μένης υπόψη της αξίας αυτών σε σχέση με το σύνολο της κληρονο- μίας, αυτός θεωρείται κληροδό- χος, ακόμη και αν ονομάστηκε κληρονόμος. Άρθρο 1801 Εγκατάσταση σε μέρος της κληρονομίας Αν έχει εγκατασταθεί ένας μόνο κληρονόμος και έχει περιοριστεί σε ποσοστό της κληρο- νομίας, ως προς το υπόλοιπο μέρος επέρχε- ται η εξ αδιαθέτου διαδοχή. Το ίδιο ισχύει και όταν έχουν εγκατασταθεί περισσότεροι κληρονόμοι, καθένας από τους οποίους έχει περιοριστεί σε ποσοστό και τα ποσοστά δεν εξαντλούν τον κλήρο. Άρθρο 1786 Εγκατάσταση σε μέρος της κλη- ρονομίας Αν έχει εγκατασταθεί ένας μόνο κληρονόμος και έχει περιορισθεί σε μέρος της κληρονομίας, ως προς το υπόλοιπο μέρος επέρχε- ται η εξ αδιαθέτου διαδοχή. Το ίδιο ισχύει και όταν έχουν εγκα- τασταθεί περισσότεροι κληρονό- μοι, καθένας από τους οποίους έ- χει περιορισθεί σε μέρος της κλη- ρονομίας και το σύνολο των κατα- λειφθέντων δεν εξαντλεί τον κλήρο. 'Άρθρο 1802 Άρθρο 1787 Εγκατάστατοι ως μόνοι κληρονό- μοι 80 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263300 Αν, σύμφωνα με τη θέληση του διαθέτη, οι εγκατάστατοι γράφηκαν ως οι μονοί κληρο- νόμοι και καθένας από αυτούς εγκαταστά- θηκε σε ποσοστό και τα ποσοστά δεν εξα- ντλούν τον κλήρο, επέρχεται ανάλογη αύ- ξηση των ποσοστών. Αν, σύμφωνα με τη βούληση του διαθέτη, οι εγκατάστατοι γράφη- καν ως οι μόνοι κληρονόμοι, καθέ- νας από αυτούς εγκαταστάθηκε σε ποσοστό και τα ποσοστά δεν εξα- ντλούν τον κλήρο, επέρχεται ανά- λογη αύξηση των ποσοστών. Άρθρο 1803 Εγκαταστάσεις που υπερβαίνουν τον κλήρο Αν καθένας από τους εγκαταστάτους γρά- φηκε σε ποσοστό και τα ποσοστά υπερβαί- νουν τον κλήρο, επέρχεται ανάλογη μείωση των ποσοστών. Άρθρο 1788 Εγκαταστάσεις που υπερβαίνουν τον κλήρο Αν καθένας από τους εγκαταστά- τους γράφηκε σε ποσοστό και τα ποσοστά υπερβαίνουν τον κλήρο, επέρχεται ανάλογη μείωση των ποσοστών. Άρθρο 1804 Εγκαταστάσεις αορίστως Αν εγκαταστάθηκαν περισσότεροι κληρονό- μοι χωρίς προσδιορισμό των μερίδων, θεω- ρούνται όλοι εκγατάστατοι σε ίσα μέρη, ε- κτός από τις περιπτώσεις των άρθρων 1790 και 1791. Άρθρο 1789 Εγκαταστάσεις αορίστως Αν εγκαταστάθηκαν περισσότεροι κληρονόμοι χωρίς προσδιορισμό των μερίδων, θεωρούνται όλοι ε- γκατάστατοι σε ίσα μέρη, εκτός από τις περιπτώσεις των άρθρων 1775 και 1776. Άρθρο 1805 Εγκαταστάσεις με προσδιορισμό και χωρίς προσδιορισμό μερών Αν εγκαταστάθηκαν περισσότεροι κληρονό- μοι από τους οποίους μερικοί σε ποσοστά και άλλοι χωρίς προσδιορισμό μερίδων, Άρθρο 1790 Εγκαταστάσεις με προσδιορισμό και χωρίς προσδιορισμό μερών Αν εγκαταστάθηκαν περισσότεροι κληρονόμοι, από τους οποίους με- ρικοί σε ποσοστά και άλλοι χωρίς προσδιορισμό μερίδων, εκείνοι που έχουν εγκατασταθεί αόριστα 81 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3301Τεύχος A’ 81/22.05.2026 εκείνοι που έχουν αόριστα εγκατασταθεί παίρνουν ότι απομένει μετά την αφαίρεση των ποσοστών. Αν τα ορισμένα ποσοστά εξαντλούν τον κλήρο, επέρχεται ανάλογη μείωση τους, έ- τσι ώστε καθένας από εκείνους που έχουν γραφεί αορίστως να πάρει όση μερίδα πήρε εκείνος που εγκαταστάθηκε στο μικρότερο ποσοστό. παίρνουν ό,τι απομένει μετά την αφαίρεση των ποσοστών. Αν τα ορισμένα ποσοστά εξα- ντλούν τον κλήρο, επέρχεται ανά- λογη μείωσή τους, έτσι ώστε καθέ- νας από εκείνους που έχουν εγκα- τασταθεί αόριστα να πάρει όση μερίδα πήρε εκείνος που εγκατα- στάθηκε στο μικρότερο ποσοστό. 'Αρθρο 1806 Εγκατάσταση σε κοινή μερίδα Αν ορισμένοι από τους περισσότερους εγκα- ταστάτους γράφηκαν σε ένα και το ίδιο πο- σοστό (κοινή μερίδα) εφαρμόζονται αναλό- γως στην κοινή αυτή μερίδα οι διατάξεις των άρθρων 1802 έως 1805. Άρθρο 1791 Εγκατάσταση σε κοινή μερίδα Αν ορισμένοι από τους περισσότε- ρους εγκαταστάτους γράφηκαν σε ένα και το ίδιο ποσοστό (κοινή με- ρίδα), εφαρμόζονται αναλόγως στην κοινή μερίδα τα άρθρα 1787 έως 1790. Άρθρο 1807 Προσαύξηση Αν περισσότεροι εγκατάσταθηκαν κατά τέ- τοιο τρόπο ώστε να αποκλείεται η εξ αδια- θέτου διαδοχή και ένας απ' αυτούς εξέπεσε πριν από την επαγωγή ή μετά την επαγωγή, η μερίδα του προσαυξάνει στους λοιπούς, ανάλογα με τις μερίδες τους. Αν μερικοί από τους εγκαταστάτους γράφη- καν σε κοινή μερίδα, η προσαύξηση επέρχε- ται κατά προτίμηση μεταξύ τους. Αν με την εγκατάσταση έχει διατεθεί μέρος μόνο της κληρονομίας, και ως προς το υπό- λοιπο επέρχεται η εξ αδιαθέτου διαδοχή, τότε μόνο γίνεται προσαύξηση μεταξύ των εγκαταστάσεων όταν έχουν γραφεί σε κοινή μερίδα. Ο διαθέτης μπορεί να αποκλείσει την προ- σαύξηση. Άρθρο 1792 Προσαύξηση Αν περισσότεροι εγκαταστάθηκαν κατά τέτοιο τρόπο, ώστε να απο- κλείεται η εξ αδιαθέτου διαδοχή, και ένας από αυτούς εξέπεσε πριν ή μετά την επαγωγή, η μερίδα του προσαυξάνει στους λοιπούς, ανά- λογα με τις μερίδες τους. Αν μερικοί από τους εγκαταστά- τους γράφηκαν σε κοινή μερίδα, η προσαύξηση επέρχεται κατά προ- τίμηση μεταξύ τους. Αν με την εγκατάσταση έχει διατε- θεί μέρος μόνο της κληρονομίας, και ως προς το υπόλοιπο επέρχε- ται η εξ αδιαθέτου διαδοχή, τότε μόνο γίνεται προσαύξηση μεταξύ 82 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263302 των εγκαταστάτων όταν έχουν γραφεί σε κοινή μερίδα. Ο διαθέτης μπορεί να αποκλείσει την προσαύξηση. Άρθρο 1808 Η μερίδα που αποκτάται κατά προσαύξηση θεωρείται ως προς τις κληροδοσίες ή τον τρόπο που βαρύνουν εκείνον που απέκτησε ή εξέπεσε, καθώς και ως προς την υποχρέ- ωση της συνεισφοράς, ως ιδιαίτερη μερίδα. Άρθρο 1793 Μερίδα που αποκτάται κατά προσαύξηση Η μερίδα που αποκτάται κατά προσαύξηση θεωρείται ως προς τις κληροδοσίες ή τον τρόπο που βαρύνουν εκείνον που απέκτησε ή εξέπεσε, καθώς και ως προς την υ- ποχρέωση της συνεισφοράς, ως ι- διαίτερη μερίδα. Άρθρο 1809 Υποκατάσταση κοινή Ο διαθέτης μπορεί να διορίσει υποκατά- στασο κληρονόμο για την περίπτωση που ο εγκατάστατος εκπέσει, είτε πριν από την ε- παγωγή, είτε μετά την επαγωγή. Άρθρο 1794 Υποκατάσταση κοινή Ο διαθέτης μπορεί να διορίσει υ- ποκατάστατο κληρονόμο για την περίπτωση που ο εγκατάστατος εκπέσει πριν ή μετά την επαγωγή. Άρθρο 1810 Ο υποκατάστατος σε περίπτωση αμφιβο- λίας θεωρείται ότι έχει ταχθεί τόσο για την περίπτωση που εκείνος που πρώτος καλεί- ται δεν μπορεί να είναι κληρονόμος, όσο και για την περίπτωση που δεν θέλει να είναι κληρονόμος. Άρθρο 1795 Υποκατάστατος σε περίπτωση αμφιβολίας Ο υποκατάστατος, σε περίπτωση αμφιβολίας, θεωρείται ότι έχει τα- χθεί τόσο για την περίπτωση που ο εγκατάστατος δεν μπορεί να είναι κληρονόμος όσο και για την περί- πτωση που δεν θέλει να είναι κλη- ρονόμος. Άρθρο 1811 Υποκατάσταση αμοιβαία Άρθρο 1796 Υποκατάσταση αμοιβαία 83 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3303Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Αν οι εγκατάστατοι έχουν αμοιβαία υποκα- τασταθεί ή αν για τον έναν από αυτούς ορί- στηκαν υποκατάστατοι οι λοιποί, σε περί- πτωση αμφιβολίας, θεωρούνται ότι έχουν υ- ποκατασταθεί ανάλογα με τη μερίδα τους. Αν οι εγκατάστατοι υποκαταστάθηκαν αμοι- βαία αλλά μερικοί απ’ αυτούς γράφηκαν σε κοινή μερίδα, σε περίπτωση αμφιβολίας ε- κείνοι που έχουν έτσι γραφεί προηγούνται από τους λοιπούς ως υποκατάστατοι για τη μερίδα αυτή. Αν οι εγκατάστατοι έχουν αμοι- βαία υποκατασταθεί ή αν για τον έναν από αυτούς ορίσθηκαν υπο- κατάστατοι οι λοιποί, σε περί- πτωση αμφιβολίας, θεωρούνται ότι έχουν υποκατασταθεί ανάλογα με τη μερίδα τους. Αν οι εγκατάστατοι υποκαταστά- θηκαν αμοιβαία, αλλά μερικοί από αυτούς γράφηκαν σε κοινή με- ρίδα, σε περίπτωση αμφιβολίας, εκείνοι που έχουν έτσι γραφεί προηγούνται από τους λοιπούς ως υποκατάστατοι για τη μερίδα αυτή. Άρθρο 1812 Υποκατάσταση και προσαύξηση Το δικαίωμα από την υποκατάσταση προη- γείται από το δικαίωμα της προσαύξησης Άρθρο 1797 Υποκατάσταση και προσαύξηση Το δικαίωμα από την υποκατά- σταση προηγείται από το δικαί- ωμα της προσαύξησης. Άρθρο 1798 Έννοια και κατάρτιση Ο κληρονομούμενος μπορεί με σύμβαση να εγκαταστήσει κληρο- νόμο, να συστήσει καταπίστευμα, κληροδοσία ή τρόπο και να επιλέ- ξει το εφαρμοστέο δίκαιο στην κληρονομική του διαδοχή (κληρο- νομική σύμβαση αιτία θανάτου). Τιμώμενος μπορεί να είναι ο αντι- συμβαλλόμενος ή τρίτος. Με την ί- δια κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου μπορούν να διαθέτουν την περιουσία τους περισσότεροι. Η κληρονομική σύμβαση αιτία θα- νάτου καταρτίζεται ενώπιον 84 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263304 συμβολαιογράφου με αυτοπρό- σωπη παρουσία των συμβαλλομέ- νων. Η ικανότητα του συμβαλλο- μένου που διαθέτει αιτία θανάτου την περιουσία του κρίνεται κατά τα άρθρα 1719 έως 1720. Άρθρο 1799 Δεσμευτικότητα της κληρονομι- κής σύμβασης αιτία θανάτου Με την επιφύλαξη του άρθρου 1804, διατάξεις της κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου με τις ο- ποίες ο συμβαλλόμενος εγκαθι- στά κληρονόμο, συνιστά καταπί- στευμα, κληροδοσία ή τρόπο, ή ε- πιλέγει το εφαρμοστέο δίκαιο στην κληρονομική του διαδοχή, δεν ανακαλούνται μονομερώς. Διατάξεις τελευταίας βούλησης πέραν εκείνων της παρ. 1 μπορούν να περιληφθούν σε κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου, αλλά α- νακαλούνται ελεύθερα με μεταγε- νέστερη διάταξη τελευταίας βού- λησης. Ο τιμώμενος με κληρονομική σύμ- βαση αιτία θανάτου έχει δικαίωμα να αποδεχθεί ή να αποποιηθεί την κληρονομία ή την κληροδοσία μετά την επαγωγή. Άρθρο 1800 Επίδραση της κληρονομικής σύμ- βασης σε άλλες διατάξεις τελευ- ταίας βούλησης Η κληρονομική σύμβαση αιτία θα- νάτου τροποποιείται ή καταργεί- ται με μεταγενέστερη σύμβαση 85 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3305Τεύχος A’ 81/22.05.2026 μεταξύ των ίδιων συμβαλλομέ- νων, που καταρτίζεται σύμφωνα με το άρθρο 1798. Κληρονομική σύμβαση αιτία θα- νάτου καταργεί προγενέστερη διαθήκη μόνο κατά το μέρος που αντίκειται σε αυτή. Διαθήκη ή κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου του κληρονομουμέ- νου με άλλον αντισυμβαλλόμενο δεν ισχύει κατά το μέρος που αντί- κειται σε προγενέστερη κληρονο- μική σύμβαση αιτία θανάτου του κληρονομουμένου. Άρθρο 1801 Ελευθερία διάθεσης εν ζωή H κληρονομική σύμβαση αιτία θα- νάτου δεν περιορίζει την ελευθε- ρία του κληρονομουμένου να δια- θέτει την περιουσία του εν ζωή, ε- κτός αν συμφωνηθεί διαφορετικά κατά το άρθρο 177. Αν ο κληρονο- μούμενος διαθέσει εν ζωή την πε- ριουσία του από χαριστική αιτία προς βλάβη του τιμωμένου, ο τι- μώμενος έχει δικαίωμα μετά την επαγωγή να ζητήσει με αγωγή την ανατροπή της χαριστικής δικαιο- πραξίας. Η αγωγή ασκείται εντός δύο (2) ετών από τη δημοσίευση της κληρονομικής σύμβασης και πάντως εντός πέντε (5) ετών από τη διάθεση. Άρθρο 1802 Ανάλογη εφαρμογή άρθρων Τα άρθρα 1766 έως 1797 εφαρμό- ζονται αναλόγως και στις 86 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263306 κληρονομικές συμβάσεις αιτία θα- νάτου. Στην περίπτωση του άρ- θρου 1771 η κληρονομική σύμ- βαση αιτία θανάτου είναι ακυρώ- σιμη στο σύνολό της, εκτός αν το δικαστήριο κρίνει διαφορετικά. Τα άρθρα 1904 έως 1922, 1934 έως 1977 και 1978 έως 1983 εφαρ- μόζονται και σε καταπίστευμα, κληροδοσία και τρόπο που συνι- στάται με κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου. Άρθρο 1803 Ακύρωση κληρονομικής σύμβα- σης Την ακύρωση της κληρονομικής σύμβασης αιτία θανάτου ή διάτα- ξης αυτής λόγω πλάνης, απάτης ή απειλής μπορεί να ζητήσει ο κλη- ρονομούμενος εντός της προθε- σμίας του άρθρου 157. Ακύρωση δεν χωρεί μετά τον θά- νατο του κληρονομουμένου, αν το δικαίωμα ακύρωσης είχε ήδη γεν- νηθεί στο πρόσωπο αυτού και κατά τον χρόνο της επαγωγής είχε αποσβεσθεί. Αν με την ίδια κληρονομική σύμ- βαση αιτία θανάτου διαθέτουν την περιουσία τους περισσότεροι, η ακύρωση διάταξης τελευταίας βούλησης του ενός συμβαλλομέ- νου, σε περίπτωση αμφιβολίας, συνεπιφέρει την ακύρωση ολό- κληρης της σύμβασης. 87 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3307Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Άρθρο 1804 Ανάκληση λόγω παραπτώματος του τιμωμένου Ο κληρονομούμενος μπορεί να α- νακαλέσει διάταξη της κληρονομι- κής σύμβασης αιτία θανάτου, αν ο τιμώμενος με αυτή υποπέσει ένα- ντί του σε παράπτωμα που, αν ή- ταν μεριδούχος, θα δικαιολο- γούσε τη στέρηση της νόμιμης μοίρας του. Η ανάκληση γίνεται με αυτοπρό- σωπη δήλωση του κληρονομουμέ- νου προς τον αντισυμβαλλόμενό του ή τους κληρονόμους του και προς τον τιμώμενο και υπόκειται στον τύπο του συμβολαιογραφι- κού εγγράφου. Άρθρο 1805 Κληρονομική σύμβαση αιτία θα- νάτου έναντι ανταλλάγματος εν ζωή Αν με την κληρονομική σύμβαση ο κληρονομούμενος διαθέτει την περιουσία του αιτία θανάτου ένα- ντι εν ζωή ανταλλάγματος του α- ντισυμβαλλομένου του, σε περί- πτωση μη εκπλήρωσης ή μη προ- σήκουσας εκπλήρωσης του ανταλ- λάγματος μπορεί να υπαναχωρή- σει από τη σύμβαση. Δικαίωμα υπαναχώρησης έχει και ο αντισυμβαλλόμενος του κληρο- νομουμένου, αν συντρέχει σπου- δαίος λόγος, ιδίως αν ο κληρονο- μούμενος διαθέτει εν ζωή την πε- ριουσία του αντίθετα προς την κληρονομική σύμβαση αιτία 88 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263308 θανάτου ή με τη συμπεριφορά του καθιστά αδύνατη ή ιδιαίτερα δυ- σχερή την εκπλήρωση του ανταλ- λάγματος. Η υπαναχώρηση γίνεται με δή- λωση αυτού που έχει το δικαίωμα να υπαναχωρήσει προς τον αντι- συμβαλλόμενό του και υπόκειται στον τύπο του συμβολαιογραφι- κού εγγράφου. Οι γενικές διατά- ξεις για την υπαναχώρηση εφαρ- μόζονται αναλόγως. Άρθρο 1806 Δημοσίευση κληρονομικής σύμ- βασης αιτία θανάτου Οι διατάξεις για τη δημοσίευση διαθήκης εφαρμόζονται αναλό- γως και για τη δημοσίευση κληρο- νομικής σύμβασης αιτία θανάτου. Αν στην ίδια κληρονομική σύμ- βαση αιτία θανάτου διαθέτουν την περιουσία τους περισσότεροι, οι διατάξεις τελευταίας βούλησης του επιζώντος συμβαλλομένου α- παλείφονται από τη δημοσίευση, στο μέτρο που μπορούν να διαχω- ριστούν από εκείνες του αποβιώ- σαντος. Μετά τον θάνατο και του τελευταίου συμβαλλομένου η κληρονομική σύμβαση δημοσιεύ- εται εκ νέου στο σύνολό της. Άρθρο 1807 Ακυρότητα υποσχετικών συμβά- σεων που περιορίζουν την ελευ- θερία του διατιθέναι Σύμβαση, με την οποία ο κληρονο- μούμενος αναλαμβάνει την 89 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3309Τεύχος A’ 81/22.05.2026 υποχρέωση να καταρτίσει ή να μην καταρτίσει διάταξη τελευ- ταίας βούλησης ή να ανακαλέσει ή να μην ανακαλέσει υφιστάμενη διάταξη τελευταίας βούλησης, εί- ναι άκυρη. Σύμβαση, με την οποία ο κληρονο- μούμενος αναλαμβάνει την υπο- χρέωση να καταρτίσει διάταξη τε- λευταίας βούλησης υπέρ ορισμέ- νου προσώπου, μπορεί να ισχύσει ως κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου κατά τα άρθρα 1798 έως 1806, αν συνάγεται ότι τα μέρη θα την ήθελαν σε περίπτωση που γνώριζαν την ακυρότητα. Άρθρο 1813 Πρώτη τάξη Ως κληρονόμοι εξ αδιαθέτου στην πρώτη τάξη καλούνται οι κατιόντες του κληρονο- μουμένου. Ο πλησιέστερος απ’ αυτούς απο- κλείει τον απώτερο της ίδιας ρίζας. Στη θέση κατιόντος που δεν ζει κατά την ε- παγωγή υπεισέρχονται οι κατιόντες που μέσω αυτού συνδέονται με συγγένεια με τον κληρονομούμενο (διαδοχή κατά ρίζες). Τα τέκνα κληρονομούν κατ’ ισομοιρία. Άρθρο 1808 Πρώτη τάξη Ως κληρονόμοι εξ αδιαθέτου στην πρώτη τάξη καλούνται οι κατιό- ντες του κληρονομουμένου. Ο πλησιέστερος από αυτούς απο- κλείει τον απώτερο της ίδιας ρίζας. Στη θέση κατιόντος που εξέπεσε πριν ή μετά την επαγωγή υπεισέρ- χονται οι κατιόντες που μέσω αυ- τού συνδέονται με συγγένεια με τον κληρονομούμενο (διαδοχή κατά ρίζες). Τα τέκνα κληρονομούν κατ’ ισο- μοιρία. Άρθρο 1814 Δεύτερη τάξη Στη δεύτερη τάξη καλουνται μαζι οι γονείς του κληρονομουμένου, οι αδελφοί, καθώς και τέκνα και έγγονοι αδελφών που έχουν πεθάνει πριν από αυτόν. Οι γονείς και οι Άρθρο 1809 Δεύτερη τάξη Στη δεύτερη τάξη καλούνται μαζί οι γονείς του κληρονομουμένου, οι αδελφοί, καθώς και τα τέκνα και οι εγγονοί αδελφών που εξέπεσαν 90 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263310 αδελφοί κληρονομούν κατ’ ισομοιρία και τα τέκνα ή οι εγγονοί αδελφών που έχουν πε- θάνει πριν από τον κληρονομούμενο κληρο- νομούν κατά ρίζες. Τα τέκνα αδελφού του κληρονομουμένου που έχει πεθάνει πριν από αυτόν αποκλείουν τους εγγόνους της ί- διας ρίζας. πριν ή μετά την επαγωγή. Οι γο- νείς και οι αδελφοί κληρονομούν κατ’ ισομοιρία. Τα τέκνα ή οι εγγο- νοί αδελφών που εξέπεσαν κλη- ρονομούν κατά ρίζες. Τα τέκνα α- δελφού του κληρονομουμένου, που κληρονομούν κατά ρίζες, απο- κλείουν τους εγγονούς της ίδιας ρίζας. Η μερίδα του γονέα που εξέπεσε προσαυξάνει κατ’ ισομοιρία τη με- ρίδα των αδελφών ή των τέκνων ή εγγονών αδελφών, που κληρονο- μούν κατά ρίζες. Αν δεν καλούνται στην κληρονομία αδελφοί ή τέκνα ή εγγονοί αδελφών, η μερίδα του γονέα που εξέπεσε προσαυξάνει το μερίδιο του επιζώντος συζύγου. 'Αρθρο 1815 Ετεροθαλείς αδελφοί Ετεροθαλείς αδελφοί, αν συντρέχουν με γο- νείς ή με αμφιθαλείς ή με τέκνα ή εγγόνους αμφιθαλών αδελφών παίρνουν το μισό της μερίδας που ανήκει στους αμφιθαλείς. Το μισό επίσης παίρνουν και τα τέκνα ή οι εγγονοί ετεροθαλών αδελφών που έχουν πεθάνει πριν από τον κληρονομούμενο. Άρθρο 1816 Τρίτη τάξη Στην τρίτη τάξη καλούνται οι παππούδες και οι γιαγιάδες του κληρονομούμενου και από τους κατιόντες τους τα τέκνα και οι εγ- γονοί. Αν κατά την επαγωγή ζουν οι παππούδες και οι γιαγιάδες και των δύο γραμμών, κληρονο- μούν μόνο αυτοί κατ' ισομοιρία. Αν κατά την επαγωγή δεν ζει ο παππούς ή η γιαγιά από την πατρική ή τη μητρική γραμμή, στη θέση εκείνου που έχει πεθάνει υπεισέρχονται τα τέκνα και οι εγγονοί του. Αν δεν υπάρχουν τέκνα και εγγονοί, η μερίδα αυτού που έχει πεθάνει περιέρχεται στον παππού ή τη για- γιά της ίδιας γραμμής και αν δεν υπάρχει στα τέκνα και στους εγγονούς του. Αν κατά την επαγωγή δεν ζουν ο παππούς και η για- γιά, είτε από την πατρική, είτε από τη μη- τρική γραμμή και δεν υπάρχουν τέκνα και εγγονοί αυτών που έχουν πεθάνει, Άρθρο 1811 Τρίτη τάξη Αν δεν υπάρχουν συγγενείς της πρώτης και της δεύτερης τάξης, ο σύζυγος που επιζεί καλείται ως εξ αδιαθέτου κληρονόμος σε ολό- κληρη την κληρονομία. 91 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3311Τεύχος A’ 81/22.05.2026 κληρονομούν μόνο ο παππούς ή η γιαγιά ή τα τέκνα και οι εγγονοί τους από την άλλη γραμμή. Τα τέκνα κληρονομούν κατ’ ισομοιρία και α- ποκλείουν τους εγγόνους της ιδίας ρίζας. Οι εγγονοί κληρονομούν κατά ρίζες. Άρθρο 1812 Αποκλεισμός συζύγου Το κληρονομικό δικαίωμα καθώς και το δικαίωμα στο εξαίρετο του επιζώντος συζύγου αποκλείονται, αν εκκρεμεί διαδικασία για τη λύση του γάμου ή του συμφώνου συμβίωσης. Σε περίπτωση συναι- νετικού διαζυγίου πρέπει να έχει καταρτισθεί η συμφωνία για τη λύση του γάμου ή να έχει υποβλη- θεί η κοινή ψηφιακή δήλωση. Αν την αγωγή διαζυγίου άσκησε ο κληρονομούμενος, ο επιζών σύζυ- γος στερείται τη νόμιμη μοίρα, μόνο εφόσον η αγωγή ασκήθηκε για βάσιμο λόγο. Άρθρο 1817 Τέταρτη τάξη Στην τέταρτη τάξη καλούνται οι προπαππού- δες και οι προγιαγιάδες του κληρονομουμέ- νου. Οι προπαππούδες και οι προγιαγιάδες, που ζουν κατά το χρόνο της επαγωγής κληρονο- μούν κατ’ ισομοιρία, ανεξάρτητα αν ανή- κουν στην ίδια ή σε διάφορες γραμμές. Άρθρο 1813 Τέταρτη τάξη Στην τέταρτη τάξη καλούνται οι παππούδες και οι γιαγιάδες του κληρονομουμένου και από τους κατιόντες τους τα τέκνα και οι εγ- γονοί. Αν κατά την επαγωγή ζουν οι παπ- πούδες και οι γιαγιάδες και των δύο γραμμών, κληρονομούν μόνο αυτοί κατ’ ισομοιρία. Αν πριν ή μετά την επαγωγή εξέπεσε ο παπ- πούς ή η γιαγιά από την πατρική ή 92 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263312 τη μητρική γραμμή, στη θέση του υπεισέρχονται τα τέκνα και οι εγ- γονοί του. Αν δεν υπάρχουν τέκνα και εγγονοί, η μερίδα αυτού που ε- ξέπεσε περιέρχεται στον παππού ή στη γιαγιά της ίδιας γραμμής και, αν δεν υπάρχει, στα τέκνα και στους εγγονούς του. Αν πριν ή μετά την επαγωγή εξέπεσαν ο παππούς και η γιαγιά, είτε από την πατρική είτε από τη μητρική γραμμή, και δεν υπάρχουν τέκνα και εγγονοί αυτών, κληρονομούν μόνο ο παππούς ή η γιαγιά ή τα τέ- κνα και οι εγγονοί τους από την άλλη γραμμή. Τα τέκνα κληρονομούν κατ’ ισο- μοιρία και αποκλείουν τους εγγο- νούς της ίδιας ρίζας. Οι εγγονοί κληρονομούν κατά ρίζες. Άρθρο 1818 Δικαίωμα από περισσότερες ρίζες Όποιος στην περίπτωση της διαδοχής κατά ρίζες ανήκει σε περισσότερες ρίζες παίρνει τη μερίδα που ανήκει σε κάθε ρίζα. Κάθε με- ρίδα θεωρείται ιδιαίτερη κληρονομική με- ρίδα. Άρθρο 1814 Δικαίωμα από περισσότερες ρί- ζες Όποιος στην περίπτωση της δια- δοχής κατά ρίζες ανήκει σε περισ- σότερες ρίζες, παίρνει τη μερίδα που ανήκει σε κάθε ρίζα. Κάθε με- ρίδα θεωρείται ιδιαίτερη κληρο- νομική μερίδα. Άρθρο 1819 Διαδοχή τάξεων Δεν καλείται στην κληρονομία συγγενής, ε- φόσον υπάρχει άλλος συγγενής προηγουμέ- νης τάξης που καλείται ως κληρονόμος. Άρθρο 1815 Διαδοχή τάξεων - προσαύξηση Δεν καλείται στην κληρονομία κληρονόμος επόμενης τάξης, εφό- σον υπάρχει κληρονόμος προη- γούμενης τάξης. 93 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3313Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Αν ο εξ αδιαθέτου κληρονόμος ε- ξέπεσε πριν ή μετά την επαγωγή και από την αιτία αυτή αυξήθηκε η μερίδα άλλου εξ αδιαθέτου κλη- ρονόμου, το μέρος κατά το οποίο επήλθε η αύξηση θεωρείται ιδιαί- τερη κληρονομική μερίδα ως προς τις κληροδοσίες ή τον τρόπο που βαρύνουν τον κληρονόμο αυτόν ή εκείνον που εξέπεσε, καθώς και ως προς την υποχρέωση συνεισφο- ράς. Άρθρο 1820 Ο σύζυγος που επιζεί Εκείνος από τους συζύγους που επιζεί, κα- λείται, ως κληρονόμος εξ αδιαθέτου με τους συγγενείς της πρώτης τάξης στο τέταρτο και με τους συγγενείς των άλλων τάξεων στο μισό της κληρονομίας. Επιπλέον παίρνει ως εξαίρετο, ανεξάρτητα από την τάξη με την ο- ποία καλείται, τα έπιπλα, σκεύη, ενδύματα και άλλα τέτοια οικιακά αντικείμενα που τα χρησιμοποιούσαν, είτε μόνος εκείνος που ε- πιζεί, είτε και οι δύο σύζυγοι. Αν όμως υπάρ- χουν τέκνα του συζύγου που πέθανε, λαμ- βάνονται υπόψη οι ανάγκες και αυτών, εφό- σον το επιβάλλουν οι ειδικές περιστάσεις για λόγους επιείκειας. Άρθρο 1810 Ο επιζών σύζυγος Ο επιζών σύζυγος καλείται ως κλη- ρονόμος εξ αδιαθέτου με τους συγγενείς της πρώτης τάξης στο τρίτο της κληρονομίας, αν συντρέ- χει με ένα τέκνο, και στο τέταρτο της κληρονομίας, αν συντρέχει με δύο ή περισσότερα τέκνα. Με τους συγγενείς της δεύτερης τάξης ο ε- πιζών σύζυγος καλείται στο μισό της κληρονομίας. Επιπλέον, παίρ- νει ως εξαίρετο, ανεξάρτητα από την τάξη στην οποία καλείται, τα έ- πιπλα, σκεύη, ενδύματα και άλλα τέτοια οικιακά αντικείμενα που τα χρησιμοποιούσε είτε μόνος εκεί- νος που επιζεί είτε μαζί με τον κλη- ρονομούμενο. Αν όμως υπάρχουν τέκνα του κληρονομουμένου, λαμ- βάνονται υπόψη και οι ανάγκες τους, εφόσον το επιβάλλουν οι ει- δικές περιστάσεις για λόγους ε- πιείκειας. Αν στην κληρονομία περιλαμβάνε- ται ακίνητο το οποίο χρησίμευε 94 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263314 όσο ζούσε ο κληρονομούμενος ως ο κύριος τόπος διαμονής του ίδιου και του συζύγου του, ο σύζυγος δι- καιούται την αποκλειστική χρήση του ακινήτου χωρίς αντάλλαγμα για χρονικό διάστημα ενός (1) έ- τους από τον θάνατο του κληρονο- μουμένου. Αντί για την κληρονομική μερίδα κατά την παρ. 1, ο επιζών σύζυγος μπορεί να ζητήσει από το δικαστή- ριο της κληρονομίας, εντός τεσσά- ρων (4) μηνών από τη λήξη των προθεσμιών του άρθρου 1845, να λάβει την επικαρπία σε αντικεί- μενα της κληρονομίας. Η επικαρ- πία αποσβήνεται με τον θάνατο του συζύγου και δεν μεταβιβάζε- ται. Άρθρο 1821 Πέμπτη τάξη Αν δεν υπάρχουν συγγενείς της πρώτης, της δεύτερης, της τρίτης και της τέταρτης τάξης, ο σύζυγος που επιζεί καλείται ως εξ αδιαθέ- του κληρονόμος σε ολόκληρη την κληρονο- μία. Άρθρο 1817 Πέμπτη τάξη - Πρόσωπο που συ- ζούσε μόνιμα σε ελεύθερη έ- νωση με τον κληρονομούμενο Αν στην κληρονομία δεν καλείται σύζυγος, το κατά το άρθρο 1810 ε- ξαίρετο περιέρχεται στο πρόσωπο με το οποίο ο κληρονομούμενος συζούσε μόνιμα σε ελεύθερη έ- νωση για χρονικό διάστημα τουλά- χιστον τριών (3) ετών πριν από τον θάνατό του ή χωρίς χρονικό περιο- ρισμό, αν είχε αποκτήσει κοινά τέ- κνα με τον κληρονομούμενο . Αν δεν καλείται σύζυγος και στην κληρονομία περιλαμβάνεται ακί- νητο το οποίο χρησίμευε όσο ζούσε ο κληρονομούμενος ως ο 95 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3315Τεύχος A’ 81/22.05.2026 κύριος τόπος διαμονής του ίδιου και του προσώπου με το οποίο ε- κείνος συζούσε μόνιμα σε ελεύ- θερη ένωση, το πρόσωπο αυτό δι- καιούται υπό τις προϋποθέσεις της παρ. 1 την αποκλειστική χρήση του ακινήτου χωρίς αντάλλαγμα για χρονικό διάστημα ενός (1) έ- τους από τον θάνατο του κληρονο- μουμένου. Αν στην κληρονομία δεν καλείται σύζυγος ή συγγενής του κληρονο- μουμένου, αυτή περιέρχεται στο πρόσωπο με το οποίο ο κληρονο- μούμενος συζούσε μόνιμα σε ε- λεύθερη ένωση για χρονικό διά- στημα τουλάχιστον τριών (3) ετών πριν από τον θάνατό του ή χωρίς χρονικό περιορισμό αν είχε απο- κτήσει κοινά τέκνα με τον κληρο- νομούμενο και αυτά εξέπεσαν πριν ή μετά την επαγωγή. Το πρό- σωπο αυτό αποκτά την κληρονο- μία ήδη κατά τον χρόνο του θανά- του του κληρονομουμένου, μόνο εφόσον το δικαστήριο της κληρο- νομίας, μετά από αίτησή του, που υποβάλλεται εντός των προθε- σμιών του άρθρου 1845, βεβαιώ- σει τις προϋποθέσεις του παρό- ντος. Άρθρο 1822 Αποκλεισμός συζύγου Το κληρονομικό δικαίωμα καθώς και το δι- καίωμα στο εξαίρετο του συζύγου που επιζεί αποκλείονται, αν ο κληρονομούμενος, 96 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263316 έχοντας βάσιμο λόγο διαζυγίου, είχε ασκή- σει την αγωγή διαζυγίου κατά του συζύγου του. Άρθρο 1823 Προσαύξηση Αν ο εξ αδιαθέτου κληρονόμος εξέπεσε πριν από την επαγωγή ή μετά την επαγωγή και από την αιτία αυτή αυξήθηκε η μερίδα άλ- λου εξ αδιαθέτου κληρονόμου, το μέρος κατά το οποίο επήλθε η αύξηση αυτή θεω- ρείται ιδιαίτερη κληρονομική μερίδα ως προς τις κληροδοσίες ή τον τρόπο που βα- ρύνουν τον κληρονόμο αυτόν ή εκείνον που εξέπεσε, καθώς και ως προς την υποχρέωση να της συνεισφοράς. Άρθρο 1816 Δικαίωμα αναζήτησης δωρεών, κληρονομιών και κληροδοσιών Αν δεν κληρονομούν κατιόντες, α- δελφοί, τέκνα και εγγονοί αδελ- φών και σύζυγος, καθένας από τους γονείς, τους παππούδες, τις γιαγιάδες, τα τέκνα ή τους εγγο- νούς τους, εφόσον καλούνται στην κληρονομία ως εξ αδιαθέτου κλη- ρονόμοι, δικαιούται, εντός τεσσά- ρων (4) μηνών από τη λήξη των προθεσμιών του άρθρου 1845, να ζητήσει, κατά περίπτωση, από τον άλλο γονέα, τους παππούδες, τις γιαγιάδες, τα τέκνα ή τους εγγο- νούς τους της άλλης συγγενικής γραμμής, που κληρονομούν εξ α- διαθέτου, την απόδοση, εφόσον σώζονται, αντικειμένων που ανή- κουν στην κληρονομία και προέρ- χονται από χαριστική εν ζωή πα- ροχή, κληρονομία ή κληροδοσία προς τον κληρονομούμενο από πρόσωπα της ίδιας συγγενικής γραμμής. Οι δανειστές της κληρονομίας μπορούν να ικανοποιηθούν από το αντικείμενο της χαριστικής εν ζωή παροχής και μετά την από- δοσή του στον γονέα που το ζή- τησε, με την επιφύλαξη του άρ- θρου 1895. 97 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3317Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Άρθρο 1824 Έκτη τάξη Αν κατά την επαγωγή της κληρονομίας δεν υπάρχει, ούτε συγγενής από εκείνους που καλούνται κατά το νόμο, ούτε σύζυγος του κληρονομουμένου, ως εξ αδιαθέτου κληρο- νόμος καλείται το δημόσιο. Άρθρο 1818 Έκτη τάξη Αν δεν κληρονομεί άλλος κληρο- νόμος από εκείνους που καλού- νται κατά τον νόμο, ως εξ αδιαθέ- του κληρονόμος καλείται το Δημό- σιο. Άρθρο 1819 Κληροδοσία εκ του νόμου υπέρ του προσώπου που παρείχε φρο- ντίδα στον κληρονομούμενο Συνιστάται κληροδοσία εκ του νό- μου υπέρ του προσώπου που είχε αναλάβει τη φροντίδα του κληρο- νομουμένου, συμβάλλοντας ου- σιωδώς και χωρίς αντάλλαγμα ή α- ντίστοιχη νόμιμη υποχρέωση στην κάλυψη των αναγκών του, είτε αυ- τοπροσώπως είτε μέσω άλλου, για χρονικό διάστημα τουλάχιστον έξι μηνών κατά τα τελευταία τρία έτη πριν από τον θάνατο του κληρονο- μουμένου. Δικαιούχος της κληρο- δοσίας μπορεί να είναι και κληρο- νόμος ή μεριδούχος. Αντικείμενο της κληροδοσίας εί- ναι χρηματικό ποσό, το ύψος του οποίου προσδιορίζεται με κριτή- ρια όπως ιδίως το είδος, η διάρ- κεια και η έκταση των αναγκών του κληρονομουμένου που κα- λύφθηκαν από τον δικαιούχο. Το δικαστήριο μπορεί, αν το επιβάλ- λουν οι περιστάσεις, να διατάξει αντί χρηματικού ποσού την αυτού- σια απόδοση περιουσιακού 98 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263318 στοιχείου της κληρονομίας αντί- στοιχης αξίας. Ο κληρονομούμενος μπορεί με διαθήκη να αποκλείσει την κληρο- δοσία της πρώτης παραγράφου. Σε περίπτωση αμφιβολίας, η κλη- ροδοσία συνιστάται και όταν ο δι- καιούχος τιμάται με διάταξη τε- λευταίας βούλησης. Η κληροδοσία της πρώτης παρα- γράφου εκπληρώνεται πριν από τις λοιπές κληροδοσίες και τους τρόπους. Κατά τα λοιπά εφαρμό- ζονται αναλόγως οι διατάξεις για τις κληροδοσίες. Άρθρο 1825 Ποσοστό Οι κατιόντες και οι γονείς του κληρονομου- μένου, καθώς και ο σύζυγος που επιζεί, οι ο- ποίοι θα είχαν κληθεί ως εξ αδιαθέτου κλη- ρονόμοι, έχουν δικαίωμα νόμιμης μοίρας στην κληρονομία. Η νόμιμη μοίρα είναι το μισό της εξ αδιαθέτου μερίδας. Ο μεριδούχος κατά το ποσοστό αυτό μετέχει ως κληρονόμος. Άρθρο 1820 Χρηματική αξίωση - Ποσοστό Οι κατιόντες και οι γονείς του κλη- ρονομουμένου, καθώς και ο σύζυ- γος που επιζεί, οι οποίοι θα είχαν κληθεί ως εξ αδιαθέτου κληρονό- μοι, έχουν αξίωση νόμιμης μοίρας κατά του κληρονόμου. Η αξίωση αυτή είναι χρηματική και ανέρχε- ται στο μισό της αξίας της εξ αδια- θέτου μερίδας. Περισσότεροι κλη- ρονόμοι ευθύνονται έναντι του νόμιμου μεριδούχου σύμφωνα με το άρθρο 1881. Η αξίωση γεννάται με τον θάνατο του κληρονομουμένου, είναι κλη- ρονομητή και μεταβιβαστή. Ο με- ριδούχος μπορεί να παραιτηθεί από την αξίωσή του με μονομερή δήλωσή του προς τον κληρονόμο. Το δικαστήριο μπορεί, αν το επι- βάλλουν οι περιστάσεις, να 99 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3319Τεύχος A’ 81/22.05.2026 διατάξει την αυτούσια απόδοση ποσοστού ή περιουσιακού στοι- χείου της κληρονομίας που αντι- στοιχεί στη νόμιμη μοίρα. Την ίδια δυνατότητα έχει το δικαστήριο και σε σχέση με στοιχείο της ατομικής περιουσίας του κληρονόμου, εφό- σον αυτός ευθύνεται έναντι των δανειστών της κληρονομίας και με την ατομική του περιουσία. Η αξίωση παραγράφεται σε μία διετία, η οποία αρχίζει μόλις λήξει το έτος εντός του οποίου ο μερι- δούχος πληροφορήθηκε την ύ- παρξη της αξίωσης. Σε κάθε περί- πτωση η αξίωση παραγράφεται μετά την πάροδο είκοσι (20) ετών από τον θάνατο του κληρονομου- μένου. Άρθρο 1821 Ερμηνευτικός κανόνας Αν ο διαθέτης αφήσει σε μερι- δούχο τη νόμιμη μοίρα, σε περί- πτωση αμφιβολίας δεν θεωρείται ότι τον εγκαθιστά κληρονόμο. Άρθρο 1826 Διαδοχή ή προσαύξηση στη νόμιμη μοίρα Αν κάποιος μεριδούχος ολικά ή μερικά απο- κληρώθηκε νόμιμα ή παραιτήθηκε από το δικαίωμα της νόμιμης μοίρας ή λόγω ανα- ξιότητας εξέπεσε, το δικαίωμα της νόμιμης μοίρας ασκούν οι μεριδούχοι, που έρχονται στη θέση του κατά τη σειρά της εξ αδιαθέ- του διαδοχής. Άρθρο 1822 Διαδοχή στη νόμιμη μοίρα Αν κάποιος μεριδούχος στερήθηκε ολικά ή μερικά τη νόμιμη μοίρα ή παραιτήθηκε εκ των προτέρων από το δικαίωμα αυτής ή εξέπεσε λόγω κληρονομικής ανικανότητας ή αναξιότητας, την αξίωση της νό- μιμης μοίρας ασκούν οι μεριδού- χοι που έρχονται στη θέση του κατά τη σειρά της εξ αδιαθέτου 100 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263320 διαδοχής. Στην αξίωση της νόμι- μης μοίρας δεν χωρεί προσαύ- ξηση. Άρθρο 1827 Συμπλήρωση της νόμιμης μοίρας Αν στο μεριδούχο έχει καταλειφθεί λιγότερο από τη νόμιμη μοίρα, το δικαίωμα του υ- πάρχει για το μέρος που λείπει. Άρθρο 1823 Συμπλήρωση της νόμιμης μοίρας Αν στον μεριδούχο έχει καταλειφ- θεί λιγότερο από τη νόμιμη μοίρα, η αξίωσή του υπάρχει για το μέρος που λείπει. Άρθρο 1828 Κληροδοσία στο μεριδούχο Αν στο μεριδούχο καταλείφθηκε κληροδο- σία μπορεί να την αποποιηθεί και να ασκή- σει ολόκληρο το δικαίωμα του στη νόμιμη μοίρα. Αν δεν αποποιηθεί την κληροδοσία, ασκεί το δικαίωμα της νόμιμης μοίρας για το μέρος που λείπει. Εκείνος που βαρύνεται με την κληροδοσία δικαιούται να τάξει στο μεριδούχο εύλογη προθεσμία για να την αποποιηθεί. Αν η προ- θεσμία περάσει άπρακτη, το δικαίωμα απο- ποίησης χάνεται. Άρθρο 1824 Κληροδοσία στον μεριδούχο Αν στον μεριδούχο καταλείφθηκε κληροδοσία, μπορεί να την απο- ποιηθεί και να ασκήσει ολόκληρη την αξίωσή του στη νόμιμη μοίρα. Αν δεν αποποιηθεί την κληροδο- σία, ασκεί την αξίωση στη νόμιμη μοίρα για το μέρος που λείπει. Εκείνος που βαρύνεται με την κλη- ροδοσία δικαιούται να τάξει στον μεριδούχο εύλογη προθεσμία για να την αποποιηθεί. Αν η προθε- σμία περάσει άπρακτη, το δικαί- ωμα αποποίησης χάνεται. Άρθρο 1829 Περιορισμοί της νόμιμης μοίρας Κάθε περιορισμός του μεριδούχου από τη διαθήκη, όσο βαρύνει τη νόμιμη μοίρα, θε- ωρείται σαν να μην έχει γραφεί. Άρθρο 1825 Περιορισμοί της νόμιμης μοίρας Αν ο μεριδούχος είναι συγχρόνως και κληρονόμος και η νόμιμη μοίρα του περιορίζεται με την επι- βολή καταπιστεύματος ή τον ορι- σμό εκτελεστή διαθήκης ή βαρύ- νεται με κληροδοσία ή τρόπο, 101 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3321Τεύχος A’ 81/22.05.2026 μπορεί να ζητήσει τη νόμιμη μοίρα, αν αποποιηθεί την κληρο- νομία. H προθεσμία αποποίησης αρχίζει μόλις ο μεριδούχος λάβει γνώση του περιορισμού ή του βά- ρους. Περιορισμός της νόμιμης μοίρας υφίσταται και όταν ο μεριδούχος εγκαθίσταται ως καταπιστευματο- δόχος. Άρθρο 1830 Προσδιορισμός μερίδας Για τον προσδιορισμό της εξ αδιαθέτου με- ρίδας με βάση την οποία οφείλεται η νόμιμη μοίρα, συναριθμούνται όσοι έχουν αποκλη- ρωθεί με τη διαθήκη, όσοι έχουν αποποιη- θεί την κληρονομία και όσοι έχουν κηρυχθεί ανάξιοι να κληρονομήσουν. Άρθρο 1826 Προσδιορισμός μερίδας Για τον προσδιορισμό της εξ αδια- θέτου μερίδας με βάση την οποία υπολογίζεται η νόμιμη μοίρα, συ- ναριθμούνται όσοι έχουν στερη- θεί τη νόμιμη μοίρα με τη δια- θήκη, όσοι έχουν αποποιηθεί την κληρονομία, όσοι έχουν παραιτη- θεί εκ των προτέρων από το κλη- ρονομικό δικαίωμα ή τη νόμιμη μοίρα και όσοι έχουν κηρυχθεί α- νάξιοι ή είναι αυτοδικαίως ανίκα- νοι να κληρονομήσουν. Άρθρο 1831 Προσδιορισμός της κληρονομίας Ο υπολογισμός της νόμιμης μοίρας γίνεται με βάση την κατάσταση και την αξία της κλη- ρονομίας κατά το χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου αφού αφαιρεθούν τα χρέη και οι δαπάνες της κηδείας του και της απογραφής της κληρονομίας. Στην κληρονο- μία προσθέτονται, με την αξία που είχαν κατά το χρόνο της παροχής, οτιδήποτε ο κληρονομούμενος παραχώρησε όσο ζούσε, χωρίς αντάλλαγμα σε μεριδούχο, είτε με δω- ρεά, είτε με άλλο τρόπο και επίσης οποιαδή- ποτε δωρεά που ο κληρονομούμενος έκανε Άρθρο 1827 Προσδιορισμός της κληρονομίας Ο υπολογισμός της νόμιμης μοί- ρας γίνεται με βάση την κατά- σταση και την αξία της κληρονο- μίας κατά τον χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου, αφού αφαιρε- θούν τα χρέη και οι δαπάνες της κηδείας του. Ο μεριδούχος έχει κατά του κληρονόμου την αξίωση παροχής πληροφοριών του άρ- θρου 1876. Στην κληρονομία προστίθενται, με την αξία που είχαν κατά τον χρόνο της παροχής, οτιδήποτε ο 102 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263322 στα τελευταία δέκα χρόνια πριν από το θά- νατο του, εκτός αν την επέβαλαν λόγοι ευ- πρέπειας ή ιδιαίτερο ηθικό καθήκον . Για το υπολογισμό της νόμιμης μοίρας των γονέων δεν συνυπολογίζεται ότι περιέρχε- ται ως εξαίρετο, σύμφωνα με τη δεύτερη παράγραφο του άρθρου 1820, στο σύζυγο που επιζεί. κληρονομούμενος παραχώρησε, όσο ζούσε, χωρίς αντάλλαγμα σε μεριδούχο είτε με δωρεά είτε με γονική παροχή ή με άλλο τρόπο, και επίσης οποιαδήποτε δωρεά έ- κανε ο κληρονομούμενος στα τε- λευταία πέντε (5) έτη πριν από τον θάνατό του, εκτός αν την επέβα- λαν λόγοι ευπρέπειας ή ιδιαίτερο ηθικό καθήκον. Στην κληρονομία προστίθεται και κάθε δωρεά αιτία θανάτου με την αξία που είχε κατά τον χρόνο θανάτου του κληρονο- μουμένου. Για τον υπολογισμό της νόμιμης μοίρας του γονέα δεν συνυπολογί- ζεται ό,τι περιέρχεται ως εξαίρετο, σύμφωνα με το τρίτο εδάφιο της παρ. 1 του άρθρου 1810, στον σύ- ζυγο που επιζεί. Επίσης, δεν συνυ- πολογίζονται τα αντικείμενα του άρθρου 1816, τα οποία προέρχο- νται από την άλλη συγγενική γραμμή. Άρθρο 1832 Αποτίμηση της κληρονομίας Η αξία της κληρονομίας, εφόσον είναι ανα- γκαίο, βρίσκεται με εκτίμηση. Η εκτίμηση από τον κληρονομούμενο δεν είναι υποχρε- ωτική. Δικαιώματα και υποχρεώσεις της κληρονο- μίας που εξαρτώνται από αναβλητική αί- ρεση δεν υπολογιζονται κατά την εκτίμηση, και όσα εξαρτώνται από διαλυτική αίρεση υ- πολογίζονται χωρίς την αίρεση. Αν η αίρεση πληρωθεί, γίνεται η εξίσωση που αρμόζει προς την κατάσταση που άλλαξε. Για αβέβαια ή επισφαλή δικαιώματα, καθώς και για αμφίβολες υποχρεώσεις της Άρθρο 1828 Αποτίμηση της κληρονομίας Η αξία της κληρονομίας, εφόσον είναι αναγκαίο, βρίσκεται με εκτί- μηση. Η εκτίμηση από τον κληρο- νομούμενο δεν είναι υποχρεω- τική. Δικαιώματα και υποχρεώσεις της κληρονομίας που εξαρτώνται από αναβλητική αίρεση δεν υπολογί- ζονται κατά την εκτίμηση, και όσα εξαρτώνται από διαλυτική αίρεση υπολογίζονται χωρίς την αίρεση. Αν η αίρεση πληρωθεί, γίνεται η 103 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3323Τεύχος A’ 81/22.05.2026 κληρονομίας, ισχύει ότι και γι' αυτά που ε- ξαρτώνται από αναβλητική αίρεση. εξίσωση που αρμόζει προς την κα- τάσταση που άλλαξε. Για αβέβαια ή επισφαλή δικαιώ- ματα, καθώς και για αμφίβολες υ- ποχρεώσεις της κληρονομίας, ι- σχύει ό,τι και για αυτά που εξαρ- τώνται από αναβλητική αίρεση. Άρθρο 1833 Τι καταλογίζεται στη νόμιμη μοίρα Στη νόμιμη μοίρα καταλογίζονται οι παροχές σε μεριδούχο, με την αξία που είχαν όταν έ- γιναν, εφόσον προσθέτονται στην κληρονο- μία σύμφωνα με το άρθρο 1831, εκτός αν ο κληρονομούμενος όρισε διαφορετικά όταν έδωσε την παροχή. Ο καταλογισμός γίνεται και αν στη θέση του κατιόντος που έλαβε την παροχή, υπεισέρ- χεται ως μεριδούχος άλλος κατιών. Άρθρο 1829 Τι καταλογίζεται στη νόμιμη μοίρα Στη νόμιμη μοίρα καταλογίζονται οι παροχές σε μεριδούχο, με την ά- ξια που είχαν όταν έγιναν, εφόσον προστίθενται στην κληρονομία σύμφωνα με το άρθρο 1827, εκτός αν ο κληρονομούμενος όρισε δια- φορετικά όταν έδωσε την παροχή ή μεταγενέστερα. Ο καταλογισμός γίνεται και αν στη θέση του κατιόντος, που έλαβε την παροχή, υπεισέρχεται ως μερι- δούχος άλλος κατιών του μεριδού- χου. Άρθρο 1834 Υπολογισμός σε περίπτωση συνεισφοράς Αν, εφόσον υπάρχουν περισσότεροι κατιό- ντες, συντρέχει στην εξ αδιαθέτου διαδοχή περίπτωση συνεισφοράς, η νόμιμη μοίρα για τον κάθε κατιόντα προσδιορίζεται με βάση την εξ αδιαθέτου μερίδα, που θα πε- ριερχόταν σ' αυτόν με συνυπολογισμό και της συνεισφοράς. Ο διαθέτης δεν μπορεί να αποκλείσει τον τρόπο αυτόν υπολογισμού για οποιαδήποτε παροχή του άρθρου 1895, ώστε να ζημιωθεί ο μεριδούχος. Η παροχή που λαμβάνεται υπόψη κατά την προηγούμενη παράγραφο, όταν πρέπει και να καταλογιστεί στη νόμιμη μοίρα σύμφωνα 104 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263324 με το άρθρο 1833, καταλογίζεται σ' αυτήν για τη μισή της μόνο αξία. Άρθρο 1835 Μέμψη άστοργης δωρεάς Κάθε δωρεά εν ζωή του κληρονομουμένου, η οποία κατά το άρθρο 1831 υπολογίζεται στην κληρονομία, μπορεί να ανατραπεί, ε- φόσον η κληρονομία που υπάρχει κατά το χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου δεν επαρκεί για να καλύψει τη νόμιμη μοίρα. Αν έγιναν διαδοχικές δωρέες, η προηγου- μένη είναι δυνατόν να προσβληθεί εφόσον δεν επαρκεί η ανατροπή της μεταγενέστε- ρης. Άρθρο 1830 Αξίωση κατά του λήπτη παροχής χωρίς αντάλλαγμα Εφόσον η κληρονομία που υπάρ- χει κατά τον χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου δεν επαρκεί για να καλύψει τη νόμιμη μοίρα, ο μεριδούχος μπορεί να ζητήσει από το πρόσωπο που δέχθηκε από τον κληρονομούμενο δωρεά αιτία θα- νάτου, δωρεά εν ζωή ή γονική πα- ροχή, η οποία κατά το άρθρο 1827 υπολογίζεται στην κληρονομία, την καταβολή του ποσού που ελ- λείπει για την ικανοποίηση της νό- μιμης μοίρας του. Η ευθύνη του λήπτη δεν υπερβαίνει την αξία του αντικειμένου που έλαβε, όπως αυτή υπολογίζεται κατά τον χρόνο θανάτου του κληρονομουμένου. Ο λήπτης, αντί καταβολής ποσού, μπορεί να ικανοποιήσει τον μερι- δούχο και με αυτούσια απόδοση του αντικειμένου που έλαβε. Η α- ξίωση ασκείται μόνο από τον μερι- δούχο κατά του λήπτη ή των κλη- ρονόμων του. Όταν στην κληρονομία υπολογίζο- νται κατά το άρθρο 1827 και δω- ρεές αιτία θανάτου και δωρεές εν ζωή ή γονικές παροχές, η αξίωση του μεριδούχου ασκείται κατά του δωρεοδόχου εν ζωή ή του λήπτη γονικής παροχής, εφόσον αυτή δεν μπορεί να ικανοποιηθεί πλή- ρως από τον δωρεοδόχο αιτία θα- νάτου. Αν έγιναν διαδοχικές Άρθρο 1836 Την αγωγή ασκούν ο μεριδούχος ή οι διάδο- χοι του μόνο κατά του δωρεοδόχου ή των κληρονόμων του, για να ανατραπτεί η δω- ρεά κατά το μέρος που λείπει από τη νόμιμη μοίρα. Ο δωρεοδόχος μπορεί να αποφύγει την ανατροπή καταβάλλοντας το ισάξιο ε- κείνου που λείπει. Η αγωγή παραγράφεται δύο χρόνια μετά το θάνατο του κληρονομουμένου. 105 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3325Τεύχος A’ 81/22.05.2026 δωρεές εν ζωή ή γονικές παροχές, η αξίωση του μεριδούχου ασκείται κατά των υποχρέων κατ’ αντί- στροφη χρονολογική σειρά ωσό- του ικανοποιηθεί πλήρως η νό- μιμη μοίρα του. Αν περισσότερες δωρεές εν ζωή ή γονικές παροχές έγιναν συγχρόνως, η αξίωση του μεριδούχου ικανοποιείται σύμμε- τρα. Η αξίωση παραγράφεται τρία (3) έτη μετά τον θάνατο του κληρονο- μουμένου. Ο μεριδούχος μπορεί για την ικα- νοποίηση της αξίωσής του να ενα- γάγει με το ίδιο δικόγραφο τον κληρονόμο και τους υποχρέους κατά την παρ. 1 υπό την αίρεση της απόρριψης της αγωγής κατά του προηγούμενου εναγομένου. Άρθρο 1837 Ο δωρεοδόχος ή οι κληρονόμοι του κατά το μέρος που επήλθε ανατροπή της δωρεάς ε- νέχονται και για τους καρπούς, από το χρόνο του θανάτου του κληρονομουμένου. Άρθρο 1838 Αν ο δωρεοδόχος είναι μεριδούχος η ανα- τροπή της δωρεάς χωρεί μόνο για ό,τι έλαβε επιπλέον της νόμιμης μοίρας που του ανα- λογεί. Άρθρο 1831 Ο μεριδούχος ως δωρεοδόχος Αν ο δωρεοδόχος είναι μεριδού- χος, υποχρεούται να καταβάλει μόνο ό,τι έλαβε επιπλέον της νόμι- μης μοίρας που του αναλογεί. Άρθρο 1839 Αποκλήρωση Ο διαθέτης μπορεί για ορισμένους λόγους, που αναφέρονται στο νόμο, να στερήσει το μεριδούχο από τη νόμιμη μοίρα (αποκλή- ρωση). Η αποκλήρωση γίνεται με διάταξη τελευταίας βούλησης. Άρθρο 1832 Στέρηση της νόμιμης μοίρας Ο διαθέτης μπορεί, για ορισμέ- νους λόγους που αναφέρονται στα άρθρα 1833 έως 1835, να στε- ρήσει από τον μεριδούχο τη 106 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263326 νόμιμη μοίρα. Η στέρηση συντε- λείται με διαθήκη. Άρθρο 1840 Λόγοι υπέρ του ανιόντος Ο διαθέτης μπορεί να αποκληρώσει τον κα- τιόντα αν αυτός:1. επιβουλεύθηκε τη ζωή του διαθέτη, του συζύγου ή άλλου κατιόντος του διαθέτη 2. προκάλεσε με πρόθεση σω- ματικές κακώσεις στο διαθέτη ή στο σύζυγο του, από τον οποίο κατάγεται ο κατιών 3. έ- γινε ένοχος κακουργήματος ή σοβαρού πλημμελήματος με πρόθεση, κατά του δια- θέτη ή του συζύγου του. 4. αθέτησε κακό- βουλα την υποχρέωση που είχε από το νόμο να διατρέφει το διαθέτη. 5. ζει βίο άτιμο ή ανήθικο, παρά τη θέληση του διαθέτη. Η α- ποκλήρωση για το λόγο αυτό είναι άκυρη, αν ο κατιών κατά το θάνατο του διαθέτη είχε οριστικά εγκαταλείψει τον άτιμο ή ανήθικο βίο. Άρθρο 1833 Λόγοι στέρησης της νόμιμης μοί- ρας Ο διαθέτης μπορεί να στερήσει από τον μεριδούχο τη νόμιμη μοίρα αν αυτός: 1. επιβουλεύθηκε τη ζωή του διαθέτη, του συζύγου ή συντρόφου με σύμφωνο συμβίω- σης ή άλλου μέλους της οικογέ- νειάς του· 2. έγινε ένοχος κακουρ- γήματος ή σοβαρού πλημμελήμα- τος και ιδίως ενδοοικογενειακής βίας κατά του διαθέτη ή των προ- σώπων που αναφέρονται στην πε- ρίπτωση 1· 3. με βαρύ παράπτωμα φάνηκε αχάριστος απέναντι στον διαθέτη ή στα αναφερόμενα στην περίπτωση 1 πρόσωπα και ιδίως αν αθέτησε κακόβουλα την υπο- χρέωση που είχε από τον νόμο να διατρέφει τον διαθέτη. Άρθρο 1841 Λόγοι υπέρ του κατιόντος Ο διαθέτης μπορεί να αποκληρώσει το γο- νέα του αν συντρέχει ένας από τους λόγους αποκλήρωσης που αναφέρονται στο προη- γούμενο άρθρο αριθ. 1, 3 και 4. Άρθρο 1842 Λόγοι υπέρ του συζύγου Ο διαθέτης μπορεί να αποκληρώσει το σύ- ζυγο του, αν κατά το χρόνο του θανάτου είχε δικαίωμα να ασκήσει αγωγή διαζυγίου για βάσιμο λόγο αναγόμενο σε υπαιτιότητα του συζύγου του. Άρθρο 1835 Λόγοι στέρησης της νόμιμης μοί- ρας του συζύγου Ο διαθέτης μπορεί να στερήσει από τον σύζυγό του τη νόμιμη μοίρα, πέρα από τους λόγους που αναφέρονται στο άρθρο 1833, αν κατά τον χρόνο σύνταξης της 107 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3327Τεύχος A’ 81/22.05.2026 διαθήκης είχε βάσιμο λόγο διαζυ- γίου. Η διάταξη δεν ισχύει, αν κατά τον θάνατο του διαθέτη έ- παυσε να υφίσταται βάσιμος λό- γος διαζυγίου. Άρθρο 1843 Πότε πρέπει να υπάρχει ο λόγος Ο λόγος της αποκλήρωσης πρέπει να υπάρ- χει κατά το χρόνο που συντάσσεται η δια- θήκη και να αναφέρεται σ' αυτήν. Εκείνος που επικαλείται την αποκλήρωση ο- φείλει να αποδείξει το λόγο της. Άρθρο 1836 Πότε πρέπει να υπάρχει ο λόγος Ο λόγος στέρησης της νόμιμης μοίρας πρέπει να υπάρχει κατά τον χρόνο σύνταξης της διαθήκης και να αναφέρεται σε αυτή. Εκείνος που επικαλείται τον λόγο στέρησης της νόμιμης μοίρας ο- φείλει να τον αποδείξει. Άρθρο 1844 Συγγνώμη του λόγου Το δικαίωμα της αποκλήρωσης αποσβήνεται με συγνώμη. Η συγνώμη που επέρχεται μετά τη διάταξη της αποκλήρωσης καθιστά την αποκλήρωση ανίσχυρη. Άρθρο 1837 Συγγνώμη του λόγου Η διάταξη της διαθήκης, με την ο- ποία ο διαθέτης στέρησε τη νό- μιμη μοίρα, παύει να ισχύει, αν ο διαθέτης συγχώρησε μεταγενέ- στερα τον μεριδούχο. Άρθρο 1845 Αποκλήρωση για λόγους πρόνοιας Αν ο μεριδούχος κατιών ζει βίο άσωτο ή εί- ναι καταχρεωμένος, ο διαθέτης μπορεί, είτε να διατάξει με τη διαθήκη να περιέλθει η νό- μιμη μοίρα του στους κατιόντες του μερι- δούχου κατ' αναλογία προς τις εξ αδιαθέτου μερίδες τους, είτε να ορίσει εκτελεστή για να τη διοικεί, είτε και τα δύο. Στη διαθήκη πρέπει να αναφέρεται ο λόγος και να λαμβάνεται πρόνοια για τη συντή- ρηση του μεριδούχου. Εκείνος που επικαλεί- ται τη διάταξη της διαθήκης οφείλει να απο- δείξει το λόγο της. Η διάταξη δεν ισχύει, αν κατά το θάνατο του διαθέτη έπαψε να υπάρχει ο λόγος της. Άρθρο 1834 Στέρηση της νόμιμης μοίρας για λόγους πρόνοιας Αν ο μεριδούχος ζει βίο άσωτο ή είναι καταχρεωμένος, ο διαθέτης μπορεί είτε να διατάξει με τη δια- θήκη να περιέλθει η νόμιμη μοίρα του στους κατιόντες του μεριδού- χου, εφόσον αυτοί θα καλούνταν στην εξ αδιαθέτου διαδοχή, είτε να ορίσει εκτελεστή για να τη διοι- κεί ή και τα δύο. Η διάταξη δεν ι- σχύει, αν κατά τον θάνατο του δια- θέτη έπαυσε να υπάρχει ο λόγος της. 108 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263328 Άρθρο 1838 Έννοια Με σύμβαση είναι δυνατή η πα- ραίτηση προσώπου από μελλο- ντικά του δικαιώματα στην κληρο- νομία του αντισυμβαλλομένου του, είτε αυτά απορρέουν από τον νόμο είτε από υφιστάμενη διά- ταξη τελευταίας βούλησης. Η παραίτηση μπορεί να είναι ο- λική ή μερική, με ή χωρίς αντάλ- λαγμα. Η παραίτηση μπορεί να περιορίζε- ται στο δικαίωμα της νόμιμης μοί- ρας. Άρθρο 1839 Κατάρτιση της σύμβασης Η σύμβαση παραίτησης καταρτίζε- ται με αυτοπρόσωπη δήλωση των μερών ενώπιον συμβολαιογρά- φου χωρίς αίρεση ή προθεσμία. Αν το πρόσωπο στην κληρονομία του οποίου αφορά η σύμβαση τε- λεί υπό επικουρική δικαστική συ- μπαράσταση, καταρτίζει τη σύμ- βαση χωρίς τη συναίνεση του δι- καστικού συμπαραστάτη, εφόσον από τη σύμβαση αποκτά απλώς και μόνο έννομο όφελος. Κατά τα λοιπά εφαρμόζονται οι γε- νικές διατάξεις για τις δικαιοπρα- ξίες. Ακύρωση της σύμβασης λόγω πλάνης, απάτης ή απειλής δεν χω- ρεί μετά την πάροδο δύο (2) ετών από τον θάνατο του κληρονομου- μένου. 109 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3329Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Άρθρο 1840 Αποτελέσματα Κατά το μέτρο στο οποίο ισχύει η παραίτηση, ο παραιτηθείς θεωρεί- ται σαν να μην ζούσε κατά τον χρόνο της επαγωγής. Σε περίπτωση αμφιβολίας, τα α- ποτελέσματα εκτείνονται και στους κατιόντες του παραιτηθέ- ντος. Το πρόσωπο, στην κληρονομία του οποίου αφορά η σύμβαση, μπορεί να τιμήσει τον παραιτηθέντα με διάταξη τελευταίας βούλησης. Άρθρο 1841 Παραίτηση έναντι ανταλλάγμα- τος Αν η παραίτηση συμφωνήθηκε έ- ναντι ανταλλάγματος εν ζωή, δεν αναπτύσσει τα αποτελέσματά της εφόσον δεν καταβληθεί το αντάλ- λαγμα εντός έξι (6) μηνών από την κατάρτισή της. Το ίδιο ισχύει και αν κάποιος από τους συμβαλλομέ- νους αποβιώσει πριν από την κα- ταβολή του ανταλλάγματος. Η συμφωνία ως προς το αντάλ- λαγμα που καταβλήθηκε στον πα- ραιτηθέντα θεωρείται δωρεά. Ανάκληση της συμφωνίας χωρεί κατά τις διατάξεις για την ανά- κληση δωρεάς που εφαρμόζονται αναλόγως. Η δήλωση για την ανά- κληση γίνεται με συμβολαιογρα- φικό έγγραφο και γνωστοποιείται στον παραιτηθέντα. Η ανάκληση καθιστά την παραίτηση ανίσχυρη. 110 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263330 Ο παραιτηθείς έχει δικαίωμα υπα- ναχώρησης από τη σύμβαση, αν υ- ποχρεωθεί στην απόδοση του α- νταλλάγματος που έλαβε για την ι- κανοποίηση δανειστών του αντι- συμβαλλομένου του. Η υπαναχώ- ρηση υπόκειται στον τύπο του συμβολαιογραφικού εγγράφου και γνωστοποιείται στον αντισυμ- βαλλόμενο ή τους κληρονόμους του. Η υπαναχώρηση αποκλείεται μετά την πάροδο ενός (1) έτους από τον θάνατο του κληρονομου- μένου. Άρθρο 1842 Αντίθετη σύμβαση Τα αποτελέσματα της σύμβασης παραίτησης αναιρούνται με αντί- θετη συμφωνία των συμβαλλομέ- νων, που καταρτίζεται σύμφωνα με το άρθρο 1839. Άρθρο 1843 Σύμβαση αποποίησης της κληρο- νομίας Σύμβαση, με την οποία ο ένας συμβαλλόμενος αναλαμβάνει εκ των προτέρων την υποχρέωση να αποποιηθεί τα δικαιώματά του ή να παραιτηθεί από την αξίωση νό- μιμης μοίρας στην κληρονομία του αντισυμβαλλομένου του μετά την επαγωγή, ισχύει ως σύμβαση παραίτησης από τα μελλοντικά δι- καιώματά του στην κληρονομία, αν θα ήταν έγκυρη ως τέτοια. 111 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3331Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Άρθρο 1846 Αυτοδίκαιη κτήση Ο κληρονόμος αποκτά αυτοδικαίως την κλη- ρονομία, μόλις γίνει η επαγωγή, με την επι- φύλαξη της διάταξης του άρθρου 1198. Άρθρο 1844 Αυτοδίκαιη κτήση Ο κληρονόμος αποκτά αυτοδι- καίως την κληρονομία μόλις γίνει η επαγωγή, με την επιφύλαξη των άρθρων 1198 και 1817. Άρθρο 1847 Αποποίηση Ο κληρονόμος μπορεί να αποποιηθεί την κληρονομία μέσα σε προθεσμία τεσσάρων μηνών που αρχίζει από τότε που έμαθε την επαγωγή και το λόγο της. Στην επαγωγή από διαθήκη η προθεσμία δεν αρχίζει πριν από την δημοσίευση της διαθήκης. Αν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία κατοικία του στο εξωτερικό ή αν ο κληρονό- μος έμαθε την επαγωγή όταν διέμενε στο ε- ξωτερικό, η προθεσμία είναι ενός έτους. Η προθεσμία αναστέλλεται από τους ίδιους λόγους που αναστέλλεται και η παραγραφή. Άρθρο 1845 Προθεσμία αποποίησης Ο κληρονόμος μπορεί να αποποι- ηθεί την κληρονομία μέσα σε προ- θεσμία τεσσάρων (4) μηνών που αρχίζει από τότε που πληροφορή- θηκε την επαγωγή και τον λόγο της. Αν ο κληρονομούμενος είχε την τελευταία κατοικία του στο ε- ξωτερικό ή αν ο κληρονόμος κατά την έναρξη της προθεσμίας διέ- μενε στο εξωτερικό, η προθεσμία είναι ενός (1) έτους. Στην επαγωγή από διάταξη τελευταίας βούλησης η προθεσμία δεν αρχίζει πριν από τη δημοσίευσή της. Η προθεσμία αναστέλλεται για τους ίδιους λόγους που αναστέλ- λεται και η παραγραφή. ΄Αρθρο 1848 Δήλωση αποποίησης Η αποποίηση γίνεται με δήλωση στο γραμ- ματέα του δικαστηρίου της κληρονομίας. Για αποποίηση που γίνεται με αντιπρόσωπο απαιτείται ειδική πληρεξουσιότητα με συμ- βολαιογραφικό έγγραφο. Το δημόσιο δεν μπορεί να αποποιηθεί την κληρονομία που του είχε επαχθεί εξ αδιαθέ- του. Άρθρο 1846 Δήλωση αποποίησης Η αποποίηση γίνεται με δήλωση στον γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομίας. Για αποποίηση που γίνεται με αντιπρόσωπο απαι- τείται ειδική πληρεξουσιότητα με συμβολαιογραφικό έγγραφο. Το Δημόσιο δεν μπορεί να αποποι- ηθεί την κληρονομία που του έχει επαχθεί εξ αδιαθέτου. 112 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263332 Άρθρο 1849 Η αποποίηση είναι άκυρη, αν ο κληρονόμος έχει ρητά ή σιωπηρά δηλώσει ότι αποδέχε- ται την κληρονομία. Από τη σύνταξη απογραφής της κληρονο- μίας και μόνο δεν συνάγεται τέτοια δήλωση. Άρθρο 1847 Ακυρότητα αποποίησης λόγω α- ποδοχής Η αποποίηση είναι άκυρη, αν ο κληρονόμος έχει ρητά ή σιωπηρά δηλώσει ότι αποδέχεται την κλη- ρονομία. Από τη σύνταξη απογρα- φής της κληρονομίας, την κατα- βολή δαπανών κηδείας και την ε- πιμέλεια για τη δημοσίευση διά- ταξης τελευταίας βούλησης και μόνο δεν συνάγεται τέτοια δή- λωση. Πράξεις διαχείρισης της κληρονομίας κατά την παρ. 2 του άρθρου 1856 τεκμαίρεται ότι δεν συνιστούν τέτοια δήλωση. Άρθρο 1850 Η αποποίηση είναι άκυρη, αν γίνει μετά την πάροδο της προθεσμίας για αποποίηση. Αν περάσει η προθεσμία, η κληρονομία θεω- ρείται ότι έχει γίνει αποδεκτή. Άρθρο 1848 Ακυρότητα αποποίησης μετά την πάροδο της προθεσμίας Η αποποίηση είναι άκυρη, αν γίνει μετά την πάροδο της προθεσμίας για αποποίηση. Αν περάσει η προ- θεσμία, η κληρονομία θεωρείται ότι έχει γίνει αποδεκτή Άρθρο 1851 Αποποίηση χωρίς επαγωγή Η αποδοχή ή η αποποίηση της κληρονομίας είναι άκυρη, αν έγινε πριν από την επαγωγή ή από πλάνη ως προς το λόγο της επαγωγής. Επίσης είναι άκυρη, αν έγινε υπό αίρεση ή προθεσμία ή για μέρος της κληρονομίας. Άρθρο 1849 Ακυρότητα αποποίησης από άλ- λους λόγους Η αποδοχή ή η αποποίηση της κληρονομίας είναι άκυρη αν έγινε πριν από τον θάνατο του κληρονο- μουμένου. Επίσης είναι άκυρη, αν έγινε από πλάνη ως προς τον λόγο της επαγωγής ή υπό αίρεση ή προ- θεσμία ή για μέρος της κληρονο- μίας. Άρθρο 1852 Αποποίηση και αποδοχή από άλλο λόγο 113 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3333Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Εκείνος που αποποιήθηκε την κληρονομία που του έχει επαχθεί από διαθήκη μπορεί να την αποδεχτεί, αν ύστερα του επαχθεί εξ αδιαθέτου. Άρθρο 1850 Αποποίηση και αποδοχή από άλλο λόγο Εκείνος που αποποιήθηκε την κλη- ρονομία, η οποία του έχει επαχθεί με διάταξη τελευταίας βούλησης, μπορεί να την αποδεχθεί αν ύ- στερα του επαχθεί εξ αδιαθέτου. Άρθρο 1853 Περισσότερες μερίδες. Αν ο κληρονόμος καλείται σε περισσότερες μερίδες από τον ίδιο ή από διάφορους λό- γους, μπορεί να αποδεχτεί ή να αποποιηθεί κάθε μια απ' αυτές χωριστά, εκτός αν ο δια- θέτης διέταξε διαφορετικά. Άρθρο 1851 Περισσότερες μερίδες Αν ο κληρονόμος καλείται σε πε- ρισσότερες μερίδες από τον ίδιο ή από διάφορους λόγους, μπορεί να τις αποδεχθεί ή να τις αποποιηθεί όλες μαζί ή κάθε μια από αυτές χωριστά, εκτός αν ο διαθέτης διέ- ταξε διαφορετικά. Η κατά προσαύξηση μερίδα δεν ε- πιδέχεται χωριστή αποδοχή ή α- ποποίηση, εκτός από τις περιπτώ- σεις των άρθρων 1793 και 1816. Άρθρο 1854 Οι κληρονόμοι του κληρονόμου Το δικαίωμα για αποποίηση της κληρονο- μίας μεταβαίνει στους κληρονόμους του κληρονόμου. Άρθρο 1852 Κληρονομητό του δικαιώματος αποδοχής ή αποποίησης Το δικαίωμα για αποδοχή ή απο- ποίηση της κληρονομίας μεταβαί- νει στους κληρονόμους του κληρο- νόμου. 'Άρθρο 1855 Αν πεθάνει ο κληρονόμος πριν από την πα- ρέλευση της προθεσμίας για αποποίηση, η προθεσμία αυτή δεν λήγει πριν από την πα- ρέλευση της προθεσμίας για αποποίηση που τάσσεται για την κληρονομία του κλη- ρονόμου. Αν υπάρχουν περισσότεροι κληρονόμοι του κληρονόμου, ο καθένας μπορεί να Άρθρο 1853 Αποβίωση κληρονόμου πριν από παρέλευση προθεσμίας αποποί- ησης Αν αποβιώσει ο κληρονόμος πριν από την παρέλευση της προθε- σμίας για αποποίηση, η προθε- σμία αυτή δεν λήγει πριν από την παρέλευση της προθεσμίας για 114 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263334 αποποιηθεί την κληρονομία κατά το μέρος που αντιστοιχεί στη μερίδα του. αποποίηση που τάσσεται για την κληρονομία του κληρονόμου. Αν υπάρχουν περισσότεροι κληρο- νόμοι του κληρονόμου, ο καθένας μπορεί να αποδεχθεί ή να αποποι- ηθεί την κληρονομία κατά το μέ- ρος που αντιστοιχεί στη μερίδα του. 115 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3335Τεύχος A’ 81/22.05.2026 ΄Αρθρο 1856 Συνέπειες της αποποίησης Αν ο κληρονόμος αποποιηθεί την κληρονο- μιά, η επαγωγή προς εκείνον που αποποιή- θηκε θεωρείται ότι δεν έγινε. Η κληρονομία επάγεται σ’ εκείνον που θα είχε κληθεί, αν εκείνος που αποποιήθηκε δεν ζούσε κατά το θάνατο του κληρονομουμένου. Η επαγωγή θεωρείται ότι έγινε κατά το θάνατο του κλη- ρονομουμένου. Άρθρο 1854 Συνέπειες αποποίησης Αν ο κληρονόμος αποποιηθεί την κληρονομία, η επαγωγή προς αυ- τόν που αποποιήθηκε θεωρείται ότι δεν επήλθε. Η κληρονομία ε- πάγεται σε εκείνον που θα είχε κληθεί, αν ο αποποιηθείς δεν ζούσε κατά τον θάνατο του κληρο- νομουμένου. Η επαγωγή θεωρεί- ται ότι επήλθε κατά τον θάνατο του κληρονομουμένου. Άρθρο 1857 Αμετάκλητο της αποποίησης Η αποδοχή ή η αποποίηση της κληρονομίας είναι αμετάκλητη. Η αποδοχή ή η αποποίηση που οφείλεται σε πλάνη ή απειλή ή απάτη κρίνεται σύμφωνα με τις διατάξεις για τις δικαιοπραξίες - η α- γωγή για την ακύρωση τους παραγράφεται μετά ένα εξάμηνο. Η πλάνη σχετικά με το ενεργητικό ή το πα- θητικό της κληρονομίας δεν θεωρείται ου- σιώδης. Οι διατάξεις του άρθρου αυτού εφαρμόζο- νται και σε αποδοχή που συνάγεται από την παραμέληση της προθεσμίας για αποποί- ηση. Άρθρο 1855 Αμετάκλητο της αποδοχής ή απο- ποίησης Η αποδοχή ή η αποποίηση της κληρονομίας είναι αμετάκλητη. Η αποδοχή ή η αποποίηση που ο- φείλεται σε πλάνη ή απειλή ή α- πάτη κρίνεται σύμφωνα με τις δια- τάξεις για τις δικαιοπραξίες. Το δι- καίωμα για την ακύρωση αποσβή- νεται μετά από έξι (6) μήνες. Η πλάνη σχετικά με το ενεργητικό ή το παθητικό της κληρονομίας δεν θεωρείται ουσιώδης. Το παρόν άρθρο εφαρμόζεται και σε αποδοχή που συνάγεται από την παραμέληση της προθεσμίας για αποποίηση. Η ακύρωση της αποδοχής ισχύει ως αποποίηση. Η ακύρωση της α- ποποίησης ισχύει ως αποδοχή. Άρθρο 1858 Αγωγές κατά της κληρονομίας Όσο ο κληρονόμος έχει το δικαίωμα να απο- ποιηθεί την κληρονομία δεν μπορεί να α- σκηθεί δικαστικώς εναντίον του αξίωση που 116 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263336 στρέφεται κατά της κληρονομίας, εκτός αν έχει διοριστεί κηδεμόνας της σχολάζουσας κληρονομίας. Άρθρο 1859 Η διαχείριση πριν από την αποποίηση Διαχειριστική πράξη που έγινε από εκείνον που αποποιήθηκε πριν από την αποποίηση της κληρονομίας κρίνεται απέναντι στον κληρονόμο κατά τις διατάξεις για τη διοί- κηση αλλοτρίων. Η διάθεση αντικειμένου πριν από την απο- ποίηση της κληρονομίας, από εκείνον που αποποιήθηκε, εφόσον δεν μπορούσε χωρίς ζημία της κληρονομίας να αναβληθεί, κα- θώς και η μονομερής δικαιοπραξία τρίτου προς αυτόν ως κληρονόμο, παραμένουν ι- σχυρές και μετά την αποποίηση. Άρθρο 1856 Η θέση του κληρονόμου πριν από την αποποίηση Διαχειριστική πράξη που έγινε από εκείνον που αποποιήθηκε, πριν από την αποποίηση της κλη- ρονομίας, κρίνεται απέναντι στον κληρονόμο κατά τις διατάξεις για τη διοίκηση αλλοτρίων. Η διάθεση αντικειμένου πριν από την αποποίηση της κληρονομίας, από εκείνον που αποποιήθηκε, ε- φόσον δεν μπορούσε χωρίς ζημία της κληρονομίας να αναβληθεί, καθώς και η μονομερής δικαιο- πραξία τρίτου προς αυτόν ως κλη- ρονόμο, παραμένουν ισχυρές και μετά την αποποίηση. Με την επιφύλαξη των διατάξεων του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας ή άλλων ειδικών διατάξεων, όσο ο κληρονόμος έχει το δικαίωμα να αποποιηθεί την κληρονομία δεν μπορεί να ασκηθεί δικαστικώς ε- ναντίον του αξίωση που στρέφε- ται κατά της κληρονομίας, εκτός αν έχει διορισθεί κηδεμόνας σχο- λάζουσας κληρονομίας. Άρθρο 1860 Λόγοι Ανάξιος να κληρονομήσει είναι: 1. εκείνος που από πρόθεση θανάτωσε ή αποπειρά- θηκε να θανατώσει του κληρονομούμενο, τα τέκνα, τους γονείς ή το σύζυγο του κλη- ρονομουμένου 2. εκείνος που Άρθρο 1857 Κληρονομική ανικανότητα Αυτοδικαίως ανίκανος να κληρο- νομήσει είναι όποιος καταδικά- σθηκε αμετάκλητα για τη θανά- τωση, την απόπειρα θανάτωσης του κληρονομουμένου, ή την 117 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3337Τεύχος A’ 81/22.05.2026 καταδικάστηκε για ψευδή καταμήνυση του κληρονομουμένου για κακούργημα 3. εκεί- νος που από πρόθεση εμπόδισε παράνομα τον κληρονομούμενο να συντάξει ή να ανα- καλέσει διαθήκη 4. εκείνος που με απάτη παρακίνησε ή παράνομα ή αντίθετα προς τα χρηστά ήθη με απειλή ανάγκασε τον κληρο- νομούμενο να συντάξει ή να αλλάξει δια- θήκη 5. εκείνος που αλλοίωσε ή εξαφάνισε τη διαθήκη του κληρονομουμένου. Άρθρο 1863 Συνέπειες Άμα γίνει τελεσίδικη η απόφαση που κηρύσ- σει την αναξιότητα, η επαγωγή προς το ανά- ξιο θεωρείται σαν να μην έχει γίνει. Η κληρονομία επάγεται σ' εκείνον που θα είχε σειρά να κληθεί, αν ο ανάξιος δεν ζούσε κατά την επαγωγή. Η επαγωγή θεωρείται ότι έγινε κατά το θάνατο του κληρονομουμέ- νου. τέλεση σε βάρος του άλλου κα- κουργήματος που αφορά στη ζωή, στην υγεία ή στη γενετήσια ελευ- θερία του. Η κληρονομία επάγεται σε εκείνον που θα είχε κληθεί, αν ο ανίκανος δεν ζούσε κατά την επαγωγή. Η ε- παγωγή θεωρείται ότι έγινε κατά τον χρόνο θανάτου του κληρονο- μουμένου. Άρθρο 1858 Κληρονομική αναξιότητα Με δικαστική απόφαση κηρύσσε- ται ανάξιος να κληρονομήσει: 1. ε- κείνος που τέλεσε κάποιο από τα κακουργήματα που αναφέρονται στο άρθρο 1857, καθώς και εκεί- νος που από πρόθεση τέλεσε σε βάρος του κληρονομουμένου κα- κούργημα κατά της περιουσίας ή της ιδιοκτησίας ή σοβαρό πλημμέ- λημα· 2. εκείνος που διέπραξε κα- κούργημα σε βάρος των κατιό- ντων, των ανιόντων ή του συζύγου του κληρονομουμένου που αφορά στη ζωή, την υγεία ή τη γενετήσια ελευθερία τους· 3. εκείνος που από πρόθεση εμπόδισε τον κληρο- νομούμενο να συντάξει, ανακαλέ- σει ή τροποποιήσει διάταξη τελευ- ταίας βούλησης· 4. εκείνος που με απάτη παρακίνησε ή με απειλή α- νάγκασε τον κληρονομούμενο να συντάξει, ανακαλέσει ή τροποποι- ήσει διάταξη τελευταίας βούλη- σης· 5. εκείνος που από πρόθεση πλαστογράφησε, αλλοίωσε ή 118 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263338 εξαφάνισε τη διάταξη τελευταίας βούλησης του κληρονομουμένου. Όταν καταστεί τελεσίδικη η από- φαση που κηρύσσει την αναξιό- τητα, η επαγωγή προς τον ανάξιο θεωρείται σαν να μην έχει επέλ- θει. Η κληρονομία επάγεται σε ε- κείνον που θα είχε κληθεί, αν ο α- νάξιος δεν ζούσε κατά την επα- γωγή. Η επαγωγή θεωρείται ότι ε- πήλθε κατά τον θάνατο του κληρο- νομουμένου. Άρθρο 1861 Συγνώμη Η αναξιότητα εκλείπει, αν ο κληρονομούμε- νος με δημόσιο έγγραφο ή με διαθήκη συγ- χώρησε τον ανάξιο. Άρθρο 1860 Συγγνώμη Ο λόγος της ανικανότητας ή της α- ναξιότητας αίρεται, εφόσον ο κλη- ρονομούμενος γνωρίζοντας το πα- ράπτωμα συγχώρησε τον δράστη με δημόσιο έγγραφο ή με διάταξη τελευταίας βούλησης. Άρθρο 1862 Κήρυξη της αναξιότητας Η αναξιότητα κηρύσσεται με δικαστική από- φαση, τη σχετική αγωγή έχει δικαίωμα να ε- γείρει όποιος έχει έννομο συμφέρον από τον παραμερισμό του ανάξιου, είτε μόνο αυ- τού του ίδιου, είτε και άλλου που καλείται ύστερα από αυτόν . Η αγωγή παραγράφεται δύο χρόνια μετά την επαγωγή της κληρονομίας στον ανάξιο, αν πρόκειται για ανάξιο καταπιστευματο- δόχο, η παραγραφή αρχίζει από την επα- γωγή στον κληρονόμο. Άρθρο 1859 Κήρυξη της αναξιότητας Την αγωγή για κήρυξη της αναξιό- τητας έχει δικαίωμα να ασκήσει ό- ποιος έχει έννομο συμφέρον από τον παραμερισμό του αναξίου είτε μόνο αυτού του ιδίου είτε και άλ- λου που καλείται ύστερα από αυ- τόν. Το δικαίωμα άσκησης αγωγής για την κήρυξη της αναξιότητας απο- σβήνεται δύο (2) έτη αφότου ο δι- καιούχος έλαβε γνώση του λόγου αναξιότητας και σε κάθε περί- πτωση δέκα (10) έτη από την επα- γωγή προς τον ανάξιο. 119 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3339Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Άρθρο 1864 Οι διατάξεις για την αναξιότητα εφαρμόζο- νται και ως προς το μεριδούχο, καθώς επί- σης και ως προς τον κληροδόχο. Άρθρο 1861 Εφαρμογή των διατάξεων για κληρονομική ανικανότητα και α- ναξιότητα Οι διατάξεις για την κληρονομική ανικανότητα και την κληρονομική αναξιότητα εφαρμόζονται αναλό- γως και ως προς τον μεριδούχο, τον κληροδόχο, τον ωφελούμενο με τρόπο και τον αιτία θανάτου δωρεοδόχο. Άρθρο 1865 [Κατηργημένο] Άρθρο 1862 Περιπτώσεις διορισμού κηδε- μόνα της κληρονομίας Αν ο κληρονόμος είναι άγνωστος ή δεν είναι βέβαιο ότι αποδέχθηκε την κληρονομία, αναλαμβάνει την κληρονομία κηδεμόνας, όπως ορί- ζει ο νόμος. Άρθρο 1866 Εξουσία του κηδεμόνα Ο κηδεμόνας αντιπροσωπεύει τον κληρο- νόμο και διαχειρίζεται την κληρονομία έχο- ντας την υποχρέωση να ενεργήσει τη σφρά- γιση και την απογραφή της και να λάβει κάθε συντηρητικό μέτρο καθώς και να ει- σπράξει τις απαιτήσεις και να καταθέσει έ- ντοκα τα χρήματα σε ασφαλή τράπεζα. Άρθρο 1863 Εξουσία του κηδεμόνα Ο κηδεμόνας αντιπροσωπεύει τον κληρονόμο και διαχειρίζεται την κληρονομία όπως ορίζει ο νόμος. Αρθρο 1867 Μητέρα κληρονόμου που κυοφορείται Αν ο κληρονόμος κυοφορείται κατά το θά- νατο του κληρονομουμένου, η μητέρα, αν δεν μπορεί να διαθρέψει τον εαυτό της, μπορεί να απαιτήσει ανάλογη διατροφή από την κληρονομική μερίδα του κυοφο- ρουμένου, έως τον τοκετό. Για να Άρθρο 1864 Μητέρα κληρονόμου που κυο- φορείται Αν ο κληρονόμος κυοφορείται κατά τον θάνατο του κληρονομου- μένου, η μητέρα, αν δεν μπορεί να διατρέφει τον εαυτό της, μπορεί να απαιτήσει ανάλογη διατροφή από την κληρονομική μερίδα του 120 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263340 καθοριστεί η κληρονομική μερίδα θεωρεί- ται ότι θα γεννηθεί ένα μόνο τέκνο. κυοφορουμένου, έως τον τοκετό. Για να καθορισθεί η κληρονομική μερίδα θεωρείται ότι θα γεννηθεί ένα μόνο τέκνο. Άρθρο 1868 [Κατηργημένο] Άρθρο 1865 Όταν δεν βρίσκεται κληρονόμος Αν δεν βρεθεί κληρονόμος μέσα σε προθεσμία ανάλογη προς τις περιστάσεις, το δικαστήριο της κληρονομίας βεβαιώνει ότι δεν υ- πάρχει άλλος κληρονόμος, εκτός από το Δημόσιο. Η βεβαίωση δη- μιουργεί τεκμήριο ότι το Δημόσιο είναι εξ αδιαθέτου κληρονόμος. Άρθρο 1869 [Κατηργημένο] Άρθρο 1870 [Κατηργημένο] Άρθρο 1866 Άσκηση δικαιώματος υπέρ ή κατά του Δημοσίου Πριν από τη δικαστική βεβαίωση ότι δεν υπάρχει άλλος κληρονό- μος, δεν μπορεί να ασκηθεί δικαί- ωμα από το Δημόσιο ή κατά του Δημοσίου ως εξ αδιαθέτου κληρο- νόμου. Άρθρο 1871 Εναγόμενος Ο κληρονόμος έχει δικαίωμα να απαιτήσει από εκείνον που κατακρατεί ως κληρονόμος αντικείμενα της κληρονομίας (νομέα της κληρονομίας) την αναγνώριση του κληρονο- μικού δικαιώματος και την απόδοση της Άρθρο 1867 Εναγόμενος Ο κληρονόμος έχει δικαίωμα να α- παιτήσει από εκείνον που κατα- κρατεί ως κληρονόμος αντικεί- μενα της κληρονομίας (νομέα της κληρονομίας) την αναγνώριση του κληρονομικού δικαιώματος και 121 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3341Τεύχος A’ 81/22.05.2026 κληρονομίας ή κάποιου αντικείμενου από αυτήν. την απόδοση της κληρονομίας ή κάποιου αντικειμένου από αυτή. Άρθρο 1872 Αντικείμενο Ως αντικείμενα της κληρονομίας κατά το προηγούμενο άρθρο θεωρείται επίσης και: 1. εκείνα στα οποία ο κληρονομούμενος κατά το χρόνο του θανάτου του είχε δικαί- ωμα νομής ή κατοχής, ακόμη και αν είχε α- ποβληθεί όταν ζούσε. 2. καθετί που ο νο- μέας κληρονομίας αποκτά με δικαιοπραξία χρησιμοποιώντας κληρονομιαία μέσα. Όταν ο κληρονόμος λάβει εκείνο που προέρ- χεται από τέτοια δικαιοπραξία, η δικαιοπρα- ξία αυτή, αν ήταν ανίσχυρη, κυρώνεται. Άρθρο 1868 Αντικείμενα της κληρονομίας Ως αντικείμενα της κληρονομίας κατά το άρθρο 1867 θεωρούνται επίσης: 1. εκείνα στα οποία ο κλη- ρονομούμενος κατά τον χρόνο του θανάτου του είχε δικαίωμα νομής ή κατοχής, ακόμη και αν είχε απο- βληθεί όταν ζούσε· 2. οτιδήποτε α- ποκτά ο νομέας κληρονομίας με δικαιοπραξία χρησιμοποιώντας κληρονομιαία μέσα. Όταν ο κλη- ρονόμος λάβει οτιδήποτε προέρ- χεται από τέτοια δικαιοπραξία, η δικαιοπραξία αυτή, αν ήταν ανί- σχυρη, ισχυροποιείται. 'Αρθρο 1873 Μη αυτούσια απόδοση Εφόσον ο νομέας της κληρονομίας δεν είναι σε θέση να αποδώσει αυτουσίως, ευθύνεται κατά τις διατάξεις για τον αδικαιολόγητο πλουτισμό. Άρθρο 1869 Μη αυτούσια απόδοση Εφόσον ο νομέας της κληρονομίας δεν είναι σε θέση να την αποδώσει αυτουσίως, ευθύνεται κατά τις διατάξεις για τον αδικαιολόγητο πλουτισμό. Άρθρο 1874 Καλόπιστος νομέας. Ωφελήματα Ο καλόπιστος νομέας της κληρονομίας έχει υποχρέωση να αποδώσει τα ωφελήματα που εξήγαγε πριν από την επίδοση της αγω- γής και κάθε άλλη επαύξηση των κληρονο- μιαίων, αλλά μόνο στο μέτρο που έγινε απ'αυτά πλουσιότερος. Η υποχρέωση εκτεί- νεται και στους καρπούς που ο τομέας απέ- κτησε κατά κυριότητα. Άρθρο 1870 Καλόπιστος νομέας. Ωφελήματα Ο καλόπιστος νομέας της κληρο- νομίας έχει υποχρέωση να απο- δώσει τα ωφελήματα που εξήγαγε πριν από την επίδοση της αγωγής και κάθε άλλη επαύξηση των κλη- ρονομιαίων, αλλά μόνο στο μέτρο που έγινε από αυτά πλουσιότερος. 122 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263342 Η υποχρέωση εκτείνεται και στους καρπούς που ο νομέας απέκτησε κατά κυριότητα. Άρθρο 1875 Δαπάνες Ο καλόπιστος νομέας της κληρονομίας έχει δικαίωμα να απαιτήσει κάθε δαπάνη που έ- γινε υπέρ της κληρονομίας ή υπέρ των κλη- ρονομιαίων αντικειμένων, εφόσον η δα- πάνη αυτή δεν καλύπτεται κατά τον υπολο- γισμό του αδικαιολόγητου πλουτισμού σύμ- φωνα με το άρθρο 1873. Στις δαπάνες ανήκει και οτιδήποτε ο νομέας κατέβαλε για να αποσβέσει βάρη ή χρέη της κληρονομίας. Ο νομέας, για την απαίτηση των δαπανών, έχει δικαίωμα να αντιτάξει επίσχεση των κληρονομιαίων ενσωμάτων. Άρθρο 1871 Δαπάνες Ο καλόπιστος νομέας της κληρο- νομίας έχει δικαίωμα να απαιτή- σει κάθε δαπάνη που έγινε υπέρ της κληρονομίας ή υπέρ των κλη- ρονομιαίων αντικειμένων, εφόσον η δαπάνη αυτή δεν καλύπτεται κατά τον υπολογισμό του αδικαιο- λόγητου πλουτισμού σύμφωνα με το άρθρο 1869. Στις δαπάνες ανή- κει και οτιδήποτε κατέβαλε ο νο- μέας για να αποσβέσει βάρη ή χρέη της κληρονομίας. Ο νομέας, για την απαίτηση των δαπανών, έχει δικαίωμα να αντι- τάξει επίσχεση των κληρονο- μιαίων ενσωμάτων. Άρθρο 1876 Επίδοση της αγωγής Αν μετά την επίδοση της αγωγής τα κληρο- νομιαία χειροτέρεψαν ή καταστράφηκαν ή από άλλο λόγο δεν μπορούν να αποδοθούν, ο καλόπιστος νομέας της κληρονομίας ευθύ- νεται κατά τις διατάξεις που ρυθμίζουν την ευθύνη του νομέα πράγματος μετά την επί- δοση της διεκδικητικής αγωγής. Το ίδιο ισχύει και για τα μετά την επίδοση της αγωγής ωφελήματα που ο εναγόμενος εξήγαγε ή για την επαύξηση των κληρονο- μιαίων ενσωμάτων, καθώς επίσης και για τις απαιτήσεις του νομέα από δαπάνες που έγι- ναν μετά την επίδοση της αγωγής. Άρθρο 1872 Επίδοση της αγωγής Αν μετά την επίδοση της αγωγής τα κληρονομιαία χειροτέρευσαν ή καταστράφηκαν ή από άλλον λόγο δεν μπορούν να αποδοθούν, ο κα- λόπιστος νομέας της κληρονομίας ευθύνεται κατά τις διατάξεις που ρυθμίζουν την ευθύνη του νομέα πράγματος μετά την επίδοση της διεκδικητικής αγωγής. Το ίδιο ισχύει και για τα εξαχθέντα μετά την επίδοση της αγωγής ω- φελήματα, ή για την επαύξηση των κληρονομιαίων ενσωμάτων, καθώς επίσης και για τις απαιτή- σεις του νομέα από δαπάνες που 123 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3343Τεύχος A’ 81/22.05.2026 έγιναν μετά την επίδοση της αγω- γής. Άρθρο 1877 Κακόπιστος νομέας Αν ο νομέας της κληρονομίας ήταν κακόπι- στος όταν απέκτησε τη νομή ή αργότερα έ- μαθε ότι δεν είναι κληρονόμος, ευθύνεται από το χρόνο αυτό κατά τις διατάξεις του προηγουμένου άρθρου. Δεν αποκλείεται και περαιτέρω ευθύνη του από υπερημερία. Άρθρο 1873 Κακόπιστος νομέας Αν ο νομέας της κληρονομίας ήταν κακόπιστος όταν απέκτησε τη νομή ή αργότερα έμαθε ότι δεν εί- ναι κληρονόμος, ευθύνεται από τον χρόνο αυτό κατά το άρθρο 1872. Δεν αποκλείεται και περαιτέρω ευθύνη του από υπερημερία. Άρθρο 1878 Αν ο νομέας της κληρονομίας απέκτησε τη νομή κάποιου αντικειμένου της με κολάσιμη πράξη, ευθύνεται κατά τις διατάξεις για τις αδικοπραξίες. Άρθρο 1874 Ευθύνη νομέα της κληρονομίας σε περίπτωση απόκτησης με κο- λάσιμη πράξη Αν ο νομέας της κληρονομίας απέ- κτησε τη νομή κάποιου αντικειμέ- νου της με κολάσιμη πράξη, ευθύ- νεται κατά τις διατάξεις για τις α- δικοπραξίες. Άρθρο 1879 Χρησικτησία κατά κληρονόμου Εφόσον δεν έχει παραγραφεί η αγωγή περί κλήρου, ο νομέας της κληρονομίας δεν μπο- ρεί να επικαλεστεί κατά του κληρονόμου τη χρησικτησία πράγματος που το νέμεται σαν να ανήκει στην κληρονομία. Άρθρο 1875 Χρησικτησία κατά κληρονόμου Εφόσον δεν έχει παραγραφεί η α- γωγή περί κλήρου, ο νομέας της κληρονομίας δεν μπορεί να επικα- λεσθεί κατά του κληρονόμου τη χρησικτησία πράγματος που το νέ- μεται σαν να ανήκει στην κληρο- νομία. 124 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263344 Άρθρο 1880 Υποχρέωση παροχής πληροφοριών Ο νομέας της κληρονομίας έχει υποχρέωση να δώσει στον κληρονόμο πληροφορίες για την κατάσταση της κληρονομίας, καθώς και για την τύχη των αντικειμένων της. Την ίδια υποχρέωση έχει και: 1. όποιος, χωρίς να εί- ναι νομέας της κληρονομίας, παίρνει απ’ αυ- τήν ένα πράγμα στη νομή του πριν καταλά- βει τη νομή ο κληρονόμος 2. όποιος κατά το θάνατο του κληρονομουμένου βρισκόταν μ’ αυτό σε οικοιακή κοινωνία. Άρθρο 1876 Υποχρέωση παροχής πληροφο- ριών Ο νομέας της κληρονομίας έχει υ- ποχρέωση να παράσχει στον κλη- ρονόμο πληροφορίες για την κα- τάσταση της κληρονομίας, καθώς και για την τύχη των αντικειμένων της. Την ίδια υποχρέωση έχει και: 1. όποιος, χωρίς να είναι νομέας της κληρονομίας, παίρνει από αυ- τήν ένα πράγμα στη νομή του πριν καταλάβει τη νομή ο κληρονόμος· 2. όποιος κατά τον θάνατο του κληρονομουμένου βρισκόταν με αυτόν σε οικιακή κοινωνία. Άρθρο 1881 Έγερση ειδικής αγωγής Ο νομέας της κληρονομίας ευθύνεται κατά τις διατάξεις της αγωγής περί κλήρου και αν ακόμη ο κληρονόμος εγείρει εναντίον του τις αρμόζουσες ειδικές αγωγές για τα αντι- κείμενα της κληρονομίας. Άρθρο 1877 Άσκηση ειδικής αγωγής Ο νομέας της κληρονομίας ευθύ- νεται κατά τις διατάξεις της αγω- γής περί κλήρου, και αν ακόμη ο κληρονόμος ασκήσει εναντίον του τις αρμόζουσες ειδικές αγωγές για τα αντικείμενα της κληρονομίας. Άρθρο 1882 Εκείνος που αποκτά από το νομέα Έναντι του κληρονόμου ο νομέας της κληρο- νομίας θεωρείται επίσης και όποιος αποκτά με σύμβαση την κληρονομία από το νομέα της. Άρθρο 1878 Εκείνος που αποκτά από νομέα Έναντι του κληρονόμου νομέας της κληρονομίας θεωρείται και ό- ποιος αποκτά με σύμβαση την κληρονομία ως σύνολο από τον νομέα της Άρθρο 1883 Σε περίπτωση αφάντου Αν εμφανιστεί εκείνος που κηρύχθηκε άφα- ντος, μπορεί να απαιτήσει την απόδοση της περιουσίας του κατά τις διατάξεις της αγω- γής περί κλήρου. Άρθρο 1879 Σε περίπτωση αφάντου Αν εμφανισθεί ο άφαντος, μπορεί να απαιτήσει την απόδοση της πε- ριουσίας του κατά τις διατάξεις της αγωγής περί κλήρου. Ενόσω 125 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3345Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Όσο ζει ακόμη εκείνος που κηρύχθηκε άφα- ντος, η παραγραφή της απαίτησής του δεν λήγει πριν μάθει ότι κηρύχθηκε άφαντος και περάσει από τότε ένα έτος. Το ίδιο ισχύει και αν από πλάνη κάποιος κρί- θηκε ότι πέθανε, χωρίς να έχει κηρυχθεί ά- φαντος. ζει ακόμη ο άφαντος, η παρα- γραφή της απαίτησής του δεν λή- γει πριν πληροφορηθεί ότι κηρύ- χθηκε άφαντος και παρέλθει ένα (1) έτος από την πληροφόρηση. Το ίδιο ισχύει και αν από πλάνη κά- ποιος κρίθηκε ότι απεβίωσε, χωρίς να έχει κηρυχθεί άφαντος. Άρθρο 1884 Κοινωνία Αν οι κληρονόμοι είναι περισσότεροι, η κλη- ρονομία γίνεται κοινή κατά το λόγο της με- ρίδας του καθενός. Αν δεν ορίζει διαφορε- τικά ο νόμος, στην κοινωνία μεταξύ των συ- γκληρονόμων εφαρμόζονται οι γενικές δια- τάξεις για την κοινωνία. Άρθρο 1880 Κοινωνία Αν οι κληρονόμοι είναι περισσότε- ροι, η κληρονομία γίνεται κοινή κατά τον λόγο της μερίδας του κα- θενός. Αν δεν ορίζει διαφορετικά ο νόμος, στη σχέση μεταξύ των συ- γκληρονόμων εφαρμόζονται οι γε- νικές διατάξεις για την κοινωνία. Άρθρο 1885 Μερισμός απαιτήσεων και χρεών Οι απαιτήσεις και τα χρέη της κληρονομίας διαιρούνται αυτοδικαίως μεταξύ των συ- γκληρονόμων ανάλογα με τη μερίδα του κα- θενός. Άρθρο 1881 Μερισμός απαιτήσεων και χρεών Οι απαιτήσεις και τα χρέη της κλη- ρονομίας διαιρούνται αυτοδι- καίως μεταξύ των συγκληρονόμων ανάλογα με τη μερίδα του καθε- νός. Άρθρο 1886 Διάθεση μερίδας Κάθε συγκληρονόμος μπορεί να διαθέσει τη μερίδα του στην κληρονομία ή σε κάθε αντι- κείμενο της. Άρθρο 1882 Διάθεση μερίδας Κάθε συγκληρονόμος μπορεί να διαθέσει τη μερίδα του στην κλη- ρονομία ή σε κάθε αντικείμενό της. Άρθρο 1887 Διανομή Άρθρο 1883 Διανομή Κάθε συγκληρονόμος έχει δικαί- ωμα οποτεδήποτε να ζητήσει τη διανομή της κληρονομίας. Ο 126 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263346 Κάθε συγκληρονόμος έχει δικαίωμα οποτε- δήποτε να ζητήσει τη διανομή της κληρονο- μίας. Ο διαθέτης δεν μπορεί να απαγορεύ- σει τη διανομή για χρονικό διάστημα μακρό- τερο από δέκα χρόνια από το θάνατο του. διαθέτης δεν μπορεί να απαγο- ρεύσει τη διανομή. Κάθε συγκλη- ρονόμος δικαιούται να ζητήσει αυ- τούσια τη μερίδα του στα αντικεί- μενα της κληρονομίας. Σύμβαση μεταξύ συγκληρονόμων με την ο- ποία διανέμεται η κληρονομία, ο- λόκληρη ή εν μέρει, ισχύει και ως αποδοχή της κληρονομίας από τους συμβαλλομένους. Ο κληρονομούμενος μπορεί να ο- ρίσει με διαθήκη τον τρόπο της διανομής και ιδίως μπορεί να ανα- θέσει τον τρόπο της διανομής στην εύλογη κρίση τρίτου. Αν η αυτούσια διανομή ορισμένου κληρονομιαίου αντικειμένου είναι ανέφικτη ή ασύμφορη, το δικα- στήριο μπορεί κατά την εύλογη κρίση του, κατόπιν αίτησης κά- ποιου από τους συγκληρονόμους, να επιδικάσει τη μερίδα άλλου συ- γκληρονόμου σε αυτόν που τη ζη- τεί έναντι καταβολής χρηματικού ποσού ίσου προς την αγοραία αξία της μερίδας. Αν περισσότεροι ζη- τήσουν την επιδίκαση του ίδιου α- ντικειμένου, το δικαστήριο λαμβά- νει υπόψη, μεταξύ άλλων, την ικα- νότητα καθενός για την επωφελή αξιοποίηση του αντικειμένου. Η α- ξία των αντικειμένων της κληρονο- μίας, εφόσον είναι αναγκαίο, βρί- σκεται με εκτίμηση από το δικα- στήριο. Άρθρο 1888 Κάθε συγκληρονόμος μπορεί να ζητήσει αυ- τούσια τη μερίδα του στα κινητά και τα ακί- νητα της κληρονομίας. Έγγραφα που Άρθρο 1884 Έγγραφα που αφορούν στις προ- σωπικές σχέσεις 127 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3347Τεύχος A’ 81/22.05.2026 αφορούν τις προσωπικές σχέσεις του κληρο- νομουμένου ή της οικογένειας του ή ολό- κληρη την κληρονομία παραμένουν κοινά και παραδίδονται για φύλαξη σε ένα συ- γκληρονόμο που ορίζεται από το δικαστήριο της διανομής. Έγγραφα που αφορούν στις προ- σωπικές σχέσεις του κληρονομου- μένου ή της οικογένειάς του ή ο- λόκληρη την κληρονομία παραμέ- νουν κοινά και παραδίδονται για φύλαξη σε έναν συγκληρονόμο που ορίζεται από το δικαστήριο της διανομής. Άρθρο 1889 Ρύθμιση ως προς την οικογενειακή στέγη Αν υπάρχει στην κληρονομία που πρέπει να διανεμηθεί, ακίνητο που χρησίμευσε όσο ζούσε ο κληρονομούμενος ως ο κύριος τό- πος διαμονής του ίδιου και του συζύγου του που επιζεί, το δικαστήριο μπορεί, κατά τη διανομή της κληρονομίας, ύστερα από αί- τηση του τελευταίου, εκτιμώντας τις ειδικές περιστάσεις, να επιδικάσει την κυριότητα του ακινήτου αποκλειστικά σε αυτόν. Αν η αξία του ακινήτου κατά το θάνατο του κλη- ρονομουμένου είναι μεγαλύτερη από την α- ξία της κληρονομικής μερίδας του συζύγου που επιζεί, η επιδίκαση γίνεται αφού ο τε- λευταίος καταβάλει τη διαφορά. Η διάταξη αυτή εφαρμόζεται και σε περί- πτωση διανομής μόνο του ακινήτου που χρησίμευε ως οικογενειακή στέγη, αν αυτό περιήλθε σε περισσοτέρους, ανάμεσα στους οποίους είναι ο σύζυγος που επιζεί. Άρθρο 1885 Ρύθμιση ως προς την οικογε- νειακή στέγη Αν υπάρχει στη διανεμητέα κληρο- νομία ακίνητο, το οποίο χρησίμευε ενόσω ζούσε ο κληρονομούμενος ως ο κύριος τόπος διαμονής του ί- διου και του επιζώντος συζύγου, το δικαστήριο μπορεί κατά τη δια- νομή της κληρονομίας, ύστερα από αίτηση του τελευταίου, εκτι- μώντας τις ειδικές περιστάσεις, να επιδικάσει την κυριότητα του ακι- νήτου αποκλειστικά σε αυτόν. Αν η αξία του ακινήτου κατά τον θά- νατο του κληρονομουμένου είναι μεγαλύτερη από την αξία της κλη- ρονομικής μερίδας του επιζώντος συζύγου, η επιδίκαση γίνεται α- φού ο τελευταίος καταβάλλει τη διαφορά. Η διάταξη αυτή εφαρμό- ζεται και σε περίπτωση διανομής μόνο του ακινήτου που χρησίμευε ως οικογενειακή στέγη, αν αυτό περιήλθε σε περισσοτέρους, ανά- μεσα στους οποίους είναι ο επιζών σύζυγος. Αν ο κληρονομούμενος δεν είχε σύζυγο και το διανεμητέο ακίνητο χρησίμευε ενόσω ζούσε ως ο τό- πος της κύριας διαμονής του ιδίου 128 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263348 και άλλου προσώπου που καλείται στην κληρονομία, το δικαστήριο μπορεί, κατ’ ανάλογη εφαρμογή της παρ. 1, να επιδικάσει την κυ- ριότητα του ακινήτου αποκλει- στικά στο πρόσωπο αυτό. Άρθρο 1890 Τρόπος διαμονής με διαθήκη Ο κληρονομούμενος μπορεί να ορίσει με διαθήκη τον τρόπο της διαμονής. Ιδίως μπο- ρεί να αναθέσει τον τρόπο της διανομής στην εύλογη κρίση τρίτου. Άρθρο 1891 Νέμηση ανιόντος Ο ανιών μπορεί όσο ζει να διανείμει την πε- ριουσία του μεταξύ των κατιόντων του (νέ- μηση). Η διανομή γίνεται με σύμβαση και περιλαμβάνει μόνο την περιουσία που υ- πάρχει. Ο ανιών όμως δεν δεσμεύεται από τη διανομή αυτή για τις διατάξεις της διαθή- κης του. Άρθρο 1892 Στοιχεία περιουσίας που δεν έχουν περι- ληφθεί στη νέμηση διανέμονται όπως ορίζει ο νόμος. Άρθρο 1893 Η νέμηση στην οποία έχει παραλειφθεί με- ριδούχος κατιών είναι άκυρη ως προς αυτόν κατά το ποσοστό της νόμιμης μοίρας. Άρθρο 1894 Εφόσον με τη νέμηση έχει προσβληθεί η νό- μιμη μοίρα κατιόντος, εφαρμόζεται η διά- ταξη του άρθρου 1827. 129 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3349Τεύχος A’ 81/22.05.2026 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΝΔΕΚΑΤΟ ΣΥΝΕΙΣΦΟΡΑ Άρθρο 1895 Τι συνεισφέρεται Οι κατιόντες, όταν κληρονομούν εξ αδιαθέ- του, έχουν την υποχρέωση να συνεισφέ- ρουν ο ένας στον άλλον οτιδήποτε τους δώ- ρισε ή οπωσδήποτε τους παραχώρησε χωρίς αντάλλαγμα ο κληρονομούμενος, όσο ζούσε καθώς και ότι δαπάνησε για την επαγγελμα- τική μόρφωση τους, εφόσον αυτό υπερέ- βαινε ότι θα ήταν σύμφωνο με την οικονο- μική κατάσταση του κληρονομουμένου. Δεν υπάρχει υποχρέωση συνεισφοράς, αν ο κλη- ρονομούμενος, το όρισε, όταν έδωσε την παροχή ή έκανε τη δαπάνη. Άρθρο 1886 Προϋποθέσεις συνεισφοράς Οι κατιόντες, όταν κληρονομούν εξ αδιαθέτου, έχουν την υποχρέ- ωση να συνεισφέρουν ο ένας στον άλλο ο,τιδήποτε τους προσπόρισε με δωρεά ή γονική παροχή ή ο- πωσδήποτε τους παραχώρησε χω- ρίς αντάλλαγμα ο κληρονομούμε- νος, όσο ζούσε, καθώς και ό,τι δα- πάνησε για την επαγγελματική μόρφωσή τους, εφόσον αυτό υπε- ρέβαινε το μέτρο που θα ανταπο- κρινόταν στην οικονομική κατά- σταση του κληρονομουμένου. Η υ- ποχρέωση συνεισφοράς αποκλεί- εται, αν ο κληρονομούμενος το ό- ρισε με διαθήκη όταν προέβη στην παροχή ή έκανε τη δαπάνη ή μετα- γενέστερα. Κάθε κατιών δικαιούται να ζητήσει από τους λοιπούς πληροφορίες σχετικά με τις παροχές ή τις δαπά- νες που έγιναν προς αυτούς, ως προς τις οποίες υπάρχει υποχρέ- ωση συνεισφοράς. Άρθρο 1896 Συνεισφορά στη θέση άλλου Αν ο κατιών που ως κληρονόμος θα είχε υ- ποχρέωση συνεισφοράς έχει εκπέσει πριν από το θάνατο ή μετά το θάνατο του κληρο- νομουμένου, ο κατιών που παίρνει τη θέση του έχει υποχρέωση να συνεισφέρει τις πα- ροχές που έγιναν σε εκείνον που έχει εκπέ- σει. Αν ο κληρονομούμενος, όρισε υποκατά- στατο για τον κατιόντα που έχει εκπέσει, σε περίπτωση αμφιβολίας ο υποκατάστατος Άρθρο 1887 Συνεισφορά στη θέση άλλου Ο κατιών που παίρνει τη θέση κα- τιόντος που εξέπεσε πριν ή μετά τον θάνατο του κληρονομουμένου και ο οποίος ως κληρονόμος θα είχε υποχρέωση συνεισφοράς, έ- χει υποχρέωση να συνεισφέρει τις παροχές που έγιναν στον εκπεσό- ντα. Αν ο κληρονομούμενος όρισε υπο- κατάστατο για τον κατιόντα που έ- χει εκπέσει, σε περίπτωση 130 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263350 έχει υποχρέωση να συνεισφέρει τις παροχές που έγιναν σ' εκείνον που έχει εκπέσει. αμφιβολίας ο υποκατάστατος έχει υποχρέωση να συνεισφέρει τις παροχές που έγιναν στον εκπεσό- ντα. Άρθρο 1897 Συνεισφορά σε περίπτωση διαδοχής από διαθήκη Αν ο κληρονομούμενος εγκατέστησε κληρο- νόμους τους κατιόντες του με την ίδια ανα- λογία μερίδων που θα κληρονομούσαν και χωρίς διαθήκη, σε περίπτωση αμφιβολίας υ- πάρχει υποχρέωση συνεισφοράς, στην έ- κταση που θα υπήρχε και στην εξ αδιαθέτου διαδοχή. Άρθρο 1888 Συνεισφορά σε περίπτωση δια- δοχής από διάταξη τελευταίας βούλησης Αν ο κληρονομούμενος εγκατέ- στησε κληρονόμους τους κατιό- ντες του με την ίδια αναλογία με- ρίδων που θα κληρονομούσαν και χωρίς διάταξη τελευταίας βούλη- σης, σε περίπτωση αμφιβολίας υ- πάρχει υποχρέωση συνεισφοράς στην έκταση που θα υπήρχε και στην εξ αδιαθέτου διαδοχή. Άρθρο 1898 Παροχή σε απώτερο κατιόντα Παροχή που έκανε ο κληρονομούμενος σε απώτερο κατιόντα πριν εκπέσει ο εγγύτερος κατιών που τον αποκλείει, ή σε κατιόντα που υπεισέρχεται ως υποκατάστατος άλλου κα- τιόντος δεν συνεισφέρεται, εκτός αν ο κλη- ρονομούμενος κατά την παροχή διέταξε τη συνεισφορά. Το ίδιο ισχύει και για όποιον έλαβε παροχή από τον κληρονομούμενο πριν αποκτήσει τη νομική θέση κατιόντος. Άρθρο 1889 Παροχή σε απώτερο κατιόντα Παροχή που έκανε ο κληρονομού- μενος σε απώτερο κατιόντα πριν εκπέσει ο εγγύτερoς κατιών που τον αποκλείει, ή σε κατιόντα που υπεισέρχεται ως υποκατάστατος άλλου κατιόντος δεν συνεισφέρε- ται, εκτός αν ο κληρονομούμενος κατά τον χρόνο της παροχής διέ- ταξε τη συνεισφορά. Το ίδιο ισχύει και για όποιον έλαβε παροχή από τον κληρονομούμενο πριν αποκτήσει τη νομική θέση κα- τιόντος. Άρθρο 1899 Πως γίνεται η συνεισφορά Η συνεισφορά γίνεται με τον υπολογισμό της αξίας της παροχής, για την οποία υπάρ- χει υποχρέωση συνεισφοράς, στην Άρθρο 1890 Πώς γίνεται η συνεισφορά Η συνεισφορά γίνεται με τον υπο- λογισμό της αξίας της παροχής, 131 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3351Τεύχος A’ 81/22.05.2026 κληρονομία που πρέπει να διανεμηθεί με- ταξύ των κατιόντων και με την αφαίρεση κα- τόπιν της αξίας της από τη μερίδα εκείνου που έχει υποχρέωση συνεισφοράς. Για τον προσδιορισμό της αξίας της παροχής λαμβάνεται υπόψη ο χρόνος που έγινε η πα- ροχή. για την οποία υπάρχει υποχρέωση συνεισφοράς, στην αξία της κλη- ρονομίας που πρέπει να διανεμη- θεί μεταξύ των κατιόντων και την αφαίρεση κατόπιν της αξίας της από τη μερίδα εκείνου που έχει υ- ποχρέωση συνεισφοράς. Για τον προσδιορισμό της αξίας της παροχής λαμβάνεται υπόψη ο χρόνος που έγινε η παροχή. Με τη συνεισφορά δεν μεταβάλ- λονται οι μερίδες των κατιόντων. O υπόχρεος οφείλει να καταβάλει σε χρήμα στους λοιπούς, κατά την αναλογία των μερίδων τους, την α- ξία της παροχής που έλαβε κατά το μέτρο που υπερβαίνει την αξία της κληρονομικής του μερίδας με συ- νυπολογισμό και της συνεισφο- ράς. Το δικαστήριο μπορεί, αν το επιβάλλουν οι περιστάσεις, να διατάξει αντί χρηματικού ποσού την αυτούσια απόδοση περιου- σιακού στοιχείου της κληρονομίας ίσης αξίας. Η αξίωση συνεισφοράς παραγράφεται τρία έτη από τον θάνατο του κληρονομουμένου. Άρθρο 1900 Μεγαλύτερη αξία της παροχής που συνει- σφέρεται Αν η αξία της παροχής που πρέπει να συνει- σφέρει ο κατιών είναι μεγαλύτερη από τη μερίδα που του ανήκει, δεν έχει υποχρέωση για το επιπλέον. Σε τέτοια περίπτωση η κλη- ρονομία διανέμεται μεταξύ των λοιπών κλη- ρονόμων χωρίς να υπολογίζεται η παροχή που έπρεπε να συνεισφέρει ο κατιών. Άρθρο 1891 Μεγαλύτερη αξία της παροχής που συνεισφέρεται Αν η αξία της παροχής που πρέπει να συνεισφέρει ο κατιών είναι με- γαλύτερη από τη μερίδα που του ανήκει, δεν έχει υποχρέωση για το επιπλέον. Σε αυτή την περίπτωση ο κατιών που έλαβε την παροχή υ- ποχρεούται να μεταβιβάσει τη με- ρίδα του στους λοιπούς κατιόντες, 132 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263352 κατά την αναλογία των μερίδων τους. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΩΔΕΚΑΤΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΟΣ ΜΕ ΑΠΟΓΡΑΦΗ Άρθρο 1901 Ευθύνη απλού κληρονόμου Ο κληρονόμος ευθύνεται και με τη δική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονο- μίας. Οι κληροδοσίες και οι τρόποι εκπλη- ρώνονται μετά τις λοιπές υποχρεώσεις. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΙΚΑΝΟΠΟΙΗΣΗ ΤΩΝ ΔΑΝΕΙΣΤΩΝ ΤΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ Άρθρο 1892 Ευθύνη κληρονόμου Ο κληρονόμος δεν ευθύνεται με την ατομική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας, ε- κτός αν δηλώσει στον γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομίας ότι θα τη διαχειρίζεται και θα τη διαθέτει ελεύθερα, ή αν συντρέχει κάποια από τις περιπτώσεις του άρθρου 1895. Άρθρο 1902 Αποδοχή με το ευεργέτημα της απογραφής Όσο ο κληρονόμος έχει δικαίωμα να απο- ποιηθεί την κληρονομία, μπορεί να δηλώσει ότι την αποδέχεται με το ευεργέτημα της α- πογραφής. Η δήλωση γίνεται στον γραμμα- τέα του δικαστηρίου της κληρονομίας. Η δήλωση αποδοχής θεωρείται ότι έγινε με το ευεργέτημα της απογραφής, αν ο κληρο- νόμος είναι πρόσωπο για το οποίο η απο- δοχή της κληρονομίας γίνεται κατά το νόμο με το ευεργέτημα της απογραφής. Άρθρο 1903 Προθεσμία απογραφής Ο κληρονόμος με απογραφή οφείλει να τε- λειώσει την απογραφή της κληρονομικής περιουσίας μέσα σε τέσσερις μήνες αφότου γίνει η δήλωση του προηγούμενου άρθρου. 133 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3353Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Άρθρο 1904 Ευθύνη κληρονόμου με απογραφή Ο κληρονόμος με απογραφή ευθύνεται για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας έως το ε- νεργητικό της. Καμία σύγχυση δεν επέρχεται ως προς τα δι- καιώματα και τις υποχρεώσεις του έναντι της κληρονομίας. Άρθρο 1905 Η κληρονομία χωριστή ομάδα Αφότου γίνει η δήλωση της αποδοχής της κληρονομίας με το ευεργέτημα της απογρα- φής, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις της κληρονομίας αποχωρίζονται αυτοδικαίως από την περιουσία του κληρονόμου και α- ποτελούν χωριστή ομάδα. Άρθρο 1906 Εγγραφή υποθήκης Αν έγινε αποδοχή της κληρονομίας με το ευ- εργέτημα της απογραφής, κάθε εγγραφή υ- ποθήκης ή προσημείωσης που έγινε πάνω στα κληρονομιαία με οποιοδήποτε τίτλο μετά το θάνατο του κληρονομουμένου, δεν παρέχει κανένα προνόμιο έναντι των δανει- στών της κληρονομίας. Άρθρο 1907 Διοίκηση κληρονομίας Ο κληρονόμος με απογραφή διοικεί την ο- μάδα της κληρονομίας, ευθύνεται για κάθε αμέλεια και υπόκειται σε λογοδοσία. Άρθρο 1908 Εκποίηση ακινήτων και τίτλων Ο κληρονόμος με απογραφή δεν μπορεί να εκποιήσει χωρίς άδεια του δικαστηρίου ακί- νητα της κληρονομίας ή δημόσια χρεό- γραφα ή μετοχές ή ομολογίες ανώνυμων 134 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263354 εταιριών. Τα ακίνητα εκποιούνται με πλει- στηριασμό, εκτός αν το δικαστήριο διατάξει διαφορετικά. Άρθρο 1909 Παραχώρηση περιουσίας Ο κληρονόμος με απογραφή έχει δικαίωμα να παραχωρήσει την κληρονομική περιου- σία στους δανειστές της κληρονομίας και τους κληροδόχους σύμφωνα με τις διατά- ξεις της πολιτικής δικονομίας. Με την παρα- χώρηση αυτή απαλλάσσεται από κάθε υπο- χρέωση προς αυτούς. Άρθρο 1910 Αγωγές του κληρονόμου κατά της κληρο- νομίας Οι αγωγές του κληρονόμου με απογραφή κατά της κληρονομίας απευθύνονται κατά των λοιπών κληρονόμων και αν δεν υπάρ- χουν άλλοι, διορίζεται ειδικός κηδεμόνας για τη διεξαγωγή της δίκης, κατά τις διατά- ξεις για τον κηδεμόνα σχολάζουσας κληρο- νομίας. Άρθρο 1911 Έκπτωση από το ευεργέτημα Ο κληρονόμος χάνει το ευεργέτημα της απο- γραφής: 1. αν δεν συνέταξε εμπρόθεσμα α- πογραφή, 2. αν δολίως έκανε ανακριβή απο- γραφή, 3. σε περίπτωση δόλου σχετικά με τη διαχείριση της κληρονομικής ομάδας, 4. αν εκποίησε ακίνητα ή δημόσια χρεόγραφα ή μετοχές ή ομολογίες ανώνυμων εταιριών, χωρίς άδεια του δικαστηρίου. Άρθρο 1912 Σε περίπτωση προσώπων ανίκανων ή με πε- ριορισμένη ικανότητα για δικαιοπραξία, για τα οποία η αποδοχή της κληρονομίας γίνε- ται κατά τον νόμο με το ευεργέτημα της 135 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3355Τεύχος A’ 81/22.05.2026 απογραφής, έκπτωση από το ευεργέτημα ε- πειδή δεν συντάχθηκε απογραφή επέρχεται αν μέσα σε έναν χρόνο, αφότου τα πρόσωπα έγιναν απεριορίστως ικανά, δεν έκαναν την απογραφή. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΡΙΤΟ ΔΙΚΑΣΤΙΚΗ ΕΚΚΑΘΑΡΙΣΗ ΤΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟ- ΜΙΑΣ Άρθρο 1913 Πότε διατάζεται Το δικαστήριο της κληρονομίας μπορεί, ύ- στερα από αίτηση οποιουδήποτε δανειστή της, να διατάξει την εκκαθάριση της κληρο- νομίας. Η εκκαθάριση διατάζεται και αν ακόμη η κληρονομία σχολάζει ή ο κληρονόμος τη δέ- χτηκε με το ευεργέτημα της απογραφής. Το δικαστήριο μπορεί να απορρίψει την αί- τηση, αν ο κληρονόμος παρέχει ασφάλεια υ- πέρ του δανειστή που τη ζήτησε. Άρθρο 1893 Δικαστική εκκαθάριση κληρονο- μίας Το δικαστήριο της κληρονομίας μπορεί οποτεδήποτε, ύστερα από αίτηση οποιουδήποτε έχει έννομο συμφέρον, να διατάξει την εκκα- θάριση της κληρονομίας. Η εκκαθάριση διατάσσεται και αν ακόμα η κληρονομία σχολάζει. Άρθρο 1914 Η κληρονομία χωριστή ομάδα Από τη δημοσίευση της απόφασης που δια- τάζει την εκκαθάριση, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις της κληρονομίας, αποχωρίζο- νται αυτοδικαίως από την περιουσία του κληρονόμου και αποτελούν χωριστή ομάδα που διοικείται από τον εκκαθαριστή - κάθε εγγραφή υποθήκης ή προσημείωσης, που έ- γινε στα κληρονομιαία με οποιοδήποτε τίτλο μετά τον θάνατο του κληρονομουμέ- νου, δεν παρέχει κανένα προνόμιο έναντι των δανειστών της κληρονομίας. Άρθρο 1894 Η κληρονομία ως χωριστή ομάδα Από τη δημοσίευση της απόφασης που διατάσσει την εκκαθάριση, τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις της κληρονομίας αποχωρίζονται αυτοδικαίως από την περιουσία του κληρονόμου και αποτελούν χωριστή ομάδα που διοικείται από τον εκκαθαριστή. Απαγορεύεται μετά τον θάνατο του κληρονομουμένου η εγγραφή υποθήκης με οποιονδήποτε τίτλο καθώς και η εγγραφή προσημείω- σης υποθήκης στα κληρονομιαία 136 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263356 ακίνητα υπέρ του κληρονόμου ή των δανειστών του. Άρθρο 1895 Επίταση της ευθύνης του κληρο- νόμου Πριν από την απόφαση που δια- τάσσει την εκκαθάριση της κληρο- νομίας, ο κληρονόμος δεν έχει δι- καίωμα να διαθέτει αντικείμενα της κληρονομίας χωρίς άδεια του δικαστηρίου, η οποία παρέχεται για σπουδαίο λόγο που αφορά τη ζωή ή την υγεία του κληρονόμου ή του συζύγου, των γονέων ή των τέ- κνων του, εκτός αν είχε υποβάλει τη δήλωση της παρ. 1 του άρθρου 1892. Έχει όμως δικαίωμα να απο- κομίζει τα ωφελήματα της κληρο- νομίας. Επίσης, έχει δικαίωμα να διαθέτει κεφάλαιο της κληρονο- μίας προς τον σκοπό της ικανοποί- ησης των δανειστών της ή της συ- ντήρησης των αντικειμένων της. Ο κληρονόμος ευθύνεται και με την ατομική του περιουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας, αν διέθεσε αντικείμενα της κληρονο- μίας κατά παράβαση της παρ. 1. Κάθε διάθεση που έγινε από τον κληρονόμο κατά παράβαση της παρ. 1 είναι άκυρη υπέρ των δα- νειστών της κληρονομίας, εφόσον ματαιώνει την ικανοποίηση των α- παιτήσεών τους. 137 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3357Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Αν από υπαιτιότητα του κληρονό- μου μειώθηκε η αξία της κληρονο- μίας, οι αξιώσεις των δανειστών της μπορούν να ικανοποιηθούν και από την ατομική περιουσία του. Οι αξιώσεις των δανειστών του κληρονομουμένου και των νόμι- μων μεριδούχων ικανοποιούνται πριν από την εκπλήρωση των κλη- ροδοσιών, των τρόπων και των δωρεών αιτία θανάτου. Αν δεν τη- ρήθηκε η σειρά του προηγούμε- νου εδαφίου, ο κληρονόμος ευθύ- νεται και με την ατομική του πε- ριουσία για την ικανοποίηση των αξιώσεων των δανειστών του κλη- ρονομουμένου που παραλείφθη- καν. Άρθρο 1915 Διορισμός εκκαθαριστών Η απόφαση που διατάζει την εκκαθάριση διορίζει εκκαθαριστή της κληρονομίας. Εκ- καθαριστής μπορεί να διοριστεί και ο κλη- ρονόμος ή ένας από τους κληρονόμους, αν έχει πλήρη ικανότητα για δικαιοπραξία. Άρθρο 1896 Διορισμός εκκαθαριστή Η απόφαση που διατάσσει την εκ- καθάριση διορίζει ως εκκαθαριστή της κληρονομίας δικηγόρο, ο ο- ποίος περιλαμβάνεται σε ειδικό κατάλογο που τηρείται στο δικα- στήριο της κληρονομίας. Ως εκκα- θαριστής δεν μπορεί να διορισθεί ο κληρονόμος ή ο δανειστής του κληρονομουμένου, ο σύζυγός του και κάθε συγγενής του εξ αίματος σε ευθεία ή πλάγια γραμμή μέχρι τον τέταρτο βαθμό. Η απόφαση για τον διορισμό του εκκαθαριστή καταχωρίζεται σε ει- δικό δημόσιο βιβλίο που τηρείται στη γραμματεία του δικαστηρίου 138 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263358 και επιδίδεται στον εκκαθαριστή με επιμέλεια της γραμματείας. Ο εκκαθαριστής οφείλει, εντός δέκα (10) ημερών από την επί- δοση της απόφασης, να αποδε- χθεί τον διορισμό του με δήλωση στη γραμματεία του δικαστηρίου. Αν παρέλθει η προθεσμία, θεωρεί- ται ότι έχει αποποιηθεί. Μετά την αποδοχή του διορισμού του, ο εκ- καθαριστής παραλαμβάνει από τον κληρονόμο τα αντικείμενα της κληρονομίας και τα καταγράφει. Ο εκκαθαριστής μπορεί, οποτεδή- ποτε μετά την ανάληψη τον καθη- κόντων του, να ζητήσει από το δι- καστήριο την αντικατάστασή του για σπουδαίο λόγο. Το ίδιο δικαί- ωμα έχουν και τα πρόσωπα που δικαιούνται να ζητήσουν τη δικα- στική εκκαθάριση της κληρονο- μίας. Άρθρο 1916 Πρόσκληση κληρονομικών δανειστών Ο εκκαθαριστής μέσα σε ένα μήνα από την κοινοποίηση σε αυτόν της απόφασης δημο- σιεύει στον τύπο περίληψη της με πρό- σκληση των δανειστών της κληρονομίας να αναγγείλουν τις απαιτήσεις τους και τα δι- καιολογητικά τους στοιχεία. Η απόφαση που διατάζει την εκκαθάριση καθορίζει τα σχετικά με τη δημοσίευση. Σε κάθε περίπτωση η περίληψη με την πρό- σκληση των δανειστών δημοσιεύεται σε ε- φημερίδα της τελευταίας κατοικίας ή διαμο- νής του κληρονομουμένου. Άρθρο 1897 Πρόσκληση κληρονομικών δα- νειστών Ο εκκαθαριστής, μέσα σε ένα (1) μήνα από την αποδοχή του διορι- σμού του, δημοσιεύει στον τύπο περίληψη της απόφασης και τη δήλωση αποδοχής του διορισμού του με πρόσκληση των δανειστών της κληρονομίας να αναγγείλουν τις απαιτήσεις τους και να υπο- βάλλουν τα δικαιολογητικά τους στοιχεία. Η απόφαση που διατάσσει την εκ- καθάριση καθορίζει τα σχετικά με τη δημοσίευση. Σε κάθε 139 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3359Τεύχος A’ 81/22.05.2026 περίπτωση, η περίληψη με την πρόσκληση των δανειστών δημο- σιεύεται σε μία εφημερίδα της πρωτεύουσας και στο δελτίο δικα- στικών δημοσιεύσεων. Εντός της προθεσμίας της παρ. 1 ο εκκαθαριστής γνωστοποιεί με κάθε πρόσφορο μέσο την περί- ληψη της απόφασης και τη δή- λωση αποδοχής του σε κάθε δα- νειστή που έχει εγγράψει υπο- θήκη ή προσημείωση υποθήκης ή έχει επιβάλει κατάσχεση σε ακί- νητο της κληρονομίας ή έχει απο- κτήσει ενέχυρο που είναι γραμ- μένο σε δημόσιο βιβλίο. Άρθρο 1917 Αναγγελία δανειστών Μέσα σε τέσσερις μήνες από την τελευταία δημοσίευση που γίνεται σύμφωνα με το προηγούμενο άρθρο, όποιος θεωρεί τον ε- αυτό του δανειστή της κληρονομίας οφείλει να αναγγείλει στον εκκαθαριστή την απαί- τηση του με τα δικαιολογητικά στοιχεία. Με βάση τις απαιτήσεις που αναγγέλθηκαν ο εκκαθαριστής έχει υποχρέωση, μέσα σε τρεις μήνες από την παρέλευση της προθε- σμίας για αναγγελία, να τελειώσει την απο- γραφή της κληρονομίας. Το δικαστήριο της κληρονομίας μπορεί να παρατείνει αυτή την προθεσμία για σπουδαίους λόγους. Άρθρο 1898 Αναγγελία δανειστών και απο- γραφή Μέσα σε έξι (6) μήνες από την τε- λευταία δημοσίευση, που γίνεται σύμφωνα με το άρθρο 1897, ό- ποιος θεωρεί ότι διατηρεί απαί- τηση κατά της κληρονομίας οφεί- λει να την αναγγείλει στον εκκαθα- ριστή και να υποβάλει τα δικαιο- λογητικά στοιχεία. Η αναγγελία περιλαμβάνει την περιγραφή της απαίτησης και υπογράφεται από δικηγόρο, ο οποίος θεωρείται α- ντίκλητος του δανειστή. Ο εκκαθαριστής, αφού επαληθεύ- σει τις απαιτήσεις των δανειστών που αναγγέλθηκαν, έχει υποχρέ- ωση, μέσα σε τέσσερις (4) μήνες από την παρέλευση της προθε- σμίας για αναγγελία, να ολοκλη- ρώσει την απογραφή της 140 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263360 κληρονομίας και να συντάξει έκ- θεση. Το δικαστήριο της κληρονο- μίας μπορεί να παρατείνει αυτή την προθεσμία για σπουδαίο λόγο. Ο εκκαθαριστής έχει υποχρέωση να καταθέσει την έκθεση απογρα- φής στο δικαστήριο της κληρονο- μίας και να τη γνωστοποιήσει στον κληρονόμο, τους δανειστές του, ε- φόσον ζήτησαν την εκκαθάριση, και τους δανειστές της κληρονο- μίας που αναγγέλθηκαν. Καθένας που έχει έννομο συμφέρον μπορεί να ασκήσει αντιρρήσεις κατά της έκθεσης απογραφής μέσα σε δέκα (10) εργάσιμες ημέρες από τη γνωστοποίηση σε αυτόν της έκθε- σης απογραφής. Άρθρο 1918 Έργο του εκκαθαριστή Ο εκκαθαριστής διοικεί την ομάδα της κλη- ρονομίας, ευθύνεται για κάθε αμέλεια και έ- χει την υποχρέωση να λογοδοτήσει. Έως το τέλος της απογραφής επαληθεύει τις υποχρεώσεις της κληρονομίας, εισπράττει τις απαιτήσεις και εκποιεί τα κινητά και ακί- νητα της. Κάθε χρηματικό ποσόν που εισπράττεται κατατίθεται εντόκως σε ασφαλή τράπεζα. Σε περίπτωση εκποίησης ακινήτων ή δημό- σιων χρεογράφων ή μετοχών ή ομολογιών ανώνυμων εταιριών εφαρμόζεται η διάταξη του άρθρου 1908. Άρθρο 1899 Έργο του εκκαθαριστή Ο εκκαθαριστής διοικεί την ομάδα της κληρονομίας και εισπράττει τις απαιτήσεις του κληρονομουμέ- νου. Εφόσον είναι αναγκαίο για την ι- κανοποίηση των δανειστών της κληρονομίας, ο εκκαθαριστής εκ- ποιεί ορισμένα ή όλα τα αντικεί- μενα της κληρονομίας. Για την εκ- ποίηση ακινήτων ή επιχείρησης ή δημόσιων χρεογράφων ή μετοχών ή ομολογιών ανώνυμων εταιρειών απαιτείται άδεια του δικαστηρίου της κληρονομίας. Τα ακίνητα εκ- ποιούνται με πλειστηριασμό, ε- κτός αν το δικαστήριο διατάξει διαφορετικά. Ακίνητο που λει- τουργεί ως οικογενειακή στέγη 141 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3361Τεύχος A’ 81/22.05.2026 καθώς και η επιχείρηση που περι- λαμβάνεται στην κληρονομία εκ- ποιούνται ύστερα από την εκποί- ηση των λοιπών αντικειμένων της κληρονομίας, εκτός αν πιθανολο- γείται κατά τη συνήθη πορεία των πραγμάτων ή τις ειδικές περιστά- σεις ότι η αξία αυτών δεν επαρκεί για την ικανοποίηση των δανει- στών της κληρονομίας. Κάθε χρηματικό ποσό που ει- σπράττεται κατατίθεται εντόκως σε ασφαλή τράπεζα. Ο εκκαθαριστής ευθύνεται για κάθε αμέλεια. Άρθρο 1919 Αμοιβή του Ο εκκαθαριστής έχει δικαίωμα να λάβει α- νάλογη αμοιβή που ορίζεται από το δικα- στήριο της κληρονομίας. Το δικαστήριο α- κούει προηγουμένως τον κληρονόμο, αν αυτό δεν είναι αδύνατο ή ιδιαίτερα δύ- σκολο. Άρθρο 1900 Αμοιβή εκκαθαριστή Ο εκκαθαριστής έχει δικαίωμα να λάβει από την κληρονομία ανά- λογη αμοιβή, η οποία ορίζεται από το δικαστήριο της κληρονομίας. Κάθε δαπάνη, η οποία είναι ανα- γκαία για την επιχείρηση συγκε- κριμένης πράξης εκκαθάρισης, προκαταβάλλεται στον εκκαθαρι- στή από αυτόν που ζήτησε την εκ- καθάριση. Αν η κληρονομία δεν ε- παρκεί, οι κληρονόμοι ευθύνονται και με την ατομική τους περιουσία για την καταβολή της αμοιβής και των δαπανών στον εκκαθαριστή. Το δικαστήριο ακούει προηγουμέ- νως τους κληρονόμους, αν αυτό δεν είναι αδύνατο ή ιδιαίτερα δύ- σκολο. 142 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263362 Άρθρο 1901 Επάρκεια του προϊόντος εκκαθά- ρισης Ο εκκαθαριστής διανέμει το προϊόν της εκκαθάρισης, αν αυτό επαρκεί για την ικανοποίηση των απαιτήσεων των δανειστών που αναγγέλθηκαν, αφού προηγουμέ- νως αφαιρέσει τα έξοδα της εκκα- θάρισης, περιλαμβανομένης της αμοιβής του. 143 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3363Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Άρθρο 1920 Ανεπάρκεια κληρονομίας Αν από την απογραφή προκύπτει ότι το ε- νεργητικό της κληρονομίας δεν είναι αρκετό για την εξόφληση των υποχρεώσεων της, ο εκκαθαριστής έχει υποχρέωση, πριν εξο- φλήσει οποιοδήποτε δανειστή, να ζητήσει από το δικαστήριο της κληρονομίας, να ρυθ- μίσει τη σύμμετρη πληρωμή όλων των δα- νειστών χωρίς να θίγονται τα προνόμια που αποκτήθηκαν κατά το νόμο ή οι υποθήκες που έχουν εγγραφεί και τα ενέχυρα που έ- χουν συσταθεί πριν από το θάνατο του κλη- ρονομουμένου. Οι δανειστές υπό αίρεση κατατάσσονται με την αίρεση αυτή. Άρθρο 1902 Ανεπάρκεια του προϊόντος εκκα- θάρισης Αν το προϊόν της εκκαθάρισης δεν επαρκεί για την ικανοποίηση των δανειστών που αναγγέλθηκαν, ο εκκαθαριστής έχει υποχρέωση, πριν εξοφλήσει οποιονδήποτε από αυτούς, να συντάξει πίνακα κατάταξης σύμφωνα με τον νόμο. Περισσότεροι δανειστές της ίδιας κατηγορίας κατατάσσονται σύμ- μετρα, χωρίς να θίγονται τα προ- νόμια που αποκτήθηκαν κατά τον νόμο ή οι υποθήκες που είχαν εγ- γραφεί και τα ενέχυρα που είχαν συσταθεί πριν από την απόφαση που διέταξε την εκκαθάριση της κληρονομίας. Απαιτήσεις υπό αί- ρεση ή αμφίβολες κατατάσσονται τυχαία. Ο εκκαθαριστής καταθέτει τον πί- νακα στη γραμματεία του δικαστη- ρίου της κληρονομίας και τον γνω- στοποιεί, μέσα σε πέντε (5) εργά- σιμες ημέρες από την κατάθεση, με κάθε πρόσφορο μέσο στον κλη- ρονόμο και τους δανειστές που α- ναγγέλθηκαν. Μέσα σε δέκα (10) εργάσιμες ημέρες από τη λήξη της προθεσμίας, κάθε δανειστής, ο ο- ποίος είχε αναγγείλει τις απαιτή- σεις του, μπορεί να ανακόψει τον πίνακα ενώπιον του ίδιου δικα- στηρίου. Αν δεν ασκήθηκε ανακοπή κατά του πίνακα κατάταξης, ο εκκαθα- ριστής διανέμει αμέσως το προϊόν της εκκαθάρισης. Σε αντίθετη πε- ρίπτωση, ο εκκαθαριστής δεν 144 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263364 μπορεί να ικανοποιήσει τους δα- νειστές των οποίων η κατάταξη προσβάλλεται με την ανακοπή. Άρθρο 1921 Δανειστές που δεν αναγγέλθηκαν Οι δανειστές της κληρονομίας που δεν α- ναγγέλθηκαν εμπρόθεσμα κατά το άρθρο 1917 ικανοποιούνται μόνο αν μετά την εξό- φληση όσων αναγγέλθηκαν απομείνει κλη- ρονομική περιουσία. Άρθρο 1903 Πέρας εκκαθάρισης Μέσα σε (1) μήνα από την πλη- ρωμή των δανειστών που αναγ- γέλθηκαν, ο εκκαθαριστής οφείλει να δηλώσει στο δικαστήριο της κληρονομίας το πέρας της εκκαθά- ρισης και, εφόσον έχει απομείνει κληρονομική περιουσία, την απο- δίδει στους κληρονόμους ανά- λογα με τις κληρονομικές τους με- ρίδες. Ο εκκαθαριστής έχει δικαί- ωμα επίσχεσης μέχρι την κατα- βολή της αμοιβής του και των δα- πανών. Μετά το πέρας της εκκαθάρισης ο κληρονόμος και κάθε δανειστής της κληρονομίας που είχε αναγ- γελθεί δικαιούται να ζητήσει από τον εκκαθαριστή λογοδοσία. Η α- ξίωση παραγράφεται μέσα σε έξι μήνες από το πέρας της εκκαθάρι- σης. Δανειστές που δεν αναγγέλθηκαν ικανοποιούνται, μετά το πέρας της εκκαθάρισης, μόνο στις περιπτώ- σεις που ο κληρονόμος ευθύνεται και με την ατομική του περιουσία. Άρθρο 1922 Εκκαθάριση και περιορισμός της ευθύνης Με την απόφαση που διατάζει την εκκαθά- ριση της κληρονομίας δεν περιορίζεται η ευ- θύνη του κληρονόμου για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας, εφόσον δεν είναι κληρο- νόμος με το ευεργέτημα της απογραφής. 145 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3365Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Αλλά αν έχει τέτοια ιδιότητα, από τη δημο- σίευση της απόφασης παύουν τα καθήκοντα του ως κληρονόμου με απογραφή. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΤΕΤΑΡΤΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΤΑΠΙΣΤΕΥΜΑ Άρθρο 1923 Έννοια Ο διαθέτης μπορεί να υποχρεώσει τον κλη- ρονόμο να παραδώσει έπειτα από ορισμένο γεγονός ή χρονικό σημείο την κληρονομία που απέκτησε ή ποσοστό της σε άλλον (κα- ταπιστευματοδόχο). Τέτοια υποχρέωση δεν μπορεί να επιβληθεί στον καταπιστευματοδόχο. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΠΕΜΠΤΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΚΟ ΚΑΤΑΠΙΣΤΕΥΜΑ Άρθρο 1904 Έννοια Ο διαθέτης μπορεί να υποχρεώσει τον κληρονόμο να παραδώσει έ- πειτα από ορισμένο γεγονός ή χρονικό σημείο την κληρονομία που απέκτησε ή ποσοστό της σε άλλον (καταπιστευματοδόχο). Τέτοια υποχρέωση δεν μπορεί να επιβληθεί στον καταπιστευματο- δόχο. Άρθρο 1924 Με την επιφύλαξη του άρθρου 1711 εδ. β΄, αν ο διαθέτης εγκατέστησε κληρονόμο πρό- σωπο που δεν είχε ακόμη συλληφθεί κατά το θάνατό του, ο εγκατάστατος θεωρείται καταπιστευματοδόχος. Το ίδιο ισχύει και αν εγκαταστάθηκε κληρο- νόμος νομικό πρόσωπο που δεν είχε ακόμη συσταθεί κατά το θάνατο του διαθέτη. Άρθρο 1905 Εγκατάσταση προσώπου που δεν είχε ακόμη συλληφθεί Με την επιφύλαξη του άρθρου 1711 εδάφιο β΄, αν ο διαθέτης ε- γκατέστησε κληρονόμο πρόσωπο που δεν είχε ακόμη συλληφθεί κατά τον θάνατό του, ο εγκατάστα- τος θεωρείται καταπιστευματοδό- χος. Το ίδιο ισχύει και αν εγκαταστά- θηκε κληρονόμος νομικό πρό- σωπο που δεν είχε ακόμη συστα- θεί κατά τον θάνατο του διαθέτη. Άρθρο 1925 Εγκατάσταση με αναβλητική αίρεση ή προθεσμία Αν ο διαθέτης εγκατέστησε κάποιον κληρο- νόμο, με αναβλητική αίρεση ή προθεσμία που δεν είχε πληρωθεί κατά το θάνατο του Άρθρο 1906 Εγκατάσταση με αναβλητική αί- ρεση ή προθεσμία Αν ο διαθέτης εγκατέστησε κά- ποιον κληρονόμο με αναβλητική αίρεση ή προθεσμία που δεν είχε 146 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263366 διαθέτη, ο εγκατάστατος θεωρείται καταπι- στευματοδόχος. Το ίδιο ισχύει και αν ο προσδιορισμός του ε- γκαταστάτου εξαρτάται από γεγονός που ε- πέρχεται μετά τον θάνατο του διαθέτη. πληρωθεί κατά τον θάνατο του διαθέτη, ο εγκατάστατος θεωρεί- ται καταπιστευματοδόχος. Το ίδιο ισχύει και αν ο προσδιορι- σμός του εγκαταστάτου εξαρτάται από γεγονός που επέρχεται μετά τον θάνατο του διαθέτη. Άρθρο 1926 Εγκατάσταση με διαλυτική αίρεση ή προ- θεσμία Αν ο διαθέτης εγκατέστησε κάποιον κληρο- νόμο με διαλυτική αίρεση ή προθεσμία, χω- ρίς να ορίσει τον καταπιστευματοδόχο, θεω- ρείται καταπιστευματοδόχος, το πρόσωπο που θα κληρονομούσε το διαθέτη εξ αδια- θέτου αν ο διαθέτης πέθαινε κατά την πλή- ρωση της αίρεσης ή προθεσμίας. Άρθρο 1907 Εγκατάσταση με διαλυτική αί- ρεση ή προθεσμία Αν ο διαθέτης εγκατέστησε κά- ποιον κληρονόμο με διαλυτική αί- ρεση ή προθεσμία, χωρίς να ορί- σει τον καταπιστευματοδόχο, θε- ωρείται καταπιστευματοδόχος το πρόσωπο που θα κληρονομούσε τον διαθέτη εξ αδιαθέτου, αν ο διαθέτης αποβίωνε κατά την πλή- ρωση της αίρεσης ή προθεσμίας. Άρθρο 1927 Απαγόρευση εκποίησης ή διάθεσης Αν ο διαθέτης απαγόρευσε στον κληρονόμο την εκποίηση της κληρονομίας ή τη διάθεση της με διάταξη τελευταίας βούλησης, σε πε- ρίπτωση αμφιβολίας οι εξ αδιαθέτου κληρο- νόμοι του κληρονόμου θεωρούνται καταπι- στευματοδόχοι. Άρθρο 1908 Απαγόρευση εκποίησης ή διάθε- σης Αν ο διαθέτης απαγόρευσε στον κληρονόμο την εκποίηση της κλη- ρονομίας ή τη διάθεσή της με διά- ταξη τελευταίας βούλησης, σε πε- ρίπτωση αμφιβολίας οι εξ αδιαθέ- του κληρονόμοι του κληρονόμου θεωρούνται καταπιστευματοδό- χοι. Άρθρο 1928 Αν ο διαθέτης απαγόρευσε στον κληρονόμο την εκποίηση της κληρονομίας ή τη διάθεση της με διάταξη τελευταίας βούλησης και συγχρόνως προσδιόρισε το πρόσωπο για χάρη του οποίου έταξε την απαγόρευση, σε περίπτωση αμφιβολίας το πρόσωπο που Άρθρο 1909 Ορισμός καταπιστευματοδόχου σε περίπτωση απαγόρευσης εκ- ποίησης της κληρονομίας Αν ο διαθέτης απαγόρευσε στον κληρονόμο την εκποίηση της κλη- ρονομίας ή τη διάθεσή της με 147 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3367Τεύχος A’ 81/22.05.2026 προσδιορίστηκε με αυτόν τον τρόπο θεω- ρείται καταπιστευματοδόχος. διάταξη τελευταίας βούλησης και συγχρόνως προσδιόρισε το πρό- σωπο για χάρη του οποίου έταξε την απαγόρευση, σε περίπτωση αμφιβολίας το πρόσωπο που προσδιορίσθηκε με αυτόν τον τρόπο θεωρείται καταπιστευματο- δόχος. Άρθρο 1929 Οικογενειακό καταπίστευμα Αν ο διαθέτης εγκατέστησε κληρονόμο και όρισε η κληρονομία ή ποσοστό της να δια- τηρηθεί στην οικογένεια του, με την επιφύ- λαξη της διάταξης του άρθρου 1923 παρ. 2 θεωρούνται σε περίπτωση αμφιβολίας κα- ταπειστευματοδόχοι μετά το θάνατο του ε- γκαταστάτου όλα τα πρόσωπα που θα κλη- ρονομούσαν εξ αδιαθέτου το διαθέτη, αν πέθαινε κατά το θάνατο του εγκαταστάτου. Για άλλους απώτερους συγγενείς του δια- θέτη δεν ισχύει το οικογενειακό καταπί- στευμα. Άρθρο 1910 Οικογενειακό Καταπίστευμα Αν ο διαθέτης εγκατέστησε κληρο- νόμο και όρισε η κληρονομία ή πο- σοστό της να διατηρηθεί στην οι- κογένειά του, με την επιφύλαξη της διάταξης της δεύτερης παρα- γράφου του άρθρου 1906 θεω- ρούνται σε περίπτωση αμφιβο- λίας καταπιστευματοδόχοι μετά τον θάνατο του εγκαταστάτου όλα τα πρόσωπα που θα κληρονομού- σαν εξ αδιαθέτου τον διαθέτη, αν αποβίωνε κατά τον θάνατο του ε- γκαταστάτου. Για άλλους απώτερους συγγενείς του διαθέτη δεν ισχύει το οικογε- νειακό καταπίστευμα. Άρθρο 1930 Αν ο διαθέτης εγκατέστησε κληρονόμο και όρισε η κληρονομία ή ποσοστό της να δια- τηρηθεί στην οικογένεια του κληρονόμου, με την επιφύλαξη της διάταξης του άρθρου 1923 παρ. 2 θεωρούνται σε περίπτωση αμ- φιβολίας καταπιστευματοδόχοι μετά το θά- νατο του εγκαταστάτου όλα τα πρόσωπα που θα κληρονομούσαν εξ αδιαθέτου τον κληρονόμο. Άρθρο 1911 Όρος διατήρησης της κληρονο- μίας στην οικογένεια του κληρο- νόμου Αν ο διαθέτης εγκατέστησε κληρο- νόμο και όρισε η κληρονομία ή πο- σοστό της να διατηρηθεί στην οι- κογένεια του κληρονόμου, με την επιφύλαξη της παρ. 2 του άρθρου 1904 θεωρούνται σε περίπτωση αμφιβολίας καταπιστευματοδόχοι μετά τον θάνατο του 148 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263368 Για άλλους απώτερους συγγενείς του κληρο- νόμου δεν ισχύει το οικογενειακό καταπί- στευμα. εγκαταστάτου όλα τα πρόσωπα που θα τον κληρονομούσαν εξ α- διαθέτου. Για άλλους απώτερους συγγενείς του κληρονόμου δεν ισχύει το οι- κογενειακό καταπίστευμα. Άρθρο 1931 Ειδική περίπτωση βεβαρημένου Στις περιπτώσεις των άρθρων 1924 και 1925, ωσότου γίνει η επαγωγή της κληρονο- μίας στον καταπιστευματοδόχο χωρεί ως προς την μερίδα του η εξ αδιαθέτου δια- δοχή. Άρθρο 1912 Ειδική περίπτωση βεβαρημένου Στις περιπτώσεις των άρθρων 1905 και 1919, ωσότου γίνει η ε- παγωγή της κληρονομίας στον κα- ταπιστευματοδόχο, χωρεί ως προς τη μερίδα του η εξ αδιαθέτου δια- δοχή. Άρθρο 1932 Σιωπηρή υποκατάσταση Όποιος εγκαταστάθηκε ως καταπιστευματο- δόχος, σε περίπτωση αμφιβολίας θεωρείται ότι έχει οριστεί και ως υποκατάστατος του κληρονόμου. Άρθρο 1913 Σιωπηρή υποκατάσταση Όποιος εγκαταστάθηκε ως καταπι- στευματοδόχος, σε περίπτωση αμ- φιβολίας θεωρείται ότι έχει ορι- σθεί και ως υποκατάστατος του κληρονόμου. Άρθρο 1933 Άτεκνος κατιών Αν ο διαθέτης εγκατέστησε καταπιστευμα- τοδόχο για την περίπτωση θανάτου του κα- τιόντος του, που κατά τη σύνταξη της διαθή- κης ήταν άτεκνος, ο καταπιστευματοδόχος θεωρείται ότι εγκαταστάθηκε για την περί- πτωση που ο κατιών θα πέθαινε άτεκνος. Άρθρο 1914 Άτεκνος κατιών Αν ο διαθέτης εγκατέστησε κατα- πιστευματοδόχο για την περί- πτωση θανάτου του κατιόντος του, ο οποίος κατά τη σύνταξη της διαθήκης ήταν άτεκνος, ο καταπι- στευματοδόχος θεωρείται ότι ε- γκαταστάθηκε για την περίπτωση που ο κατιών θα αποβίωνε άτε- κνος. 149 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3369Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Άρθρο 1934 Έκταση καταπιστεύματος Το δικαίωμα του καταπιστευματοδόχου σε περίπτωση αμφιβολίας εκτείνεται και στην μερίδα που απέκτησε ο κληρονόμος από την έκπτωση κάποιου συγκληρονόμου. Σε περί- πτωση αμφιβολίας δεν περιλαμβάνει και το εξαίρετο που καταλείφθηκε στον κληρο- νόμο. Άρθρο 1915 Έκταση καταπιστεύματος Το δικαίωμα του καταπιστευματο- δόχου σε περίπτωση αμφιβολίας εκτείνεται και στη μερίδα που α- πέκτησε ο κληρονόμος από την έκ- πτωση κάποιου συγκληρονόμου. Σε περίπτωση αμφιβολίας δεν πε- ριλαμβάνει και το εξαίρετο που καταλείφθηκε στον κληρονόμο. Άρθρο 1935 Χρόνος επαγωγής Η επαγωγή της κληρονομίας στον καταπι- στευματοδόχο επέρχεται μόλις πεθάνει ο κληρονόμος, αν ο διαθέτης δεν έταξε κά- ποιο άλλο γεγονός ή χρονικό σημείο. Στις περιπτώσεις του άρθρου 1924 η επα- γωγή επέρχεται μόλις γίνει ο τοκετός ή μόλις συσταθεί το νομικό πρόσωπο. Άρθρο 1916 Χρόνος επαγωγής Η επαγωγή της κληρονομίας στον καταπιστευματοδόχο επέρχεται μόλις αποβιώσει ο κληρονόμος, αν ο διαθέτης δεν έταξε κάποιο άλλο γεγονός ή χρονικό σημείο. Στις περιπτώσεις του άρθρου 1905 η επαγωγή επέρχεται με τον το- κετό ή τη σύσταση του νομικού προσώπου. Σε κάθε περίπτωση, η επαγωγή στον καταπιστευματοδόχο μα- ταιώνεται, αν παρέλθουν (30) έτη από τον θάνατο του διαθέτη. Άρθρο 1936 Ύπαρξη του τιμώμενου προσώπου Καταπιστευματοδόχος μπορεί να είναι μόνο όποιος ζει ή τουλάχιστον έχει συλληφθεί κατά το χρόνο που επάγεται σε αυτόν η κλη- ρονομία. Αν ο καταπιστευματοδόχος δεν ζει ή δεν έχει συλληφθεί κατ’ αυτόν τον χρόνο, εφόσον ο διαθέτης δεν όρισε διαφορετικά, η κληρο- νομία παραμένει στον κληρονόμο. Άρθρο 1917 Ύπαρξη του τιμώμενου προσώ- που Καταπιστευματοδόχος μπορεί να είναι μόνο όποιος ζει ή τουλάχι- στον έχει συλληφθεί κατά τον χρόνο που επάγεται σε αυτόν η κληρονομία. Αν ο καταπιστευματοδόχος δεν ζει ή δεν έχει συλληφθεί κατά τον χρόνο αυτόν, εφόσον ο διαθέτης δεν όρισε διαφορετικά, η κληρο- νομία παραμένει στον κληρονόμο. 150 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263370 Άρθρο 1937 Δικαίωματα βεβαρημένου Ωσότου γίνει η επαγωγή στον καταπιστευ- ματοδόχο ο κληρονόμος ασκεί τις κληρονο- μικές αγωγές και διαχειρίζεται την κληρονο- μία - απέναντι στον καταπιστευματοδόχο ευθύνεται για όση επιμέλεια δείχνει στις δι- κές του υποθέσεις. Διάθεση των αντικειμένων της κληρονομίας, αν ο διαθέτης δεν όρισε διαφορετικά, συγ- χωρείται μόνο όταν επιβάλλεται από τους κανόνες της τακτικής διαχείρισης ή έδωσε τη συναίνεση του ο καταπιστευματοδόχος ή στην περίπτωση του άρθρου 1939. Κάθε άλλη διάθεση αποβαίνει άκυρη μόλις γίνει η επαγωγή στον καταπιστευματοδόχο. Άρθρο 1918 Δικαιώματα βεβαρημένου Ωσότου γίνει η επαγωγή στον κα- ταπιστευματοδόχο, ο κληρονόμος ασκεί τις κληρονομικές αγωγές και διαχειρίζεται την κληρονομία· α- πέναντι στον καταπιστευματο- δόχο ευθύνεται για όση επιμέλεια δείχνει στις δικές του υποθέσεις. Διάθεση των αντικειμένων της κληρονομίας, αν ο διαθέτης δεν ό- ρισε διαφορετικά, συγχωρείται μόνο όταν επιβάλλεται από τους κανόνες της τακτικής διαχείρισης ή έδωσε τη συναίνεσή του ο κατα- πιστευματοδόχος ή στην περί- πτωση του άρθρου 1918. Κάθε άλλη διάθεση καθίσταται άκυρη μόλις επέλθει η επαγωγή στον κα- ταπιστευματοδόχο. Άρθρο 1938 Δαπάνες Ωσότου γίνει η επαγωγή στον καταπιστευ- ματοδόχο ο κληρονόμος βαρύνεται μόνο με τις αναγκαίες δαπάνες και με τις δαπάνες για την παραγωγή καρπών, καθώς και με τα τακτικά βάρη των κληρονομιαίων αντικειμέ- νων. Κάθε άλλη δαπάνη κρίνεται κατά τις διατάξεις για τη διοίκηση αλλοτρίων. Άρθρο 1919 Δαπάνες Ωσότου γίνει η επαγωγή στον κα- ταπιστευματοδόχο, ο κληρονόμος βαρύνεται μόνο με τις αναγκαίες δαπάνες και με τις δαπάνες για την παραγωγή καρπών, καθώς και με τα τακτικά βάρη των κληρονο- μιαίων αντικειμένων. Κάθε άλλη δαπάνη κρίνεται κατά τις διατά- ξεις για τη διοίκηση αλλοτρίων. Άρθρο 1939 Αποκατάσταση του υπολοίπου Αν ο καταπιστευματοδόχος εγκαταστάθηκε σε ότι βρεθεί στην κληρονομία κατά το χρόνο της επαγωγής σε αυτόν ή αν ο διαθέ- της επέτρεψε ελεύθερη διαχείριση στον κληρονόμο αυτός έχει δικαίωμα να διαθέτει τα κληρονομιαία αντικείμενα. Άρθρο 1920 Αποκατάσταση του υπολοίπου Αν ο καταπιστευματοδόχος εγκα- ταστάθηκε σε ό,τι βρεθεί στην κληρονομία κατά τον χρόνο της ε- παγωγής σε αυτόν, ή αν ο διαθέ- της επέτρεψε ελεύθερη διαχεί- ριση στον κληρονόμο, αυτός έχει 151 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3371Τεύχος A’ 81/22.05.2026 δικαίωμα να διαθέτει τα κληρονο- μιαία αντικείμενα. Άρθρο 1940 Αποδοχή ή αποποίηση του καταπιστεύμα- τος Μόλις γίνει η επαγωγή της κληρονομίας στον καταπιστευματοδόχο αυτός δικαιούται να αποδεχτεί ή να αποποιηθεί την κληρονο- μία κατά τις διατάξεις για την αποδοχή ή την αποποίηση της. Άρθρο 1921 Αποδοχή ή αποποίηση του κατα- πιστεύματος Μόλις γίνει η επαγωγή της κληρο- νομίας στον καταπιστευματοδόχο, αυτός δικαιούται να αποδεχθεί ή να αποποιηθεί την κληρονομία κατά τις διατάξεις για την αποδοχή ή την αποποίησή της. Άρθρο 1941 Αποκατάσταση και αποτέλεσμα Μόλις γίνει η επαγωγή της κληρονομίας στον καταπιστευματοδόχο ο κληρονόμος παύει να είναι κληρονόμος και έχει υποχρέ- ωση να παραδώσει την κληρονομία στην κα- τάσταση που θα βρισκόταν ύστερα από τα- κτική διαχείριση, εκτός από τους καρπούς που έχουν παραχθεί έως την επαγωγή. Ο καταπιστευματοδόχος έχει δικαίωμα να ζητήσει λογοδοσία. Τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις που απο- σβέστηκαν με τη σύγχυση αναβιώνουν αυ- τοδικαίως. Άρθρο 1922 Αποκατάσταση και αποτέλεσμα Μόλις επέλθει η επαγωγή της κλη- ρονομίας στον καταπιστευματο- δόχο, ο κληρονόμος παύει να είναι κληρονόμος και έχει υποχρέωση να παραδώσει την κληρονομία στην κατάσταση που θα βρισκόταν ύστερα από τακτική διαχείριση, ε- κτός από τους καρπούς που έχουν παραχθεί έως την επαγωγή. Ο κα- ταπιστευματοδόχος έχει δικαίωμα να ζητήσει λογοδοσία. Τα δικαιώματα και οι υποχρεώσεις που αποσβέσθηκαν με σύγχυση α- ναβιώνουν αυτοδικαίως. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΠΕΜΠΤΟ ΕΚΠΟΙΗΣΗ ΤΗΣ ΚΛΗΡΟΝΟΜΙΑΣ Άρθρο 1942 Πώληση της κληρονομίας Ο κληρονόμος μπορεί να πουλήσει την κλη- ρονομία που του έχει επαχθεί, ολόκληρη ή ποσοστό της. Η πώληση γίνεται με συμβολαιογραφικό έγ- γραφο. 152 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263372 Άρθρο 1943 Τι περιλαμβάνει Κάθε όφελος που προέρχεται από τη ματαί- ωση κληροδοσίας ή τρόπου ή από καταπί- στευμα ή από την υποχρέωση συγκληρονό- μου για συνεισφορά ανήκει στον αγοραστή. Άρθρο 1944 Κληρονομική μερίδα που επάγεται στον πω- λητή μετά την αγοραπωλησία από καταπί- στευμα ή από έκπτωση συγκληρονόμου, κα- θώς και το εξαίρετο που καταλείφθηκε στον πωλητή, σε περίπτωση αμφιβολίας δεν θε- ωρείται ότι περιλαμβάνονται στην πώληση. Το ίδιο ισχύει και για οικογενειακά έγγραφα και κειμήλια. Άρθρο 1945 Υποχρεώσεις του πωλητή Ο πωλητής έχει υποχρέωση να μεταβιβάσει στον αγοραστή τα αντικείμενα της κληρονο- μίας που υπάρχουν κατά τον χρόνο της αγο- ραπωλησίας, καθώς και όσα απέκτησε πριν από την αγοραπωλησία με κάποιο δικαίωμα της κληρονομίας ή ως αποζημίωση για τη χειροτέρευση, την καταστροφή ή την αφαί- ρεση αντικειμένου της ή με δικαιοπραξία που σχετίζεται με την κληρονομία. Άρθρο 1946 Για κάθε ανάλωση ή εκποίηση χωρίς αντάλ- λαγμα αντικειμένου της κληρονομίας πριν από την αγοραπωλησία, ο πωλητής έχει υ- ποχρέωση να αποκαταστήσει στον αγορα- στή την αντίστοιχη αξία κατά τον χρόνο της ανάλωσης ή εκποίησης, εκτός αν ο αγορα- στής γνώριζε κατά την κατάρτιση της αγορα- πωλησίας την ανάλωση ή την εκποίηση. Ο αγοραστής δεν έχει δικαίωμα αποζημί- ωση εξαιτίας χειροτέρευσής, καταστροφής 153 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3373Τεύχος A’ 81/22.05.2026 ή από άλλο λόγο αδυναμίας απόδοσης αντι- κειμένου της κληρονομίας. Άρθρο 1947 Ελαττώματα, έλλειψη δικαιώματος, βάρη Ο πωλητής της κληρονομίας δεν ευθύνεται για πραγματικά ή νομικά ελαττώματα των επί μέρους αντικειμένων της. Ο πωλητής ευθύνεται για την ύπαρξη του κληρονομικού του δικαιώματος, καθώς και για το ότι αυτό είναι ελεύθερο από καταπί- στευμα, κληροδοσία ή τρόπο ή βάρος νόμι- μης μοίρας ή υποχρέωση για συνεισφορά, διορισμό εκτελεστή διαθήκης και διάταξη του διαθέτη που αφορά τη διανομή. Ο πωλητής ευθύνεται επίσης για την απώ- λεια του ευεργετήματος της απογραφής. Άρθρο 1948 Όσα αποσβέστηκαν με σύγχυση Υποχρεώσεις και δικαιώματα που αποσβέ- στηκαν με σύγχυση από την επαγωγή της κληρονομίας, στις σχέσεις πωλητή και αγο- ραστή θεωρούνται ότι δεν αποσβέστηκαν. Άρθρο 1949 Υποχρεώσεις του αγοραστή Ο αγοραστής έχει υποχρέωση απέναντι στον πωλητή να εκπληρώσει τις υποχρεώ- σεις της κληρονομίας, εκτός από εκείνες για τις οποίες ευθύνεται κατά το άρθρο 1947 ο πωλητής. Ο αγοραστής έχει υποχρέωση α- πέναντι στον πωλητή και για τους φόρους που βαρύνουν την κληρονομία. Αν ο πωλητής εκπλήρωσε υποχρέωση της κληρονομίας πριν από την αγοραπωλησία, έχει δικαίωμα να ζητήσει από τον αγοραστή αποζημίωση. Άρθρο 1950 Ωφελήματα, βάρη, κίνδυνος 154 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263374 Τα ωφελήματα που έχουν εξαχθεί από την κληρονομία πριν από την αγοραπωλησία α- νήκουν στον πωλητή, ο οποίος φέρει και τα βάρη που αναλογούν σε αυτόν τον χρόνο, μεταξύ των οποίων και τους τόκους των υ- ποχρεώσεων της κληρονομίας. Άρθρο 1951 Από την κατάρτιση της αγοραπωλησίας ο α- γοραστής φέρει τον κίνδυνο της τυχαίας κα- ταστροφής ή χειροτέρευσης των αντικειμέ- νων της κληρονομίας και αυτόν τον χρόνο α- νήκουν στον αγοραστή τα ωφελήματα και αυτός φέρει τα βάρη. Άρθρο 1952 Δαπάνες Ο αγοραστής έχει υποχρέωση να αποδώσει στον πωλητή τις αναγκαίες δαπάνες που έ- κανε για την κληρονομία πριν από την αγο- ραπωλησία. Για κάθε άλλη δαπάνη που έ- γινε πριν από την αγοραπωλησία ο αγορα- στής έχει υποχρέωση μόνο εφόσον κατά το χρόνο της αγοραπωλησίας σώζεται η αύξη- σης της αξίας της κληρονομίας που προήλθε απ’ αυτήν τη δαπάνη. Άρθρο 1953 Ευθύνη προς τους δανειστές Ο αγοραστής από την κατάρτιση της αγορα- πωλησίας ευθύνεται απέναντι στους δανει- στές της κληρονομίας, εξακολουθεί όμως α- κέραιη και η ευθύνη του πωλητή. Αυτό ι- σχύει και για υποχρεώσεις για τις οποίες ο αγοραστής δεν έχει υποχρέωση απέναντι στον πωλητή κατά τα άρθρα 1949 και 1950. Συμφωνία μεταξύ πωλητή και αγοραστή που απαλλάσσει τον αγοραστή ή περιορίζει την ευθύνη του δεν ισχύει απέναντι στους δανειστές. 155 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3375Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Άρθρο 1954 Ευεργέτημα απογραφής Ο αγοραστής μπορεί να ασκήσει το δικαί- ωμα της αποδοχής της κληρονομίας με το ευεργέτημα της απογραφής, εφόσον ο πω- λητής είχε αυτό το δικαίωμα κατά την κατάρ- τιση της αγοραπωλησίας. Η σύνταξη απογραφής από τον πωλητή ή τον αγοραστή ωφελεί και τους δύο. Άρθρο 1955 Άλλες συμβάσεις εκποίησης Οι διατάξεις για την πώληση κληρονομίας ε- φαρμόζονται αναλόγως και σε κάθε άλλη σύμβαση που έχει σκοπό την εκποίηση κλη- ρονομίας. Σε περίπτωση δωρεάς ο δωρητής δεν ευθύ- νεται για την ανάλωση ή τη χωρίς αντάλ- λαγμα εκποίηση πριν από την δωρεά, ούτε για τις ελλείψεις ή τους περιορισμούς του κληρονομικού δικαιώματος, εκτός αν τα α- ποσιώπησε με δόλο. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΚΤΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΤΗΡΙΟ Άρθρο 1956 Έννοια Το δικαστήριο της κληρονομίας, ύστερα από αίτηση του κληρονόμου, δυνάμει απόφα- σης ή πράξης του παρέχει πιστοποιητικό για το κληρονομικό του δικαίωμα και για τη με- ρίδα που του αναλογεί (κληρονομητήριο)». ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΚΤΟ ΚΛΗΡΟΝΟΜΗΤΗΡΙΟ Άρθρο 1923 Έννοια Το δικαστήριο της κληρονομίας, ύ- στερα από αίτηση του κληρονό- μου, του καταπιστευματοδόχου, του κληροδόχου, ή του εκτελεστή διαθήκης, δυνάμει απόφασης ή πράξης του, παρέχει πιστοποιη- τικό για το κληρονομικό του δικαί- ωμα και για τη μερίδα που του α- ναλογεί (κληρονομητήριο). 156 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263376 Άρθρο 1957 Περιεχόμενο της αίτησης Εκείνος που ζητεί κληρονομητήριο οφείλει να αναφέρει στην αίτηση: 1. τη χρονολογία του θανάτου του κληρονομουμένου, 2. τη διαθήκη και το περιεχόμενο της ή τη συγγε- νική σχέση στην οποία στηρίζει το κληρονο- μικό του δικαίωμα, 3. ότι δεν υπάρχουν άλλα πρόσωπα που να αποκλείουν ή να πε- ριορίζουν το κληρονομικό του δικαίωμα ή ότι εκείνα που υπήρχαν εξέπεσαν, καθώς και τον τρόπο με τον οποίο εξέπεσαν, 4. αν υπάρχουν άλλες διαθήκες, το περιεχόμενο τους, 5. αν εκκρεμεί δίκη για το κληρονομικό δικαίωμα. Άρθρο 1924 Περιεχόμενο της αίτησης Εκείνος που ζητεί κληρονομητήριο οφείλει να αναφέρει στην αίτηση: 1. τη χρονολογία του θανάτου του κληρονομουμένου· 2. τη διάταξη τελευταίας βούλησης και το περιε- χόμενό της ή τη συγγενική σχέση, στην οποία στηρίζει το κληρονο- μικό του δικαίωμα· 3. ότι δεν υ- πάρχουν άλλα πρόσωπα, που να αποκλείουν ή να περιορίζουν το κληρονομικό του δικαίωμα ή ότι ε- κείνα που υπήρχαν εξέπεσαν, κα- θώς και τον τρόπο με τον οποίο ε- ξέπεσαν· 4. αν υπάρχουν άλλες διατάξεις τελευταίας βούλησης και το περιεχόμενό τους· 5. αν εκ- κρεμεί δίκη για το κληρονομικό δι- καίωμα. Άρθρο 1958 Απόδειξη Εκείνος που υποβάλλει την αίτηση, αποδει- κνύει με δημόσια έγγραφα την ακρίβεια ό- σων αναφέρονται στο προηγούμενο άρθρο. Αν είναι αδύνατον ή ιδιαίτερα δύσκολο να προσκομισθεί δημόσιο έγγραφο, ο αρμό- διος δικηγόρος για την έκδοση μπορεί να α- ξιολογήσει και κάθε άλλο προσκομισθέν έγ- γραφο. Όταν το κληρονομητήριο εκδίδεται με βάση απόφαση, ο δικαστής μπορεί στην περίπτωση του δεύτερου εδαφίου να υπο- χρεώσει συγχρόνως αυτόν που υπέβαλε την αίτηση να βεβαιώσει ενόρκως ότι δεν γνω- ρίζει κανένα γεγονός αντίθετο με τις δηλώ- σεις του, ενώ κατά τα λοιπά εφαρμόζεται και το άρθρο 744 του Κώδικα Πολιτικής Δικονο- μίας. Άρθρο 1925 Απόδειξη Εκείνος που υποβάλλει την αίτηση αποδεικνύει με δημόσια έγγραφα την ακρίβεια όσων αναφέρονται στο άρθρο 1924. Αν είναι αδύνατο ή ιδιαίτερα δύσκολο να προσκομι- σθεί δημόσιο έγγραφο, ο αρμό- διος να εκδώσει το κληρονομητή- ριο μπορεί να αξιολογήσει και κάθε άλλο προσκομισθέν έγ- γραφο. Όταν το κληρονομητήριο εκδίδεται με βάση απόφαση, ο δι- καστής μπορεί στην περίπτωση του δεύτερου εδαφίου να υποχρε- ώσει συγχρόνως αυτόν που υπέ- βαλε την αίτηση να βεβαιώσει ε- νόρκως ότι δεν γνωρίζει κανένα 157 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3377Τεύχος A’ 81/22.05.2026 γεγονός αντίθετο με τις δηλώσεις του, ενώ κατά τα λοιπά εφαρμόζε- ται και το άρθρο 744 του Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας. Άρθρο 1959 Αυτεπάγγελτη έρευνα Ο αρμόδιος να εκδώσει το κληρονομητήριο έχει δικαίωμα να ερευνήσει με κάθε τρόπο για να εξακριβώσει τις δηλώσεις εκείνου που ζητεί το κληρονομητήριο και ιδίως να ζητήσει να δημοσιευθεί η αίτηση, καθορίζο- ντας και τον τρόπο δημοσίευσής της. Έχει ε- πίσης δικαίωμα να καλέσει για να ακου- στούν πρόσωπα που είναι πιθανό να αξιώ- νουν κληρονομικά δικαιώματα και ιδίως πρόσωπα τα οποία θα ήταν κληρονόμοι αν τυχόν ήταν άκυρη η διάταξη της τελευταίας βούλησης, ή πρόσωπα τα οποία έχουν δίκη που εκκρεμεί για το ίδιο κληρονομικό δικαί- ωμα. Άρθρο 1926 Αυτεπάγγελτη έρευνα Ο αρμόδιος να εκδώσει το κληρο- νομητήριο έχει δικαίωμα να ερευ- νήσει με κάθε τρόπο, προκειμένου να εξακριβώσει τις δηλώσεις του αιτούντος το κληρονομητήριο, και ιδίως να διατάξει τη δημοσίευση της αίτησης καθορίζοντας και τον τρόπο δημοσίευσής της. Έχει επί- σης δικαίωμα να καλέσει για να α- κουσθούν πρόσωπα που είναι πι- θανό να αξιώνουν κληρονομικά δι- καιώματα και ιδίως πρόσωπα τα ο- ποία θα ήταν κληρονόμοι, αν τυ- χόν ήταν άκυρη η διάταξη της τε- λευταίας βούλησης, ή πρόσωπα τα οποία εμπλέκονται σε δίκη που εκκρεμεί για το ίδιο κληρονομικό δικαίωμα. Όταν ζητείται κοινό κληρονομητή- ριο ή κληρονομητήριο από τον μο- ναδικό κληρονόμο και στη διάταξη τελευταίας βούλησης διαπιστώνο- νται επουσιώδεις ασάφειες ή πρό- δηλα σφάλματα, που δεν αλλοιώ- νουν τη βούληση του κληρονο- μουμένου, εφόσον κανείς τιμώμε- νος δεν προβάλει αντιρρήσεις, ο αρμόδιος να εκδώσει κληρονομη- τήριο μπορεί να το εκδώσει. 158 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263378 Άρθρο 1960 Περισσότεροι κληρονόμοι Αν υπάρχουν περισσότεροι κληρονόμοι, με αίτηση οποιουδήποτε από αυτούς παρέχε- ται κοινό κληρονομητήριο. Στην περίπτωση αυτή, εκείνος που το ζητεί, πρέπει να ανα- φέρει τα ονόματα και τις μερίδες όλων των κληρονόμων, καθώς και ότι αυτοί αποδέχτη- καν την κληρονομία και ακόμη να αποδείξει τις δηλώσεις του αυτές. Ο αρμόδιος να εκδώσει το κληρονομητήριο, μπορεί να ζητήσει από όλους τους κληρονό- μους να προσκομίσουν υπεύθυνες δηλώ- σεις, με τις οποίες βεβαιώνουν ότι δεν γνω- ρίζουν κανένα γεγονός αντίθετο με τις δη- λώσεις της παρ. 1.» Άρθρο 1927 Περισσότεροι κληρονόμοι Αν υπάρχουν περισσότεροι κληρο- νόμοι, με αίτηση οποιουδήποτε από αυτούς παρέχεται κοινό κλη- ρονομητήριο. Στην περίπτωση αυτή εκείνος που το ζητεί πρέπει να αναφέρει τα ονόματα και τις μερίδες όλων των κληρονόμων, καθώς και ότι αυτοί αποδέχθηκαν την κληρονομία και ακόμη να απο- δείξει τις δηλώσεις του αυτές. Επιτρέπεται η έκδοση ενιαίου κλη- ρονομητηρίου για διαδοχικές κλη- ρονομικές διαδοχές (πολλαπλό κληρονομητήριο). Άρθρο 1961 Περιεχόμενο του κληρονομητηρίου Το κληρονομητήριο παρέχεται μόνον αν κρι- θεί ότι έχουν αποδειχτεί όσα αναφέρονται στην αίτηση. Το κληρονομητήριο αναγράφει τον κληρο- νόμο και αν υπάρχουν περισσότεροι και την κληρονομική μερίδα καθενός και ακόμη τον εκτελεστή της διαθήκης, καθώς και τον κα- ταπιστευματοδόχο και τους όρους με τους οποίους αυτός διορίζεται. Άρθρο 1928 Περιεχόμενο του κληρονομητη- ρίου Το κληρονομητήριο παρέχεται μόνο αν κριθεί ότι έχουν αποδει- χθεί όσα αναφέρονται στην αί- τηση. Με την επιφύλαξη του τρίτου και τέταρτου εδαφίου του άρθρου 1763, για την έκδοση κληρονομη- τηρίου αρκεί η δημοσίευση της ι- διόγραφης διαθήκης. Το κληρονομητήριο αναγράφει τον κληρονόμο και, αν υπάρχουν περισσότεροι, την κληρονομική μερίδα καθενός, τον καταπιστευ- ματοδόχο, τον εκτελεστή της δια- θήκης και τους όρους με τους ο- ποίους αυτός διορίζεται, καθώς και, τις κληροδοσίες και τους τρό- πους. 159 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3379Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Άρθρο 1962 Τεκμήριο κληρονομικής ιδιότητας Αυτός που στο κληρονομητήριο κατονομά- ζεται κληρονόμος τεκμαίρεται ότι έχει το κληρονομικό δικαίωμα που αναφέρεται σ’ αυτό και ότι δεν περιορίζεται από άλλες δια- τάξεις, εκτός από εκείνες που αναγράφονται στο κληρονομητήριο. Άρθρο 1929 Τεκμήριο κληρονομικής ιδιότη- τας Αυτός που στο κληρονομητήριο κατονομάζεται κληρονόμος, κατα- πιστευματοδόχος, κληροδόχος ή εκτελεστής διαθήκης τεκμαίρεται ότι έχει το κληρονομικό δικαίωμα που αναφέρεται σε αυτό και ότι δεν περιορίζεται από άλλες διατά- ξεις, εκτός από εκείνες που ανα- γράφονται στο κληρονομητήριο. Άρθρο 1963 Ισχύς των δικαιοπραξιών Κάθε δικαιοπραξία αυτού που αναγράφεται στο κληρονομητήριο ως κληρονόμος με τρί- τον ή του τρίτου έναντι του κληρονόμου αυ- τού ισχύει υπέρ του τρίτου, σε όση έκταση υπάρχει το τεκμήριο του προηγουμένου άρ- θρου, εκτός αν ο τρίτος γνώριζε την ανακρί- βεια του κληρονομητηρίου ή τη δικαστική του ανάκληση. Άρθρο 1930 Ισχύς των δικαιοπραξιών Κάθε δικαιοπραξία αυτού που α- ναγράφεται στο κληρονομητήριο ως κληρονόμος, καταπιστευματο- δόχος, κληροδόχος ή εκτελεστής διαθήκης με τρίτον ή του τρίτου έ- ναντι των προσώπων αυτών ι- σχύει υπέρ του τρίτου, σε όση έ- κταση υπάρχει το τεκμήριο του άρθρου 1929, εκτός αν ο τρίτος γνώριζε την ανακρίβεια του κλη- ρονομητηρίου, ή την υποβολή αί- τησης για αφαίρεση ή κήρυξη ανι- σχύρου του πιστοποιητικού, ή τη δικαστική του ανάκληση ή τροπο- ποίηση. Άρθρο 1964 Ανακριβές κληρονομητήριο Ο πραγματικός κληρονόμος ή ο εκτελεστής της διαθήκης μπορεί να απαιτήσει από εκεί- νον που κατέχει ανακριβές κληρονομητήριο, να το παραδώσει στο δικαστήριο της κληρο- νομιάς. Όποιος έχει πάρει ανακριβές κληρονομητή- ριο οφείλει να δώσει στον πραγματικό Άρθρο 1931 Ανακριβές κληρονομητήριο Ο πραγματικός κληρονόμος ή ο ε- κτελεστής της διαθήκης μπορεί να απαιτήσει από εκείνον που κατέ- χει ανακριβές κληρονομητήριο, να το παραδώσει στο δικαστήριο της κληρονομίας. 160 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263380 κληρονόμο πληροφορίες για την κατάσταση της κληρονομίας και για την τύχη των αντι- κειμένων της. Όποιος κατέχει ανακριβές κληρο- νομητήριο οφείλει να παράσχει στον πραγματικό κληρονόμο πλη- ροφορίες για την κατάσταση της κληρονομίας και την τύχη των α- ντικειμένων της. Άρθρο 1965 Αφαίρεση ή ακύρωση του κληρονομητη- ρίου Αν το κληρονομητήριο που χορηγήθηκε εί- ναι ανακριβές, το δικαστήριο της κληρονο- μίας διατάζει να αφαιρεθεί. Με την αφαί- ρεση το κληρονομητήριο παύει να ισχύει. Αν η αφαίρεση του κληρονομητηρίου δεν εί- ναι αμέσως δυνατή, το δικαστήριο το κη- ρύσσει με απόφαση του ανίσχυρο. Περί- ληψη της απόφασης δημοσιεύεται στον τύπο σύμφωνα με όσα καθορίζονται στην α- πόφαση. Η περίληψη καταχωρίζεται σε κάθε περίπτωση σε εφημερίδα της τελευταίας κατοικίας ή διαμονής του κληρονομουμέ- νου. Όταν περάσει ένας μήνας από την τε- λευταία καταχώριση, η απόφαση που κη- ρύσσει το κληρονομητήριο ανίσχυρο ισχύει για όλους. Άρθρο 1932 Αφαίρεση ή ακύρωση του κληρο- νομητηρίου Αν το κληρονομητήριο που χορη- γήθηκε είναι ανακριβές, το δικα- στήριο της κληρονομίας διατάσσει την αφαίρεσή του με αίτηση ο- ποιουδήποτε έχει έννομο συμφέ- ρον. Με την αφαίρεση το κληρονο- μητήριο παύει να ισχύει. Αν η αφαίρεση του κληρονομητη- ρίου δεν είναι αμέσως δυνατή, το δικαστήριο το κηρύσσει με από- φασή του ανίσχυρο. Περίληψη της απόφασης δημοσιεύεται στον τύπο σύμφωνα με όσα καθορίζο- νται στην απόφαση. Η περίληψη καταχωρίζεται σε κάθε περίπτωση σε εφημερίδα της τελευταίας κα- τοικίας ή διαμονής του κληρονο- μουμένου. Όταν περάσει ένας (1) μήνας από την τελευταία καταχώ- ριση, η απόφαση που κηρύσσει το κληρονομητήριο ανίσχυρο ισχύει για όλους. Άρθρο 1966 Το δικαστήριο της κληρονομίας έχει δικαί- ωμα να ερευνήσει αυτεπαγγέλτως αν είναι ακριβές το κληρονομητήριο που χορηγή- θηκε και να το ανακαλέσει ή να το τροποποι- ήσει. Άρθρο 1933 Ανάκληση ή τροποποίηση ανα- κριβούς κληρονομητηρίου Το δικαστήριο της κληρονομίας ε- ρευνά αυτεπαγγέλτως, αν είναι α- νακριβές το κληρονομητήριο που χορηγήθηκε, και το ανακαλεί ή το τροποποιεί. 161 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3381Τεύχος A’ 81/22.05.2026 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΒΔΟΜΟ ΚΛΗΡΟΔΟΣΙΕΣ ΄Αρθρο 1967 Ποιος βαρύνεται Βεβαρημένος με κληροδοσία μπορεί να εί- ναι ο κληρονόμος, ο καταπιστευματοδόχος και ο κληροδόχος. Εφόσον ο διαθέτης δεν ό- ρισε διαφορετικά, βεβαρημένος είναι ο κλη- ρονόμος. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΒΔΟΜΟ ΚΛΗΡΟΔΟΣΙΕΣ Άρθρα 1934 Ποιος βαρύνεται Βεβαρημένος με κληροδοσία μπο- ρεί να είναι ο κληρονόμος, ο κατα- πιστευματοδόχος και ο κληροδό- χος. Εφόσον ο διαθέτης δεν όρισε δια- φορετικά, βεβαρημένος είναι ο κληρονόμος. Αρθρο 1968 Περισσότεροι βεβαρημένοι Αν βαρύνονται περισσότεροι κληρονόμοι ή κληροδόχοι, σε περίπτωση αμφιβολίας ο κάθε κληρονόμος λογίζεται ότι βαρύνεται α- νάλογα με την μερίδα του και ο κάθε κληρο- δόχος ανάλογα με την αξία του αντικειμένου που του κληροδότηθηκε. Το ίδιο ισχύει και αν περισσότεροι βαρύνο- νται διαζευκτικά με μια κληροδοσία. Άρθρο 1935 Περισσότεροι βεβαρημένοι Αν βαρύνονται περισσότεροι κλη- ρονόμοι ή κληροδόχοι, σε περί- πτωση αμφιβολίας ο κάθε κληρο- νόμος λογίζεται ότι βαρύνεται α- νάλογα με τη μερίδα του και ο κάθε κληροδόχος ανάλογα με την αξία του αντικειμένου που του κληροδοτήθηκε. Το ίδιο ισχύει και αν περισσότεροι βαρύνονται διαζευκτικά με μια κληροδοσία. Άρθρο 1969 Εξαίρετο Η κληροδοσία που αφέθηκε στον κληρο- νόμο (εξαίρετο) θεωρείται κληροδοσία και ως προς το μέρος της με το οποίο βαρύνεται με αυτήν ο ίδιος. Άρθρο 1936 Εξαίρετο Η κληροδοσία που αφέθηκε στον κληρονόμο (εξαίρετο) θεωρείται κληροδοσία και ως προς το μέρος της με το οποίο βαρύνεται με αυ- τήν ο ίδιος. Άρθρο 1970 Σιωπηρό κληροδότημα Αν ο διαθέτης διέταξε να μην περιέλθει στον εγκατάστατο με τη διαθήκη αντικείμενο της κληρονομίας, το αντικείμενο αυτό Άρθρο 1937 Σιωπηρό κληροδότημα Αν ο διαθέτης διέταξε να μην πε- ριέλθει στον εγκατάστατο με τη διαθήκη αντικείμενο της κληρονο- μίας, το αντικείμενο αυτό 162 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263382 θεωρείται ότι κληροδοτήθηκε στον εξ αδια- θέτου κληρονόμο. θεωρείται ότι κληροδοτήθηκε στον εξ αδιαθέτου κληρονόμο. Άρθρο 1971 Προσδιορισμός από το βεβαρημένο ή από τρίτον Αν κληροδόχος ορίστηκε πρόσωπο από ορι- σμένο κύκλο, κατ' επιλογήν του βεβαρημέ- νου ή τρίτου, ο καθορισμός του προσώπου γίνεται από το βεβαρημένο με δήλωση του προς αυτό και από τον τρίτον με δήλωση του προς το βεβαρημένο. Σε περίπτωση αμφιβο- λίας λογίζεται ότι ο καθορισμός έχει ανατε- θεί στο βεβαρημένο. Αν ο βεβαρημένος ή ο τρίτος δεν μπορούν να κάνουν τον καθορισμό, ή αν η δικαστική προθεσμία που τάχθηκε για το σκοπό αυτό πέρασε άπρακτη, όλα τα πρόσωπα θεωρού- νται δανειστές εις ολόκληρον και δεν χωρεί αναγωγή εναντίον εκείνου που έλαβε το κληροδότημα. Άρθρο 1938 Προσδιορισμός από τον βεβαρη- μένο ή από τρίτο Αν κληροδόχος ορίσθηκε πρό- σωπο από ορισμένο κύκλο, κατ’ ε- πιλογήν του βεβαρημένου ή τρί- του, ο καθορισμός του προσώπου γίνεται από τον βεβαρημένο με δήλωσή του προς το πρόσωπο αυτό και από τον τρίτο με δήλωσή του προς τον βεβαρημένο. Σε πε- ρίπτωση αμφιβολίας, λογίζεται ότι ο καθορισμός έχει ανατεθεί στον βεβαρημένο. Αν ο βεβαρημένος ή ο τρίτος δεν μπορεί να προβεί στον καθορισμό ή αν η δικαστική προθεσμία που τάχθηκε για τον σκοπό αυτόν πέ- ρασε άπρακτη, όλα τα πρόσωπα θεωρούνται δανειστές εις ολόκλη- ρον και δεν χωρεί αναγωγή ενα- ντίον εκείνου που έλαβε το κληρο- δότημα. Άρθρο 1972 Αν ο διαθέτης άφησε κληροδοσία σε περισ- σότερους και ανέθεσε στο βεβαρημένο ή σε τρίτον να καθορίσει τι θα πάρει ο καθένας από το αντικείμενο που κληροδοτήθηκε, ο καθορισμός γίνεται με τον τρόπο που ορίζει το προηγούμενο άρθρο. Αν ο βεβαρημένος ή ο τρίτος δεν μπορούν να κάνουν τον καθορισμό, ή αν πέρασε ά- πρακτη η δικαστική προθεσμία που τάχθηκε για το σκοπό αυτό, όλοι οι τιμώμενοι έχουν δικαίωμα σε ίσα μέρη της κληροδοσίας. Άρθρο 1939 Κληροδοσία σε περισσοτέρους Αν ο διαθέτης άφησε κληροδοσία σε περισσότερους και ανέθεσε στον βεβαρημένο ή σε τρίτον να καθορίσει τι θα πάρει ο καθένας από το αντικείμενο που κληροδο- τήθηκε, ο καθορισμός γίνεται με τον τρόπο που ορίζει το άρθρο 1938. Αν ο βεβαρημένος ή ο τρίτος δεν μπορεί να προβεί στον καθορισμό ή αν πέρασε άπρακτη η δικαστική 163 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3383Τεύχος A’ 81/22.05.2026 προθεσμία που τάχθηκε για τον σκοπό αυτόν, όλοι οι τιμώμενοι έ- χουν δικαίωμα σε ίσα μέρη της κληροδοσίας. Άρθρο 1973 Αν ο διαθέτης όρισε να πάρει ο τιμώμενος ένα από περισσότερα αντικείμενα και η επι- λογή έχει ανατεθεί σε τρίτον, αυτή γίνεται με δήλωση προς το βεβαρημένο. Αν ο τρίτος δεν μπορεί να κάνει την επιλογή ή αν πέ- ρασε άπρακτη η δικαστική προθεσμία που τάχθηκε για το σκοπό αυτό, το δικαίωμα της επιλογής περιέρχεται στο βεβαρημένο. Άρθρο 1940 Επιλογή σε τρίτο Αν ο διαθέτης όρισε να πάρει ο τι- μώμενος ένα από περισσότερα α- ντικείμενα και η επιλογή έχει ανα- τεθεί σε τρίτον, αυτή γίνεται με δήλωση προς τον βεβαρημένο. Αν ο τρίτος δεν μπορεί να κάνει την ε- πιλογή ή αν πέρασε άπρακτη η δι- καστική προθεσμία που τάχθηκε για τον σκοπό αυτό, το δικαίωμα της επιλογής περιέρχεται στον βε- βαρημένο. Άρθρο 1974 Προσδιορισμός κατά δίκαιη κρίση Ο διαθέτης μπορεί να αναθέσει στη δίκαιη κρίση του βεβαρημένου ή τρίτου τον καθο- ρισμό του αντικείμενου της κληροδοσίας, ε- φόσον όρισε το σκοπό της κληροδοσίας. Σε τέτοια κληροδοσία εφαρμόζονται αναλόγως οι διατάξεις που ισχύουν στις συμβάσεις για παροχή που πρέπει να προσδιοριστεί από το ένα συμβαλλόμενο ή από τρίτο. Άρθρο 1941 Προσδιορισμός κατά δίκαιη κρίση O διαθέτης μπορεί να αναθέσει στη δίκαιη κρίση του βεβαρημέ- νου ή τρίτου τον καθορισμό του α- ντικειμένου της κληροδοσίας, ε- φόσον όρισε τον σκοπό της κληρο- δοσίας. Σε τέτοια κληροδοσία ε- φαρμόζονται αναλόγως οι διατά- ξεις που ισχύουν στις συμβάσεις για παροχή, η οποία πρέπει να προσδιορισθεί από τον έναν συμ- βαλλόμενο ή από τρίτον. Αρθρο 1975 Κατάλειψη αντικειμένου σε περισσότε- ρους Αν κληροδοτήθηκε σε περισσότερους το ί- διο αντικείμενο, εφαρμόζονται οι διατάξεις των άρθρων 1802 έως 1806. Άρθρο 1942 Κατάλειψη αντικειμένου σε πε- ρισσοτέρους Αν κληροδοτήθηκε σε περισσοτέ- ρους το ίδιο αντικείμενο, 164 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263384 εφαρμόζονται οι διατάξεις των άρ- θρων 1787 έως 1791. Άρθρο 1976 Προσάυξηση σε περίπτωση κληροδοσίας Αν το ίδιο αντικείμενο κληροδοτήθηκε σε περισσότερους και ο ένας εξέπεσε πριν από το θάνατο ή μετά το θάνατο του διαθέτη, το μέρος του προσαυξάνει στους άλλους ανά- λογα με τη μερίδα του καθενός. Το ίδιο ι- σχύει και αν ο διαθέτης προσδιόρισε τις με- ρίδες τους. Αν μερικοί από τους κληροδό- χους γράφηκαν στην ίδια μερίδα, η προσαύ- ξηση χωρεί κατά προτίμηση μεταξύ τους. Άρθρο 1943 Προσαύξηση σε περίπτωση κλη- ροδοσίας Αν το ίδιο αντικείμενο κληροδοτή- θηκε σε περισσοτέρους και ο ένας εξέπεσε πριν ή μετά την επαγωγή, το μέρος του προσαυξάνει στις με- ρίδες των άλλων ανάλογα με το ποσοστό τους. Το ίδιο ισχύει και αν ο διαθέτης προσδιόρισε τις μερί- δες τους. Αν μερικοί από τους κλη- ροδόχους γράφηκαν στην ίδια με- ρίδα, η προσαύξηση χωρεί κατά προτίμηση μεταξύ τους. Άρθρο 1977 Η μερίδα που ο κληροδόχος αποκτά από προσαύξηση θεωρείται ιδιαίτερη κληροδο- σία ως προς τις κληροδοσίες ή τον τρόπο, με τις οποίες βαρύνεται αυτός ή εκείνος που ε- ξέπεσε. Άρθρο 1944 Μερίδα κληροδόχου από προ- σαύξηση Η μερίδα που ο κληροδόχος απο- κτά από προσαύξηση θεωρείται ι- διαίτερη κληροδοσία ως προς τις κληροδοσίες ή τον τρόπο, με τις ο- ποίες βαρύνεται αυτός ή εκείνος που εξέπεσε. Άρθρο 1978 Προαποβίωση του κληροδόχου Η κληροδοσία γίνεται άκυρη, αν ο κληροδό- χος δεν ζει πια κατά το θάνατο του διαθέτη. Άρθρο 1945 Προαποβίωση του κληροδόχου Η κληροδοσία καθίσταται άκυρη, αν ο κληροδόχος δεν ζει πια κατά τον θάνατο του διαθέτη. Άρθρο 1979 Έκπτωση του βεβαρημένου Αν ο βεβαρημένος δεν γίνει κληρονόμος, ή κληροδόχος, η κληροδοσία σε περίπτωση αμφιβολίας, εξακολουθεί να ισχύει και βα- ρύνει εκείνον που ωφελείται από την έκ- πτωση του αρχικά βεβαρημένου. Άρθρο 1946 Έκπτωση βεβαρημένου Αν ο βεβαρημένος δεν γίνει κλη- ρονόμος ή κληροδόχος, η κληρο- δοσία σε περίπτωση αμφιβολίας εξακολουθεί να ισχύει, και βαρύ- νει εκείνον που ωφελείται από την 165 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3385Τεύχος A’ 81/22.05.2026 έκπτωση του αρχικά βεβαρημέ- νου. Άρθρο 1980 Αδύνατη κληροδοσία Είναι άκυρη η κληροδοσία της οποίας η πα- ροχή κατά το θάνατο του διαθέτη είναι αδύ- νατη ή αντιβαίνει στο νόμο. Άρθρο 1947 Αδύνατη κληροδοσία Είναι άκυρη η κληροδοσία, της ο- ποίας η παροχή κατά τον θάνατο του διαθέτη είναι αδύνατη ή αντι- βαίνει στον νόμο. Άρθρο 1981 Ματαίωση της κληροδοσίας Κληροδοσία που είναι άκυρη ή που ματαιώ- νεται ωφελεί το βεβαρημένο αν δεν υπάρχει περίπτωση υποκατάστασης ή προσαύξησης. Άρθρο 1948 Ματαίωση της κληροδοσίας Κληροδοσία που είναι άκυρη ή που ματαιώνεται ωφελεί τον βε- βαρημένο, αν δεν υπάρχει περί- πτωση υποκατάστασης ή προσαύ- ξησης. Άρθρο 1982 Παραρτήματα του αντικειμένου που κλη- ροδοτήθηκε Σε περίπτωση αμφιβολίας, η κληροδοσία ε- νός πράγματος περιλαμβάνει και τα παραρ- τήματα του, που υπάρχουν κατά το θάνατο του διαθέτη. Αν ο διαθέτης έχει απαίτηση αποζημίωσης εξαιτίας βλάβης του πράγματος που προ- κλήθηκε μετά τη διάταξη της κληροδοσίας, σε περίπτωση αμφιβολίας λογίζεται ότι κλη- ροδοτήθηκε και η απαίτηση αυτή. Άρθρο 1949 Παραρτήματα του αντικειμένου που κληροδοτήθηκε Σε περίπτωση αμφιβολίας, η κλη- ροδοσία ενός πράγματος περιλαμ- βάνει και τα παραρτήματά του, που υπάρχουν κατά τον θάνατο του διαθέτη. Αν ο διαθέτης έχει απαίτηση απο- ζημίωσης εξαιτίας βλάβης του πράγματος που προκλήθηκε μετά τη διάταξη της κληροδοσίας, σε περίπτωση αμφιβολίας λογίζεται ότι κληροδοτήθηκε και η απαί- τηση αυτή. Άρθρο 1983 Βάρη του αντικειμένου που κληροδοτή- θηκε Αν κληροδοτήθηκε αντικείμενο που ανήκει στην κληρονομία, σε περίπτωση αμφιβολίας ο βεβαρημένος δεν έχει υποχρέωση να το α- παλλάξει από τα βάρη του. Άρθρο 1950 Βάρη του αντικειμένου που κλη- ροδοτήθηκε Αν κληροδοτήθηκε αντικείμενο που ανήκει στην κληρονομία, σε περίπτωση αμφιβολίας ο 166 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263386 Αν ο διαθέτης έχει δικαίωμα να απαιτήσει τέτοια απαλλαγή, σε περίπτωση αμφιβο- λίας, η κληροδοσία περιλαμβάνει και την α- παίτηση αυτή. βεβαρημένος δεν έχει υποχρέωση να το απαλλάξει από τα βάρη του. Αν ο διαθέτης έχει δικαίωμα να α- παιτήσει τέτοια απαλλαγή, σε πε- ρίπτωση αμφιβολίας η κληροδο- σία περιλαμβάνει και την απαί- τηση αυτή. Άρθρο 1984 Κληροδοσία ξένου πράγματος Η κληροδοσία ορισμένου αντικειμένου, που δεν ανήκει στην κληρονομία κατά το θάνατο του διαθέτη, είναι άκυρη, εκτός αν συνάγε- ται ότι γίνεται και για την περίπτωση που το αντικείμενο αυτό δεν ανήκει στην κληρονο- μία. Θεωρείται ότι δεν ανήκει στην κληρονο- μία και εκείνο το αντικείμενο που ο διαθέ- της έχει υποχρέωση να μεταβιβάσει σε άλ- λον. Αν ο διαθέτης κατά το θάνατο του είχε μόνο τη νομή του αντικείμενου που κληροδοτή- θηκε, σε περίπτωση αμφιβολίας, η κληρο- δοσία περιλαμβάνει τη νομή. Αν ο διαθέτης έχει δικαίωμα να απαιτήσει από τρίτον το αντικείμενο που κληροδοτή- θηκε, σε περίπτωση αμφιβολίας λογίζεται ότι κληροδοτήθηκε η απαίτηση αυτή. Το ίδιο ισχύει και όταν ο διαθέτης έχει δικαίωμα να απαιτήσει αποζημίωση για την απώλεια ή την αφαίρεση που επήλθε μετά τη διάταξη της κληροδοσίας. Άρθρο 1951 Κληροδοσία ξένου πράγματος Η κληροδοσία ορισμένου αντικει- μένου που δεν ανήκει στην κληρο- νομία κατά τον θάνατο του δια- θέτη είναι άκυρη, εκτός αν συνά- γεται ότι γίνεται και για την περί- πτωση που το αντικείμενο αυτό δεν ανήκει στην κληρονομία. Θεω- ρείται ότι δεν ανήκει στην κληρο- νομία κα ι εκείνο το αντικείμενο, το οποίο ο διαθέτης έχει υποχρέωση να μεταβιβάσει σε άλλον. Αν ο διαθέτης κατά τον θάνατό του είχε μόνο τη νομή του αντικει- μένου που κληροδοτήθηκε, σε πε- ρίπτωση αμφιβολίας η κληροδο- σία περιλαμβάνει τη νομή. Αν ο διαθέτης έχει δικαίωμα να α- παιτήσει από τρίτον το αντικεί- μενο που κληροδοτήθηκε, σε πε- ρίπτωση αμφιβολίας λογίζεται ότι κληροδοτήθηκε η απαίτηση αυτή. Το ίδιο ισχύει και όταν ο διαθέτης έχει δικαίωμα να απαιτήσει απο- ζημίωση για την απώλεια ή την α- φαίρεση που επήλθε μετά τη διά- ταξη της κληροδοσίας. 167 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3387Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Άρθρο 1985 Εφόσον σύμφωνα με το προηγούμενο άρ- θρο είναι ισχυρή η κληροδοσία αντικειμέ- νου, που δεν ανήκε στην κληρονομία κατά το θάνατο του διαθέτη, ο βεβαρημένος έχει υποχρέωση να το προμηθεύσει στον κληρο- δόχο. Αν ο βεβαρημένος αδυνατεί να το προμη- θεύσει ή αν χρειάζεται γι’ αυτό δυσανάλογη δαπάνη, οφείλεται η αξία του. Άρθρο 1952 Κληροδοσία προμηθευτέου αντι- κειμένου Εφόσον σύμφωνα με το άρθρο 1951 είναι ισχυρή η κλη- ροδοσία αντικειμένου, που δεν ανήκε στην κληρονομία κατά τον θάνατο του διαθέτη, ο βεβαρημέ- νος έχει υποχρέωση να το προμη- θεύσει στον κληροδόχο. Αν ο βεβαρημένος αδυνατεί να το προμηθεύσει ή αν χρειάζεται για αυτό δυσανάλογη δαπάνη, οφεί- λεται η αξία του. Άρθρο 1986 Ένωση ή ανάμιξη του αντικειμένου που κληροδοτήθηκε Αν ο διαθέτης μετά τη διάταξη της κληροδο- σίας ένωσε ή ανέμιξε το πράγμα που κληρο- δοτήθηκε με άλλο, έτσι ώστε η κυριότητα πάνω στο άλλο να επεκτείνεται και σ’ αυτό ή να δημιουργείται συγκυριότητα και η κα- τάσταση αυτή υπάρχει κατά το θάνατο του διαθέτη, η κληροδοσία είναι άκυρη. Αν η ένωση ή η ανάμιξη έγινε από άλλο και όχι από το διαθέτη και ο διαθέτης απέκτησε συγκυριότητα, σε περίπτωση αμφιβολίας, θεωρείται ότι κληροδοτήθηκε η συγκυριό- τητα. Αν ο διαθέτης έχει δικαίωμα να αφαιρέσει το πράγμα που ενώθηκε, σε περίπτωση αμ- φιβολίας λογίζεται ότι κληροδοτήθηκε το δι- καίωμα αυτό. Άρθρο 1953 Ένωση ή ανάμειξη του αντικειμέ- νου που κληροδοτήθηκε Αν ο διαθέτης μετά τη διάταξη της κληροδοσίας ένωσε ή ανέμειξε το πράγμα που κληροδοτήθηκε με άλλο, έτσι ώστε η κυριότητα πάνω στο άλλο να επεκτείνεται και σε αυτό ή να δημιουργείται συγκυ- ριότητα, και η κατάσταση αυτή υ- πάρχει κατά τον θάνατο του δια- θέτη, η κληροδοσία είναι άκυρη. Αν η ένωση ή η ανάμειξη έγινε από άλλον και όχι από τον διαθέτη, και ο διαθέτης απέκτησε συγκυριό- τητα, σε περίπτωση αμφιβολίας θεωρείται ότι κληροδοτήθηκε η συγκυριότητα. Αν ο διαθέτης έχει δικαίωμα να α- φαιρέσει το πράγμα που ενώθηκε, σε περίπτωση αμφιβολίας λογίζε- ται ότι κληροδοτήθηκε το δικαί- ωμα αυτό. 168 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263388 Άρθρο 1987 Επεξεργασία ή μετάπλαση Αν ο διαθέτης μετά τη διάταξη της κληροδο- σίας παρήγαγε νέο πράγμα με επεξεργασία ή μετάπλαση εκείνου που κληροδοτήθηκε, έτσι ώστε σύμφωνα με το νόμο ο κατασκευ- αστής να γίνεται κύριος του, η κληροδοσία είναι άκυρη. Αν η μεταποίηση αυτή έγινε από άλλον και όχι από το διαθέτη, εφαρμόζεται η διάταξη του άρθρου 1984 παρ. 3. Άρθρο 1954 Επεξεργασία ή μετάπλαση Αν ο διαθέτης μετά τη διάταξη της κληροδοσίας παρήγαγε νέο πράγμα με επεξεργασία ή μετά- πλαση εκείνου που κληροδοτή- θηκε, έτσι ώστε σύμφωνα με τον νόμο ο κατασκευαστής να γίνεται κύριός του, η κληροδοσία είναι ά- κυρη. Αν η μεταποίηση αυτή έγινε από άλλον και όχι από τον διαθέτη, ε- φαρμόζεται η διάταξη της τρίτης παραγράφου του άρθρου 1951. Άρθρο 1988 Κληροδοσία απαίτησης που έχει εισπρα- χθεί Αν ο διαθέτης κληροδότησε απαίτηση του που εκπληρώθηκε πριν πεθάνει και το αντι- κείμενο της υπάρχει ακόμα στην κληρονο- μία, σε περίπτωση αμφιβολίας, λογίζεται ότι κληροδοτήθηκε το αντικείμενο αυτό. Αν η α- παίτηση ήταν χρηματική, σε περίπτωση αμ- φιβολίας λογίζεται ότι κληροδοτήθηκε ίσο χρηματικό ποσόν, ακόμα και αν δεν υπάρχει στην κληρονομία τέτοιο ποσόν. Άρθρο 1955 Κληροδοσία απαίτησης που έχει εισπραχθεί Αν ο διαθέτης κληροδότησε απαί- τησή του που εκπληρώθηκε πριν αποβιώσει και το αντικείμενό της υπάρχει ακόμα στην κληρονομία, σε περίπτωση αμφιβολίας λογίζε- ται ότι κληροδοτήθηκε το αντικεί- μενο αυτό. Αν η απαίτηση ήταν χρηματική, σε περίπτωση αμφιβο- λίας λογίζεται ότι κληροδοτήθηκε ίσο χρηματικό ποσό. Άρθρο 1989 Πράγμα κατά γένος Αν ο διαθέτης κληροδότησε πράγμα κατά γένος μόνο ορισμένο, ο κληροδόχος έχει δι- καίωμα να λάβει πράγμα που να ανταποκρί- νεται στις συνθήκες στις οποίες αυτός βρί- σκεται. Άρθρο 1956 Πράγμα κατά γένος ορισμένο Αν ο διαθέτης κληροδότησε πράγμα κατά γένος μόνο ορι- σμένο, ο κληροδόχος έχει δικαί- ωμα να λάβει πράγμα που να α- νταποκρίνεται στις συνθήκες στις οποίες αυτός βρίσκεται. Άρθρο 1990 Αν κληροδοτήθηκε πράγμα κατά γένος μόνο ορισμένο και ο καθορισμός του ανατέθηκε Άρθρο 1957 Καθορισμός πράγματος κατά γέ- νος ορισμένου 169 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3389Τεύχος A’ 81/22.05.2026 στον κληροδόχο ή σε τρίτον, ο καθορισμός γίνεται με δήλωση τους στον βεβαρημένο. Αν αυτοί δεν μπορούν ή αν πέρασε άπρακτη η δικαστική προθεσμία που τάχθηκε για το σκοπό αυτό ή αν ο καθορισμός που έγινε δεν είναι εκείνος που πρέπει να είναι σύμ- φωνα με το προηγούμενο άρθρο, ο καθορι- σμός γίνεται από το δικαστήριο της κληρο- νομίας. Αν κληροδοτήθηκε πράγμα κατά γένος μόνο ορισμένο και ο καθορι- σμός του ανατέθηκε στον κληρο- δόχο ή σε τρίτον, ο καθορισμός γί- νεται με δήλωσή τους στον βεβα- ρημένο. Αν αυτοί δεν μπορούν ή αν πέρασε άπρακτη η δικαστική προθεσμία που τάχθηκε για τον σκοπό αυτόν ή αν ο καθορισμός που έγινε δεν είναι σύμφωνος με το άρθρο 1956, ο καθορισμός γίνε- ται από το δικαστήριο της κληρο- νομίας. Άρθρο 1991 Αν κληροδοτήθηκε πράγμα κατά γένος μόνο ορισμένο, ως προς τις υποχρεώσεις του βε- βαρημένου εξαιτίας νομικών ή πραγματικών ελαττωμάτων εφαρμόζονται αναλόγως οι σχετικές διατάξεις για τις υποχρεώσεις του πωλητή. Το ίδιο ισχύει, σε περίπτωση αμφι- βολίας και σε κληροδοσία ορισμένου αντι- κείμενου που δεν ανήκει στην κληρονομία, με την επιφύλαξη του περιορισμού του άρ- θρου 1985 παρ. 2. Αν το αντικείμενο της κληροδοσίας είναι α- κίνητο, σε περίπτωση αμφιβολίας, ο βεβα- ρημένος δεν ευθύνεται για δουλείες ή άλλα εμπράγματα βάρη του ακινήτου. Άρθρο 1958 Υποχρεώσεις βεβαρημένου σε κληροδότημα κατά γένος μόνο ο- ρισμένο Αν κληροδοτήθηκε πράγμα κατά γένος μόνο ορισμένο, ως προς τις υποχρεώσεις του βεβαρημένου ε- ξαιτίας νομικών ή πραγματικών ε- λαττωμάτων εφαρμόζονται ανα- λόγως οι σχετικές διατάξεις για τις υποχρεώσεις του πωλητή. Το ίδιο ισχύει, σε περίπτωση αμφιβολίας, και σε κληροδοσία ορισμένου α- ντικειμένου που δεν ανήκει στην κληρονομία, με την επιφύλαξη του περιορισμού της δεύτερης παρα- γράφου του άρθρου 1952. Αν το αντικείμενο της κληροδο- σίας είναι ακίνητο, σε περίπτωση αμφιβολίας ο βεβαρημένος δεν ευθύνεται για δουλείες ή άλλα ε- μπράγματα βάρη του ακινήτου. 170 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263390 Άρθρο 1992 Κληροδοσία όλων των απαιτήσεων Αν ο διαθέτης κληροδοτήσει όλες τις απαι- τήσεις του, σε περίπτωση αμφιβολίας περι- λαμβάνονται μόνο οι χρηματικές και όχι άλ- λες απαιτήσεις ή ανώνυμοι τίτλοι ή καταθέ- σεις σε τράπεζες και ταμιευτήρια. Άρθρο 1959 Κληροδοσία όλων των απαιτή- σεων Αν ο διαθέτης κληροδοτήσει όλες τις απαιτήσεις του, σε περίπτωση αμφιβολίας περιλαμβάνονται μόνο οι χρηματικές και όχι άλλες απαιτήσεις ή ανώνυμοι τίτλοι ή καταθέσεις σε τράπεζες και τα- μιευτήρια. Άρθρο 1993 Κληροδοσία οφειλής Αν ο διαθέτης κληροδότησε ότι οφείλει στον κληροδόχο, σε περίπτωση αμφιβολίας, ο βε- βαρημένος έχει υποχρέωση να καταβάλλει το χρέος χωρίς να έχει το δικαίωμα να αντι- τάξει αίρεση ή προθεσμία ή ένσταση. Άρθρο 1960 Κληροδοσία οφειλής Αν ο διαθέτης κληροδότησε ό,τι ο- φείλει στον κληροδόχο, σε περί- πτωση αμφιβολίας ο βεβαρημέ- νος έχει υποχρέωση να καταβάλει το χρέος, χωρίς να έχει το δικαί- ωμα να αντιτάξει αίρεση ή προθε- σμία ή ένσταση. Άρθρο 1994 Αν ο διαθέτης κληροδοτήσει χρηματικό πο- σόν στο δανειστή του, αποσιωπώντας την ο- φειλή, σε περίπτωση αμφιβολίας η κληρο- δοσία δεν θεωρείται ότι έγινε για να εξο- φληθεί η οφειλή. Άρθρο 1961 Κληροδοσία χρηματικού ποσού Αν ο διαθέτης κληροδοτήσει χρη- ματικό ποσό στον δανειστή του, α- ποσιωπώντας την οφειλή, σε περί- πτωση αμφιβολίας η κληροδοσία δεν θεωρείται ότι έγινε για να εξο- φληθεί η οφειλή. Άρθρο 1995 Το δικαίωμα από την κληροδοσία Ο κληροδόχος αποκτά με την κληροδοσία το ενοχικό δικαίωμα να απαιτήσει από το βε- βαρημένο την παροχή του αντικειμένου που κληροδοτήθηκε. Άρθρο 1962 Δικαίωμα από την κληροδοσία Ο κληροδόχος αποκτά με την κλη- ροδοσία το ενοχικό δικαίωμα να απαιτήσει από τον βεβαρημένο την παροχή του αντικειμένου που κληροδοτήθηκε Η αξίωση παρα- γράφεται μετά την πάροδο διε- τίας, η οποία αρχίζει μόλις λήξει το έτος εντός του οποίου ο 171 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3391Τεύχος A’ 81/22.05.2026 κληροδόχος πληροφορήθηκε την ύπαρξη της αξίωσης. Σε κάθε περί- πτωση, η αξίωση παραγράφεται μετά την πάροδο πέντε (5) ετών από τη δημοσίευση της διαθήκης. Αν ο διαθέτης συνιστά υπέρ του κληροδόχου δικαίωμα δουλείας σε ορισμένο πράγμα που του α- νήκε κατά τον χρόνο του θανάτου του, ο κληροδόχος το αποκτά ά- μεσα και αυτοδικαίως με την επι- φύλαξη του άρθρου 1198. Άρθρο 1996 Με την επιφύλαξη της διάταξης του άρθρου 1198, αν βεβαρημένος με την κληροδοσία είναι ο κληρονόμος και αντικείμενο της κλη- ροδοσίας είναι ορισμένο πράγμα ή δικαί- ωμα που ανήκει στο διαθέτη, εφόσον ο δια- θέτης δεν διέταξε διαφορετικά, ο κληροδό- χος το αποκτά αμέσως και αυτοδικαίως. Αν η κληροδοσία συνίσταται σε απαλλαγή από εμπράγματο βάρος ή από υποχρέωση προς το διαθέτη, ο κληροδόχος απαλλάσσεται α- μέσως και αυτοδικαίως. Άρθρο 1963 Απαλλαγή κληροδόχου Αν η κληροδοσία συνίσταται σε α- παλλαγή από εμπράγματο βάρος ή από υποχρέωση προς τον δια- θέτη, ο κληροδόχος απαλλάσσεται αμέσως και αυτοδικαίως. Άρθρο 1997 Πότε γίνεται η επαγωγή ή η κτήση Το δικαίωμα από την κληροδοσία αποκτάται μόλις πεθάνει ο διαθέτης (επαγωγή της κλη- ροδοσίας). Ο κληροδόχος έχει δικαίωμα να αποποιηθεί την κληροδοσία. Άρθρο 1964 Επαγωγή της κληροδοσίας Το δικαίωμα από την κληροδοσία αποκτάται μόλις αποβιώσει ο δια- θέτης (επαγωγή της κληροδο- σίας). Ο κληροδόχος έχει δικαί- ωμα να αποποιηθεί την κληροδο- σία. 172 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263392 Άρθρο 1998 Σε περίπτωση αίρεσης ή προθεσμίας Σε περίπτωση κληροδοσίας με αναβλητική αίρεση ή προθεσμία, η πλήρωση της οποίας επέρχεται μετά το θάνατο του διαθέτη, η ε- παγωγή της γίνεται μόλις πληρωθεί η αί- ρεση ή η προθεσμία. Άρθρο 1965 Επαγωγή σε περίπτωση αίρεσης ή προθεσμίας Σε περίπτωση κληροδοσίας με α- ναβλητική αίρεση ή προθεσμία, η πλήρωση της οποίας επέρχεται μετά τον θάνατο του διαθέτη, η ε- παγωγή της γίνεται μόλις πληρω- θεί η αίρεση ή η προθεσμία. Άρθρο 1999 Αν ο κληροδόχος δεν έχει ακόμη συλληφθεί, όταν πεθάνει ο διαθέτης ή αν το πρόσωπο του προσδιορίζεται από γεγονός που επέρ- χεται μετά το θάνατο του διαθέτη, η επα- γωγή γίνεται κατά το χρόνο του τοκετού ή μόλις επέλθει το γεγονός. Άρθρο 1966 Κληροδόχος που δεν έχει ακόμη συλληφθεί Αν ο κληροδόχος δεν έχει ακόμη συλληφθεί όταν αποβιώσει ο δια- θέτης, ή αν το πρόσωπό του προσ- διορίζεται από γεγονός που επέρ- χεται μετά τον θάνατο του δια- θέτη, η επαγωγή γίνεται κατά τον χρόνο του τοκετού ή μόλις επέλθει το γεγονός. Άρθρο 2000 Στις περιπτώσεις των δύο προηγούμενων άρθρων, κατά το χρονικό διάστημα από το θάνατο του διαθέτη έως την επαγωγή της κληροδοσίας εφαρμόζονται οι διατάξεις για την αναβλητική αίρεση. Άρθρο 1967 Εφαρμογή των διατάξεων για α- ναβλητική αίρεση Στις περιπτώσεις των δύο προη- γούμενων άρθρων, κατά το χρο- νικό διάστημα από τον θάνατο του διαθέτη έως την επαγωγή της κλη- ροδοσίας εφαρμόζονται οι διατά- ξεις για την αναβλητική αίρεση. Άρθρο 2001 Αποποίηση της κληροδοσίας Ο κληροδόχος δεν μπορεί να αποποιηθεί την κληροδοσία μετά την αποδοχή της. Η αποδοχή και η αποποίηση γίνονται με δή- λωση προς το βεβαρημένο. Η δήλωση γίνε- ται μόνο μετά την επαγωγή της κληροδοσίας Άρθρο 1968 Αποποίηση της κληροδοσίας Ο κληροδόχος δεν μπορεί να απο- ποιηθεί την κληροδοσία μετά την αποδοχή της. Η αποδοχή και η αποποίηση γίνο- νται με δήλωση προς τον βεβαρη- μένο. Η δήλωση γίνεται μόνο μετά 173 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3393Τεύχος A’ 81/22.05.2026 και είναι άκυρη αν γίνει με αίρεση ή προθε- σμία ή μερικώς. Οι διατάξεις των άρθρων 1854,1855 παρ. 2 και 1856 για την αποδοχή ή την αποποίηση της κληρονομίας εφαρμόζονται αναλόγως και για την κληροδοσία. την επαγωγή της κληροδοσίας και είναι άκυρη, αν γίνει με αίρεση ή προθεσμία ή μερικώς. Οι διατάξεις των άρθρων 1852, 1853 παράγραφος 2 και 1854 για την αποδοχή ή την αποποίηση της κληρονομίας εφαρμόζονται ανα- λόγως και για την κληροδοσία. Άρθρο 2002 Αν ο χρόνος για την εκπλήρωση της κληρο- δοσίας έχει αφεθεί στη διάκριση του βεβα- ρημένου, σε περίπτωση αμφιβολίας η πα- ροχή γίνεται απαιτητή μόλις αυτός πεθάνει. Άρθρο 1969 Απαιτητό κληροδοσίας Αν ο χρόνος για την εκπλήρωση της κληροδοσίας έχει αφεθεί στη διάκριση του βεβαρημένου, σε πε- ρίπτωση αμφιβολίας η παροχή γί- νεται απαιτητή μόλις αυτός απο- βιώσει. Άρθρο 2003 Καρποί του αντικειμένου που κληροδοτή- θηκε Αν κληροδοτήθηκε ορισμένο αντικείμενο που ανήκει στην κληρονομία, ο βεβαρημέ- νος έχει υποχρέωση να αποδώσει στον κλη- ροδόχο και τους καρπούς που συλλέχθηκαν από την επαγωγή της κληροδοσίας καθώς και οτιδήποτε περιήλθε σ’ αυτόν με άλλο τρόπο εξαιτίας του δικαιώματος που κληρο- δοτήθηκε. Ο βεβαρημένος δεν έχει υποχρέ- ωση σε αποζημίωση για ωφελήματα που δεν είναι καρποί. Άρθρο 1970 Καρποί του αντικειμένου που κληροδοτήθηκε Αν κληροδοτήθηκε ορισμένο αντι- κείμενο που ανήκει στην κληρονο- μία, ο βεβαρημένος έχει υποχρέ- ωση να αποδώσει στον κληροδόχο και τους καρπούς που συλλέχθη- καν από την επαγωγή της κληρο- δοσίας, καθώς και οτιδήποτε περι- ήλθε σε αυτόν με άλλο τρόπο εξαι- τίας του δικαιώματος που κληρο- δοτήθηκε. Ο βεβαρημένος δεν έ- χει υποχρέωση σε αποζημίωση για ωφελήματα που δεν είναι καρποί. Άρθρο 2004 Δαπάνες Αν κληροδοτήθηκε ορισμένο πράγμα που α- νήκει στην κληρονομία ο βεβαρημένος μπο- ρεί, κατά τις διατάξεις που διέπουν τις σχέ- σεις μεταξύ κυρίου και νομέα, να απαιτήσει αποζημίωση για τις δαπάνες που έγιναν στο Άρθρο 1971 Δαπάνες Αν κληροδοτήθηκε ορισμένο πράγμα που ανήκει στην κληρονο- μία, ο βεβαρημένος μπορεί, κατά τις διατάξεις που διέπουν τις σχέ- σεις μεταξύ κυρίου και νομέα, να 174 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263394 πράγμα μετά το θάνατο του διαθέτη, καθώς και για όσα καταβλήθηκαν μετά το θάνατο του διαθέτη για να απαλλαγεί το πράγμα από βάρη. απαιτήσει αποκατάσταση των δα- πανών που έγιναν στο πράγμα μετά τον θάνατο του διαθέτη, κα- θώς και για όσα καταβλήθηκαν μετά τον θάνατο του διαθέτη για να απαλλαγεί το πράγμα από βάρη. Άρθρο 2005 Βεβαρημένος κληροδόχος Κληροδόχος που είναι βεβαρημένος με κλη- ροδοσία ή τρόπο, έχει υποχρέωση να εκπλη- ρώσει μόνο αφότου έχει και αυτός δικαίωμα να απαιτήσει ότι του έχει καταλειφθεί. Άρθρο 1972 Βεβαρημένος κληροδόχος Κληροδόχος που είναι βεβαρημέ- νος με κληροδοσία ή τρόπο, έχει υποχρέωση να εκπληρώσει μόνο αφότου έχει και αυτός δικαίωμα να απαιτήσει ό,τι του έχει κατα- λειφθεί. Άρθρο 2006 Κληροδόχος βεβαρημένος με κληροδοσία ή τρόπο μπορεί, και μετά την αποδοχή της κληροδοσίας που καταλείφθηκε σ’ αυτόν, να αρνηθεί να εκπληρώσει, αν αυτό που παίρνει από την κληροδοσία ο ίδιος δεν ε- παρκεί για την εκπλήρωση. Αν σύμφωνα με το άρθρο 1979 στη θέση του βεβαρημένου υπεισέλθει άλλος, αυτός δεν ευθύνεται περισσότερο από τον κληροδόχο. Άρθρο 1973 Άρνηση κληροδόχου Κληροδόχος βεβαρημένος με κλη- ροδοσία ή τρόπο μπορεί, και μετά την αποδοχή της κληροδοσίας που καταλείφθηκε σε αυτόν, να αρνη- θεί να εκπληρώσει, αν αυτό που παίρνει από την κληροδοσία ο ί- διος δεν επαρκεί για την εκπλή- ρωση. Αν σύμφωνα με το άρθρο 1946 στη θέση του βεβαρημένου υπει- σέλθει άλλος, αυτός δεν ευθύνε- ται περισσότερο από τον κληρο- δόχο. Άρθρο 2007 Ελάττωση της κληροδοσίας Αν η παροχή από την κληροδοσία μειωθεί σύμφωνα με τις διατάξεις για τη νόμιμη μοίρα ή σύμφωνα με το προηγούμενο άρ- θρο, σε περίπτωση αμφιβολίας ο Άρθρο 1974 Ελάττωση της κληροδοσίας Αν η παροχή από την κληροδοσία μειωθεί κατά τις διατάξεις για τη νόμιμη μοίρα ή σύμφωνα με το προηγούμενο άρθρο, σε περί- πτωση αμφιβολίας ο κληροδόχος 175 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3395Τεύχος A’ 81/22.05.2026 κληροδόχος έχει το δικαίωμα να μειώσει και αυτός ανάλογα τα βάρη που του έχουν επι- βληθεί. έχει το δικαίωμα να μειώσει και αυτός ανάλογα τα βάρη που του έ- χουν επιβληθεί. Άρθρο 2008 Υποκατάσταση Αν ο διαθέτης, για την περίπτωση που ο πρώτος τιμώμενος δεν αποκτήσει την κλη- ροδοσία, αφήνει το αντικείμενο της σε άλ- λον, εφαρμόζονται αναλόγως οι διατάξεις των άρθρων 1810 έως 1812 για την υποκα- τάσταση κληρονόμου. Άρθρο 1975 Υποκατάσταση Αν ο διαθέτης, για την περίπτωση που ο πρώτος τιμώμενος δεν απο- κτήσει την κληροδοσία, αφήνει το αντικείμενο της σε άλλον, εφαρ- μόζονται αναλόγως οι διατάξεις των άρθρων 1795 έως 1797 για την υποκατάσταση κληρονόμου. Άρθρο 2009 Υποκατάσταση καταπιστευτική Η διάταξη του διαθέτη ότι από ορισμένο χρονικό σημείο ή γεγονός που επέρχεται μετά την απόκτηση της κληροδοσίας αυτό που κληροδοτήθηκε περιέρχεται σε άλλον (υποκατάσταση καταπιστευτική), ισχύει μόνο για κοινωφελή σκοπό ή υπέρ των εξ αί- ματος συγγενών του διαθέτη σε ευθεία γραμμή, ή έως και τον τρίτον βαθμό σε πλά- για γραμμή, που υπάρχουν κατά το θάνατο του βεβαρημένου πρώτου κληροδόχου. Η υ- ποκατάσταση δεν ισχύει για άλλα περαι- τέρω πρόσωπα. Άρθρο 1976 Μετακληροδοσία Ο διαθέτης μπορεί, με διάταξή του, να ορίσει ότι, από ορισμένο χρονικό σημείο ή γεγονός που ε- πέρχεται μετά την απόκτηση της κληροδοσίας, αυτό που κληροδο- τήθηκε περιέρχεται σε άλλον (με- τακληροδοσία). Τέτοια υποχρέ- ωση δεν μπορεί να επιβληθεί στον μετακληροδόχο. Άρθρο 2010 Οικογενειακό κληροδότημα Αν κατά τη θέληση του διαθέτη το αντικεί- μενο που κληροδοτήθηκε πρέπει να μείνει για πάντα στη δική του οικογένεια, θεωρού- νται ότι έχουν τιμηθεί με κληροδοσία κατά υποκατάσταση εκείνοι μόνο από τους συγ- γενείς του προηγούμενου άρθρου, οι οποίοι θα κληρονομούσαν εξ αδιαθέτου το δια- θέτη, αν πέθαινε τότε που πέθανε ο βεβα- ρημένος πρώτος κληροδόχος. Άρθρο 1977 Οικογενειακό κληροδότημα Αν κατά τη βούληση του διαθέτη το αντικείμενο που κληροδοτή- θηκε πρέπει να μείνει για πάντα στη δική του οικογένεια, θεωρού- νται ότι έχουν τιμηθεί με κληροδο- σία κατά υποκατάσταση εκείνοι που θα κληρονομούσαν εξ αδια- θέτου τον διαθέτη κατά τον χρόνο του θανάτου του βεβαρημένου αρχικού κληροδόχου. 176 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263396 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΟΓΔΟΟ ΤΡΟΠΟΣ Άρθρο 2011 Αν η τελευταία διάταξη περιέχει τρόπο ε- φαρμόζονται αναλόγως οι διατάξεις των άρ- θρων 1789,1967,1968,1973,1974,1979,1980,1989 και 2002. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΟΓΔΟΟ ΤΡΟΠΟΣ Άρθρο 1978 Σύσταση τρόπου Αν ο κληρονομούμενος με διάταξη τελευταίας βούλησης υποχρεώνει τον τιμώμενο στην τήρηση ορισμέ- νης συμπεριφοράς, σε περίπτωση αμφιβολίας θεωρείται ότι έχει συ- σταθεί τρόπος. Αν η τελευταία διάταξη περιέχει τρόπο, εφαρμόζονται αναλόγως οι διατάξεις των άρθρων 1774, 1934, 1935, 1940, 1941, 1946, 1947, 1956 και 1969. Άρθρο 2012 Πρόσωπο για το οποίο γίνεται η παροχή Ο διαθέτης μπορεί να τάξει τρόπο για ορι- σμένο σκοπό και να αφήσει στο βεβαρημένο ή σε τρίτον να προσδιορίσει το πρόσωπο στο οποίο θα γίνει η παροχή. Άρθρο 1979 Πρόσωπο στο οποίο γίνεται η παροχή Ο διαθέτης μπορεί να τάξει τρόπο για ορισμένο σκοπό και να επιτρέ- ψει στον βεβαρημένο ή σε τρίτον τον προσδιορισμό του προσώπου στο οποίο θα γίνει η παροχή. Άρθρο 2013 Καθορισμός από το βεβαρημένο ή από τρίτον Αν στην περίπτωση του προηγουμένου άρ- θρου ο καθορισμός του προσώπου ανατέ- θηκε στο βεβαρημένο και πέρασε άπρακτη η δικαστική προθεσμία που τάχθηκε για το σκοπό αυτό, ο καθορισμός γίνεται από αυ- τόν που άσκησε την αγωγή. Αν ο καθορισμός του προσώπου ανατέθηκε σε τρίτον, γίνεται με δήλωση προς το βεβα- ρημένο. Αν ο τρίτος δεν μπορεί να κάνει τον καθορισμό ή αν πέρασε άπρακτη η δικα- στική προθεσμία που τάχθηκε για το σκοπό αυτό, ο καθορισμός γίνεται από το Άρθρο 1980 Καθορισμός από βεβαρημένο ή από τρίτο Αν στην περίπτωση του άρθρου 1979 ο καθορισμός του προσώπου ανατέθηκε στον βεβαρημένο και πέρασε άπρακτη η δικαστική προ- θεσμία που τάχθηκε για τον σκοπό αυτόν, ο καθορισμός γίνεται από αυτόν που άσκησε την αγωγή. Αν ο καθορισμός του προσώπου α- νατέθηκε σε τρίτον, γίνεται με δή- λωση προς τον βεβαρημένο. Αν ο τρίτος δεν μπορεί να κάνει τον κα- θορισμό ή αν πέρασε άπρακτη η 177 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3397Τεύχος A’ 81/22.05.2026 βεβαρημένο. Η δικαστική προθεσμία τάσσε- ται ύστερα από αίτηση και του βεβαρημέ- νου. δικαστική προθεσμία που τάχθηκε για τον σκοπό αυτόν, ο καθορι- σμός γίνεται από τον βεβαρημένο. Η δικαστική προθεσμία τάσσεται ύστερα από αίτηση και του βεβα- ρημένου. Άρθρο 2014 Ποιος απαιτεί την εκπλήρωση Την εκτέλεση του τρόπου έχουν δικαίωμα να απαιτήσουν ο εκτελεστής της διαθήκης, ο κληρονόμος, ο συγκληρονόμος και αυτός που ωφελείται άμεσα από την έκπτωση ε- κείνου που είναι αρχικά βεβαρημένος με τον τρόπο. Αν η εκτέλεση του τρόπου αφορά το δημό- σιο συμφέρον, μπορεί να την απαιτήσει και η δημόσια αρχή. Άρθρο 1981 Ποιος απαιτεί την εκπλήρωση Την εκτέλεση του τρόπου έχουν δι- καίωμα να απαιτήσουν ο εκτελε- στής της διαθήκης, ο κληρονόμος, ο συγκληρονόμος και αυτός που ωφελείται άμεσα από την έκ- πτωση εκείνου που είναι αρχικά βεβαρημένος με τον τρόπο. Αν η εκτέλεση του τρόπου αφορά το δημόσιο συμφέρον, μπορεί να την απαιτήσει και η δημόσια αρχή. Άρθρο 2015 Ακυρότητα του τρόπου Αν ο τρόπος είναι άκυρος, τότε μόνο είναι ά- κυρη και η διάταξη υπέρ του βεβαρημένου, όταν αυτό προκύπτει ως θέληση του δια- θέτη. Άρθρο 1982 Ακυρότητα του τρόπου Αν ο τρόπος είναι άκυρος, τότε μόνο είναι άκυρη και η διάταξη υ- πέρ του βεβαρημένου, όταν αυτό προκύπτει ως βούληση του δια- θέτη. Άρθρο 2016 Τρόπος αδύνατος Αν η εκτέλεση του τρόπου γίνει αδύνατη από υπαιτιότητα του βεβαρημένου εκείνος που θα είχε ωφέλεια από την έκπτωση του αρχικά βεβαρημένου, μπορεί να απαιτήσει, κατά τις διατάξεις για τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, να του αποδοθεί ότι έχει κατα- λειφθεί κατά το μέρος που έπρεπε να δαπα- νηθεί για την εκτέλεση του τρόπου. Άρθρο 1983 Τρόπος αδύνατος Αν η εκτέλεση του τρόπου γίνει α- δύνατη από υπαιτιότητα του βε- βαρημένου, εκείνος που θα είχε ωφέλεια από την έκπτωσή του μπορεί να απαιτήσει, κατά τις δια- τάξεις για τον αδικαιολόγητο πλουτισμό, να του αποδοθεί ό,τι έχει καταλειφθεί κατά το μέρος που έπρεπε να δαπανηθεί για την εκτέλεση του τρόπου. 178 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263398 ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΝΑΤΟ ΕΚΤΕΛΕΣΤΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ Άρθρο 2017 Διορισμός Ο διαθέτης μπορεί να ορίσει στη διαθήκη ε- κτελεστές ένα ή περισσότερα φυσικά ή νο- μικά πρόσωπα. Μπορεί ακόμη να αναθέσει στον εκτελεστή να ορίσει συνεκτελεστές ή διαδόχους του. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΔΕΚΑΤΟ ΕΝΑΤΟ ΕΚΤΕΛΕΣΤΗΣ ΤΗΣ ΔΙΑΘΗΚΗΣ Άρθρο 1984 Διορισμός Ο διαθέτης μπορεί να ορίσει στη διαθήκη εκτελεστές ένα (1) ή πε- ρισσότερα φυσικά ή νομικά πρό- σωπα. Μπορεί ακόμη να αναθέσει στον εκτελεστή να ορίσει συνεκτε- λεστές ή διαδόχους του. Εκτελεστής μπορεί να ορισθεί και με κληρονομική σύμβαση αιτία θανάτου. Στην περίπτωση αυτή ε- φαρμόζονται αναλόγως οι διατά- ξεις του παρόντος κεφαλαίου. Άρθρο 2018 Ικανότητα Ο διορισμός εκτελεστή είναι άκυρος, αν αυ- τός τότε που αποδέχεται το λειτούργημα εί- ναι ανίκανος ή έχει περιορισμένη ικανότητα για δικαιοπραξία. Άρθρο 1985 Ικανότητα Ο διορισμός εκτελεστή είναι άκυ- ρος, αν αυτός κατά την αποδοχή του λειτουργήματος είναι ανίκα- νος ή έχει περιορισμένη ικανότητα για δικαιοπραξία. Άρθρο 2019 Έναρξη, αποδοχή, αποποίηση Το λειτούργημα του εκτελεστή αρχίζει από την αποδοχή του. Η αποδοχή και η αποποίηση γίνονται με δή- λωση στο γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομίας, ο οποίος συντάσσει σχετική έκθεση. Η δήλωση είναι άκυρη, αν γίνει πριν από την επαγωγή της κληρονομίας ή με αί- ρεση ή με προθεσμία. Ύστερα από αίτηση οποιουδήποτε έχει συμ- φέρον, ο πρόεδρος του δικαστηρίου, της κληρονομίας ορίζει προθεσμία για να κάνει Άρθρο 1986 Έναρξη, αποδοχή, αποποίηση Το λειτούργημα του εκτελεστή αρ- χίζει από την αποδοχή του. Η αποδοχή και η αποποίηση γίνο- νται με δήλωση στον γραμματέα του δικαστηρίου της κληρονομίας, ο οποίος συντάσσει σχετική έκ- θεση. Η δήλωση είναι άκυρη, αν γίνει πριν από την επαγωγή της κληρονομίας ή με αίρεση ή με προθεσμία. 179 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3399Τεύχος A’ 81/22.05.2026 ο εκτελεστής τη δήλωση, αν η προθεσμία περάσει άπρακτη, ο εκτελεστής θεωρείται ότι αποποιήθηκε το λειτούργημα. Ύστερα από αίτηση οποιουδήποτε έχει συμφέρον, ο πρόεδρος του δι- καστηρίου της κληρονομίας ορίζει προθεσμία για να προβεί ο εκτελε- στής στη δήλωση· αν η προθεσμία περάσει άπρακτη, ο εκτελεστής θεωρείται ότι αποποιήθηκε το λει- τούργημα. Άρθρο 2020 Εξουσία του εκτελεστή Έργο του εκτελεστή είναι η εκτέλεση των διατάξεων της διαθήκης. Ο εκτελεστής έχει δικαίωμα να επιχειρήσει κάθε πράξη την οποία ρητά επέτρεψε ο δια- θέτης ή είναι απαραίτητη για την εκτέλεση των διατάξεων του. Με τους ίδιους όρους έ- χει δικαίωμα να διαχειρίζεται την κληρονο- μία, είτε ολόκληρη, είτε κατά ένα μέρος της. Άρθρο 1987 Εξουσία του εκτελεστή Έργο του εκτελεστή είναι η εκτέ- λεση των διατάξεων της διαθήκης. Ο εκτελεστής έχει δικαίωμα να ε- πιχειρήσει κάθε πράξη την οποία ρητά επέτρεψε ο διαθέτης ή είναι απαραίτητη για την εκτέλεση των διατάξεών του. Ο εκτελεστής δια- θήκης έχει δικαίωμα να διαχειρί- ζεται ολόκληρη την κληρονομία ή μέρος αυτής, αν τούτο είναι απα- ραίτητο για την εκτέλεση των δια- τάξεων της διαθήκης ή και ανεξάρ- τητα από αυτό, αν τούτο όρισε ο διαθέτης εκτελεστής που έχει ορι- σθεί με κληρονομική σύμβαση αι- τία θανάτου έχει μόνο τις εξουσίες που ορίζονται σε αυτή. Άρθρο 2021 Πράξεις με άδεια του δικαστηρίου Αν στις περιπτώσεις του προηγουμένου άρ- θρου χρειάζεται να εκποιηθούν ακίνητα της κληρονομίας ή δημόσια χρεόγραφα ή μετο- χές ή ομολογίες ανώνυμων εταιριών ή να συνομολογηθεί δάνειο ή συμβιβασμός ή να Άρθρο 1988 Πράξεις με άδεια του δικαστη- ρίου Αν στις περιπτώσεις του άρθρου 1987 χρειάζεται να εκποιηθούν α- κίνητα της κληρονομίας ή κινητά σημαντικής αξίας σε σχέση με την κληρονομία ή δημόσια χρεό- γραφα ή μετοχές ή ομολογίες ανώ- νυμων εταιρειών ή να 180 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263400 γίνει δαπάνη που υπερβαίνει τις εκατό χι- λιάδες δραχμές και δεν συναινεί σ’ αυτό ο κληρονόμος, ο εκτελεστής έχει δικαίωμα να επιχειρεί τις πράξεις αυτές ύστερα από ά- δεια του δικαστηρίου της κληρονομίας. Το δικαστήριο ακούει προηγουμένως τον κλη- ρονόμο, αν αυτό δεν είναι αδύνατο ή ιδιαί- τερα δύσκολο. συνομολογηθεί δάνειο ή συμβιβα- σμός ή να γίνει δαπάνη που υπερ- βαίνει την αξία του αντικειμένου μικροδιαφοράς κατά τον Κώδικα Πολιτικής Δικονομίας, ο εκτελε- στής διαθήκης ενημερώνει προη- γουμένως τον κληρονόμο και του τάσσει προθεσμία δύο (2) μηνών για να δηλώσει αν συναινεί. Εφό- σον ο κληρονόμος συναινεί, μετά την επιχείρηση της πράξης ευθύ- νεται και με την ατομική του πε- ριουσία για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας. Αν ο κληρονόμος δεν συναινεί ή παρέλθει άπρακτη η προθεσμία που του τάχθηκε, ο εκτελεστής διαθήκης μπορεί να επιχειρήσει την πράξη ύστερα από άδεια του δικαστηρίου της κληρονομίας. Το δικαστήριο ακούει προηγουμένως τον κληρονόμο, εφόσον αυτό δεν είναι αδύνατο ή ιδιαίτερα δύ- σκολο. Στην περίπτωση αυτή ο κληρονόμος ευθύνεται και με την ατομική του περιουσία για τις υ- ποχρεώσεις της κληρονομίας. Αν ο εκτελεστής διαθήκης επιχει- ρήσει τις πράξεις της παρ. 1 χωρίς να ειδοποιήσει προηγουμένως τον κληρονόμο ή χωρίς τη συναίνεσή του ή χωρίς την άδεια του δικα- στηρίου, ευθύνεται ο ίδιος για τις υποχρεώσεις της κληρονομίας εις ολόκληρον με τον κληρονόμο. Δι- καίωμα αναγωγής του εκτελεστή κατά του κληρονόμου αποκλείε- ται. Άρθρο 2022 Ο διαθέτης μπορεί με ρητή δήλωση στη δια- θήκη να απαλλάξει τον εκτελεστή από τους περιορισμούς του προηγουμένου άρθρου. 181 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3401Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Άρθρο 1989 Περιουσία περιερχόμενη σε επι- τροπευόμενο ή σε συμπαραστα- τούμενο Αν η περιουσία για την οποία έχει ορισθεί εκτελεστής διαθήκης πε- ριέρχεται σε ανήλικο που τελεί υπό επιτροπεία ή σε ενήλικο που τελεί υπό δικαστική συμπαρά- σταση, αυτή υπόκειται στη διαχεί- ριση του επιτρόπου ή του δικαστι- κού συμπαραστάτη, εκτός αν ο κληρονομούμενος όρισε με τη διαθήκη του ρητά ότι η περιουσία υπόκειται στη διαχείριση του εκτε- λεστή διαθήκης. Στην περίπτωση αυτή ο εκτελεστής διαθήκης υπά- γεται στις διατυπώσεις και δε- σμεύσεις της επιτροπείας ή της δι- καστικής συμπαράστασης. Αντί- θετη διάταξη της διαθήκης είναι άκυρη. Άρθρο 2023 Ευθύνη του εκτελεστή Στην εκπλήρωση των υποχρεώσεων του ο ε- κτελεστής ευθύνεται απέναντι στον κληρο- νόμο κατά τους κανόνες της εντολής για κάθε ζημία της κληρονομίας από πταίσμα του. Σε περίπτωση διαχείρισης έχει υποχρέ- ωση και να λογοδοτήσει. Περισσότεροι εκτελεστές ευθύνονται για κοινό πταίσμα τους εις ολόκληρον. Άρθρο 1990 Ευθύνη του εκτελεστή Κατά την εκπλήρωση των υποχρε- ώσεών του ο εκτελεστής ευθύνε- ται απέναντι στον κληρονόμο κατά τους κανόνες της εντολής για κάθε ζημία της κληρονομίας από πταί- σμα του. Σε περίπτωση διαχείρι- σης έχει υποχρέωση και να λογο- δοτήσει. Περισσότεροι εκτελεστές ευθύνο- νται για κοινό πταίσμα τους εις ο- λόκληρον. Άρθρο 2024 Περισσότεροι εκτελεστές Περισσότεροι εκτελεστές ενεργούν όλοι μαζί, αν λείψει ένας από αυτούς, ενεργούν Άρθρο 1991 Περισσότεροι εκτελεστές Περισσότεροι εκτελεστές ενερ- γούν όλοι μαζί· αν λείψει ένας από 182 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263402 οι άλλοι μόνοι τους. Σε περίπτωση διαφω- νίας αποφασίζει η πλειοψηφία και σε ισο- ψηφία κρίνει ελεύθερα το δικαστήριο. Ο διαθέτης μπορεί να ορίσει διαφορετικά. Καθένας από τους περισσότερους εκτελε- στές μπορεί να παίρνει και μόνος του συντη- ρητικά μέτρα. αυτούς, ενεργούν οι άλλοι μόνοι τους. Σε περίπτωση διαφωνίας α- ποφασίζει η πλειοψηφία και σε ι- σοψηφία κρίνει ελεύθερα το δικα- στήριο. Ο διαθέτης μπορεί να ορί- σει διαφορετικά. Καθένας από τους περισσότερους εκτελεστές μπορεί να παίρνει και μόνος του συντηρητικά μέτρα. Άρθρο 2025 Αγωγές της κληρονομίας Ο κληρονόμος ασκεί τις αξιώσεις της κληρο- νομίας. Ο εκτελεστής της διαθήκης ασκεί τις αξιώ- σεις της κληρονομίας και ενάγεται για τις α- ξιώσεις κατά της κληρονομίας εφόσον έχει τη διαχείριση της κληρονομίας ή των σχετι- κών αξιώσεων. Άρθρο 1992 Αγωγές της κληρονομίας Ο κληρονόμος ασκεί τις αξιώσεις της κληρονομίας. Ο εκτελεστής της διαθήκης ασκεί τις αξιώσεις της κληρονομίας και ενάγεται για τις υποχρεώσεις της, εφόσον έχει τη διαχείριση της κλη- ρονομίας ή των σχετικών αξιώ- σεων. Άρθρο 2026 Αξιώσεις κατά της κληρονομίας Οι αξιώσεις κατά της κληρονομίας ασκού- νται κατά του κληρονόμου. Ο εκτελεστής έχει δικαίωμα να παρέμβει στη δίκη. Άρθρο 1993 Αξιώσεις κατά της κληρονομίας Οι αξιώσεις κατά της κληρονομίας ασκούνται κατά του κληρονόμου. Ο εκτελεστής έχει δικαίωμα να πα- ρέμβει στη δίκη. Άρθρο 2027 Αμοιβή Ο εκτελεστής μπορεί, εφόσον ο διαθέτης δεν διέταξε διαφορετικά, να ζητήσει να του ορίσει το δικαστήριο της κληρονομίας ανά- λογη αμοιβή. Το δικαστήριο ακούει προηγουμένως τον κληρονόμο, εφόσον αυτό δεν είναι αδύνατο ή ιδιαίτερα δύσκολο. Άρθρο 1994 Αμοιβή Ο εκτελεστής μπορεί, εφόσον ο διαθέτης δεν διέταξε διαφορε- τικά, να ζητήσει να του ορίσει το δικαστήριο της κληρονομίας ανά- λογη αμοιβή. Το δικαστήριο ακούει προηγουμέ- νως τον κληρονόμο, εφόσον αυτό δεν είναι αδύνατο ή ιδιαίτερα δύ- σκολο. 183 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3403Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Άρθρο 2028 Παύση του λειτουργήματος Το λειτούργημα του εκτελεστή παύει αν ο κληρονόμος παρέχει επαρκή εγγύηση, κατά την κρίση του δικαστηρίου, ότι θα εκτελέσει τις διατάξεις της διαθήκης, για τις οποίες ο- ρίστηκε ο εκτελεστής. Άρθρο 1996 Παύση του εκτελεστή διαθήκης Για σπουδαίους λόγους και ιδίως για βαριά παράβαση των καθηκό- ντων του ή ανικανότητα για δια- χείριση το δικαστήριο μπορεί, ύ- στερα από αίτηση όποιου έχει έν- νομο συμφέρον, να παύσει τον ε- κτελεστή, αφού προηγουμένως τον ακούσει, αν αυτό δεν είναι α- δύνατο ή ιδιαίτερα δύσκολο. Το λειτούργημα του εκτελεστή παύει αν ο κληρονόμος παρέχει ε- παρκή εγγύηση, κατά την κρίση του δικαστηρίου, ότι θα εκτελέσει τις διατάξεις της διαθήκης, για τις οποίες ορίσθηκε ο εκτελεστής. Άρθρο 2029 Το λειτούργημα του εκτελεστή παύει με το θάνατο ή την επερχόμενη πλήρη ή περιορι- σμένη ανικανότητα του για δικαιοπραξία. Άρθρο 1997 Παύση του λειτουργήματος του εκτελεστή Το λειτούργημα του εκτελεστή παύει με τον θάνατο ή την επερχό- μενη πλήρη ή περιορισμένη ανικα- νότητά του για δικαιοπραξία. Το λειτούργημα του εκτελεστή παύει επίσης με την εκτέλεση των διατά- ξεων της διαθήκης, με την παρέ- λευση του προβλεπόμενου στη διαθήκη χρόνου και, σε κάθε περί- πτωση, μετά την παρέλευση τριά- ντα ετών από τον θάνατο του δια- θέτη. 184 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263404 Άρθρο 2030 Ο εκτελεστής μπορεί να παραιτηθεί οποτε- δήποτε με δήλωση στο γραμματέα του δικα- στηρίου της κληρονομίας, ο οποίος συντάσ- σει σχετική έκθεση. Η παραίτηση γίνεται χω- ρίς αίρεση ή προθεσμία και γνωστοποιείται στον κληρονόμο. Άρθρο 1995 Παραίτηση του εκτελεστή διαθή- κης Ο εκτελεστής διαθήκης μπορεί να παραιτηθεί οποτεδήποτε με δή- λωση στον γραμματέα του δικα- στηρίου της κληρονομίας, ο ο- ποίος συντάσσει σχετική έκθεση. Η παραίτηση γίνεται χωρίς αίρεση ή προθεσμία και γνωστοποιείται στον κληρονόμο. Άρθρο 2031 Για σπουδαίους λόγους και ιδίως για βαριά παράβαση των καθηκόντων του ή ανικανό- τητα για διαχείριση, το δικαστήριο μπορεί, ύστερα από αίτηση όσων έχουν συμφέρον, να πάψει τον εκτελεστή αφού προηγουμέ- νως, τον ακούσει, αν αυτό δεν είναι δυνατό ή ιδιαίτερα δύσκολο. Άρθρο 1996 Παύση του εκτελεστή διαθήκης Για σπουδαίους λόγους και ιδίως για βαριά παράβαση των καθηκό- ντων του ή ανικανότητα για δια- χείριση το δικαστήριο μπορεί, ύ- στερα από αίτηση όποιου έχει έν- νομο συμφέρον, να παύσει τον ε- κτελεστή, αφού προηγουμένως τον ακούσει, αν αυτό δεν είναι α- δύνατο ή ιδιαίτερα δύσκολο. Το λειτούργημα του εκτελεστή παύει αν ο κληρονόμος παρέχει ε- παρκή εγγύηση, κατά την κρίση του δικαστηρίου, ότι θα εκτελέσει τις διατάξεις της διαθήκης, για τις οποίες ορίσθηκε ο εκτελεστής. ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΙΚΟΣΤΟ ΔΩΡΕΑ ΑΙΤΙΑ ΘΑΝΑΤΟΥ Άρθρο 2032 Έννοια ΚΕΦΑΛΑΙΟ ΕΙΚΟΣΤΟ ΔΩΡΕΑ ΑΙΤΙΑ ΘΑΝΑΤΟΥ 185 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E 3405Τεύχος A’ 81/22.05.2026 Αν δωρεά συμφωνηθεί με την αναβλητική αίρεση, αν προαποβιώσει ο δωρητής ή αν πεθάνουν συγχρόνως και οι δυο συμβαλλό- μενοι, χωρίς να έχει στο μεταξύ ο δωρεοδό- χος την απόλαυση των αντικειμένων που δωρίζονται (δωρεά αιτία θανάτου) εφαρμό- ζονται οι διατάξεις για τις δωρεές, εφόσον ο νόμος δεν ορίζει διαφορετικά. Άρθρο 1998 Έννοια Αν δωρεά συμφωνηθεί με την α- ναβλητική αίρεση της προαποβίω- σης του δωρητή ή της συναποβίω- σης και των δύο συμβαλλομένων, χωρίς να έχει στο μεταξύ ο δωρεο- δόχος την απόλαυση των αντικει- μένων της δωρεάς (δωρεά αιτία θανάτου), εφαρμόζονται οι διατά- ξεις για τις δωρεές, εφόσον ο νό- μος δεν ορίζει διαφορετικά. Άρθρο 2033 Ανάκληση Ο δωρητής ανακαλεί ελεύθερα τη δωρεά αι- τία θανάτου. Η δήλωση για την ανάκληση γί- νεται με συμβολαιογραφικό έγγραφο και γνωστοποιείται στο δωρεοδόχο, εφόσον α- φορά δωρεά ακινήτου απαιτείται και μετα- γραφή. Με την ανάκληση η δωρεά αναιρείται αυτο- δικαίως. Άρθρο 1999 Ανάκληση Ο δωρητής ανακαλεί ελεύθερα τη δωρεά αιτία θανάτου. Η δήλωση για την ανάκληση γίνε- ται με συμβολαιογραφικό έγ- γραφο και γνωστοποιείται στον δωρεοδόχο· εφόσον αφορά δω- ρεά ακινήτου, απαιτείται και μετα- γραφή. Με την ανάκληση η δωρεά αναι- ρείται αυτοδικαίως. Άρθρο 2034 Συμφωνία για το αμετάκλητο Αν η δωρεά αιτία θανάτου συμφωνήθηκε α- μετάκλητη ανακαλείται μόνο στις περιπτώ- σεις και με τον τρόπο που ανακαλείται κάθε άλλη δωρεά. Άρθρο 2000 Συμφωνία για το αμετάκλητο Αν η δωρεά αιτία θανάτου συμ- φωνήθηκε αμετάκλητη, ανακαλεί- ται μόνο στις περιπτώσεις και με τον τρόπο που ανακαλείται κάθε άλλη δωρεά. Άρθρο 2035 Δικαίωμα των δανειστών ή των μεριδού- χων Σε δωρεές αιτία θανάτου, που μειώνουν την περιουσία του δωρητή με αποτέλεσμα να προκαλείται βλάβη στους δανειστές ή που προσβάλλουν τη νόμιμη μοίρα των 186 ΕΦΗΜΕΡΙΔΑ ΤΗΣ ΚΥΒΕΡΝΗΣΕΩΣ E Τεύχος A’ 81/22.05.20263406 μεριδούχων, εφαρμόζονται οι διατάξεις για τις κληροδοσίες. 187 Αυτόματη εξαγωγή από το πρωτότυπο ΦΕΚ. Δεν αποτελεί ενημερωμένο κωδικοποιημένο κείμενο. Η μεταγενέστερη ισχύς δεν έχει ελεγχθεί.